Кіріспе

1923 жылы жазылған Х.П. Лавкрафттың "Аталмаған" атты қысқа әңгімесі – американдық жазушы Х.П. Лавкрафттың қорқыныш әңгімесі. Ол 1923 жылдың қыркүйегінде жазылып, алғаш рет 1925 жылдың шілдесінде «Weird Tales» журналында жарияланған, алғаш рет «Beyond the Wall of Sleep» жинағына енген. Түзетілген нұсқасы «Дагон және басқа да қорқынышты әңгімелерде» (қайта қаралып дамытылған басылым, 1986) кездеседі. Әңгіменің оқиғасы Салемдегі Чартер-стрит тарихи ауданындағы зираттан шабыт алған.

Сюжет

Картер, таңғажайып көркем әдебиет жазушысы, ол, мүмкін, Лавкрафттың "Рэндольф Картердің мәлімдемесі" сияқты басқа да әңгімелерінде кездесетін Рэндольф Картер. Ол Аркхам қаласындағы ескі, құлаған үйдің жанындағы зиратта жақын досы Джоэл Мантонмен кездеседі. Екеуі ескірген қабірге отырып, Картер Мантонға үй мен оның төңірегіндегі сипаттауға келмейтін бір жан туралы айтады. Оның сөзіне қарағанда, мұндай жанды бес сезіммен қабылдау мүмкін болмағандықтан, оны өлшеу және дәл сипаттау да мүмкін емес, сондықтан оған "атаусыз" деген ат берілген. Әңгіменің соңында осы атаусыз күш Картер мен Мантонға шабуыл жасайды. Екеуі де аман қалады және кейіннен Сент-Мэри ауруханасында оянады. Олар түрлі жарақаттарға шалдығады, соның ішінде үлкен мүйіз пішіндес нәрседен қалған іздер мен арқаларындағы есекқоға пішіндес көгалдардан зардап шегеді. Мантон әңгіменің соңғы бөлігінде атаусыз жанды былайша сипаттайды:

Кейіпкерлер

Картер: Картер көбінесе Лавкрафттың әдебиетіндегі қайта-қайта келетін, автобиографиялық кейіпкер Рэндольф Картермен байланыстырылады. "Атаусыз" оқиғасы "Күміс кілт" (1926) еңбегінде айтылады, онда Картер "Аркхэмға оралып, қараңғыда, ақ түсті жыңылдар мен қисайған шатырлар арасында тәжірибелер жасады, бұл оны ата-бабасының ескі күнделігіндегі белгілі бір беттерді мәңгілікке жабуға мәжбүр етті". Дегенмен, "Атаусыз" Картер табиғаттан тыс нәрселерге сенбейді, бұл "Рэндольф Картердің мәлімдемесі" оқиғасындағы табиғаттан тыс құбылыстарға қайшы келеді. Бұл әңгіменің Картері Лавкрафттың өзін бейнелейтіндей, мынадай сөздерімен дәлелденеді: "Менің 'атаусыз' және 'айтуға келмейтін' нәрселер туралы үнемі айтуым өте жас көрінетін тәсіл еді, бұл менің автор ретіндегі төмен дәрежеме сай келеді. Мен әңгімелерімді кейіпкерлерімнің санасын парализдеп, оларға басынан өткен оқиғаны айтуға батылдық, сөздер мен ойлардың жоқтығын сезіндіретін көріністермен немесе дыбыстармен аяқтауды ұнататын едім". Бұл Лавкрафттың мансабының осы кезеңіне сай келеді, оның көп бөлігінде ұқсас сюжеттік тәсілдер қолданылады, мысалы, түсініксіз күштер және тәжірибелерінен ақылдан адасқан кейіпкерлер. Джоэл Мантон: Джоэл Мантон кейіпкері Лавкрафттың досы Морис В. Моеге негізделген. Мантон "Шығыс орта мектебінің" директоры, ал Мо Милуокидің Батыс бөлімшесіндегі орта мектепте сабақ берген; Мо, Мантон сияқты, Картердің (және Лавкрафттың) күмәнділігіне қарамастан, дінге сенуші. Атаусыз: Лавкрафт Атаусыздың нақты табиғаты мен шығу тегін бұлыңғыр қалдырады. Ол 17-шы ғасырдың соңында немесе 18-шы ғасырдың басында туған және қазіргі тасталып қалған үйдің шатырында жасырылған деген болжам бар. Картердің айтуынша, бұл жанұяның алғашқы хабарлары оның шайтанға ұқсас тұлға екенін көрсетеді. Әңгімеде мүйіздер мен тырнақтары бар жанұя туралы айтылады, Картер ескі үйдің шатырындағы сүйектерін тапқанда "төрт дюймдік мүйіздер, бірақ сіздің және менің бетімізге ұқсас жау және бет" деп сипаттайды. Сондай-ақ, "көрінетін көзінің" "кемшілігі" және "осындай көзі болғандықтан дарға асылған, мас адамның айқайы" туралы да мәліметтер бар. Ақырында, Картердің сөздері бойынша, аңыздар "көрініс сипатын алады, егер ол тірі болса, өлген болуы керек". Олардың зиратта кездескеннен кейін, Мантон монстрді "барлық жерде – желатин, лай, бірақ оның пішіндері, барлық естеліктерден тыс қорқынышты мың пішін болды. Көздері және кемшіліктері бар еді". Ең қызығы, ер адамдардың денелерінде тырнақ және мүйіздің іздері қалған.

Бейімделулер

"Атауы аталмайтын" туынды екі фильмге бейімделді. Екі фильмнің де сценарийін және режиссурасын Жан Пол Оуэллетт жасады, алайда олардың түпнұсқа әңгімемен байланысы шамалы: "Атауы аталмайтын" (1988) және "Атауы аталмайтын II: Рэндольф Картердің мәлімдемесі" (1993). Ал 2011 жылы Саша Реннингер түсірген "Атауы аталмайтын көлеңкесі" атты қысқаметражды фильм түпнұсқаға жақын бейімдеу болып табылады.

Басқа медиа

"Аты жоқ" Стивен Филип Джонстың "Ловкрафттық: Кеме жасаушылар тобы" кітабында маңызды рөлде көрінеді. "Ловкрафт" сериясы Х.П. Лавкрафттың қорқынышты әңгімелерін біртұтас, жаңаша заманауи эпос ретінде қайта жасайды.