Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ехуда Лейб Кринский (Иуда Лейб Кринский) (Ивритше: יהודה ליב קרינסקי) – 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында өмір сүрген белорусьтік еврей сатушысы, теолог, кәсіпкер және қайырымдылық жасаушы.
Yehuda Leib Krinsky (Judah Leib Krinsky) (Hebrew: יהודה ליב קרינסקי) was a Belarusian Jewish Hebrew scholar, theologian, businessman and philanthropist, in the late 19th and early 20th centuries.
Өмір
Кринский Шығыс Еуропалық раввиндік отбасында дүниеге келген. Ол, көрінеу, Минск қаласында туған; туған жылы белгісіз, бірақ оның әкесі, раввин Исаак (Ицшок) Кринский 1853 жылдың күзінде қайтыс болды. Жастық шағында ол Тауратты және әлемдік білімді (Б. З. Айзенштадт חכמה, "білім" деп атайды) оқыған. Кейін ол Слуцкке көшіп, ағаш саудасымен айналысып, зор байлыққа ие болды. Ол қайырымдылықпен айналысып, раббилер мен Тора ғалымдарын қолдады. Соңынан ол Минскке қайта оралып, онда өзінің маңызды ғылыми еңбегі – Мехокэке Ехуданы жазуға кірісті.
Krinsky was born into an Eastern European rabbinical family. He was apparently born in Minsk; the year of his birth is unknown, but his father, Rabbi Isaac (Yitzchok) Krinsky, died in the autumn of 1853. In his youth, he studied both Torah and secular studies (what B. Z. Eisenstadt calls חכמה, "wisdom"). Later on, he moved to Slutzk, where he went into the timber business, and made a fortune. He became a philanthropist, supporting rabbis and Torah scholars. Later on, he moved to Minsk, where he began his major work of scholarship, the Meḥōqeqē Yehudā.
Шығармалары
Кринскийдің тек бір ғана еңбегі белгілі, бірақ болашақта тағы да көп болуы мүмкін. Бұл бір еңбек – бес томдық Meḥōqeqē Yehudā немесе Mechokekei Yehudah (“Michochay Yehuda”) (Еврейше: מחוקקי יהודה), Ибраһим ибн Езраның Пятикнигі мен кейбір Мегилоттарға арналған супер түсініктеме. “Иуданың заң шығарушылары” деген мағынаны білдіретін атау Кринскийдің атымен байланысты. Кринский «Жаратылыс» кітабын 1903 жылдан бастап 1907 жылға дейін, яғни жарық көргенге дейін өңдеген. Бұл Ибн Езраға арналған ең танымал супер түсініктемелердің бірі. «Шығу» кітабы 1910 жылы жарық көрді. Ол қалған үш томдық жұмысты жалғастырды, бірақ олар 1928 жылға дейін жарияланбады, сол кезде Кринский тірі болмаған болуы мүмкін. Жарияланған Meḥōqeqē Yehudā кітабында Еврей жазбаларының Пятикнигі, Таргум Онкелос арамей мәтіні, Раши мен Ибн Езраның түсіндірмелері бар. Бұл дереккөздердің астында Кринскийдің түсініктемелері келтірілген. Кринскийдің Ибн Езраға арналған жазбалары екі бағанға бөлінген. Бірінші баған «Яхел Ор» («жарық жарқырасын», Кринскийдің аты Ехуд Лейбке сілтеме) деп аталады және ол Ибн Езраның сөздерінің түсіндірмесін қамтиды. Екінші баған «Qarnē Ōr» («жарық сәулелері», сонымен қатар Кринскийдің атына қатысты, гематриядағы мәніне негізделген) деп аталады; ол Ибн Езраның жұмысына қатысты қысқа эсселерден тұрады. Бұл эсселерде көбінесе келесі үш көзден цитаталар келтіріледі: 1) классикалық раввиндік әдебиет; 2) Ибн Езраның өзінің басқа жазбалары; 3) ортағасырлық еврей жазушыларының Ибн Езраға қатысты пікірлері. Басқа жазушылар Ибн Езраны сынағанда, Кринский оны қорғауға тырысады. Qarnē Ōr-дың ең құнды аспектілерінің бірі – Ибн Езраның басқа еңбектерінен кең цитаталар. Ибн Езраның Тораға арналған түсіндірмесі өте қысқа және құпиялы жұмыс; көбінесе Ибн Езраның басқа еңбектерінде жазылған абзацтар осы құпия түсіндірмелерді түсінуге баға жетпес көмек көрсетеді. Кринскийдің Ибн Езраны зерттеуге қосқан үлесінің бірі – оның түсіндірмесіндегі көптеген құпия сілтемелердің мағынасын түсіндіру болды. Бірінші томның алдында Ибн Езраның өмірінің қысқаша тарихы және оның еңбектерінің библиографиясы келтірілген. Meḥōqeqē Yehudā-ға қоса берілген «Minḥath Yehudā» еңбегі, Рашидің Пятикнигіне арналған өте қысқа супер түсініктеме, ол Рашидің түсініктемелері үшін ежелгі раввиндік дереккөздерді көрсетеді және Раши мәтінінің дұрыс оқылуын анықтайды.
Only one work by Krinsky is known, though more might show up in the future. This one work is the five volume Meḥōqeqē Yehudā or Mechokekei Yehudah (“Michochay Yehuda”) (Hebrew: מחוקקי יהודה), a super commentary on Abraham ibn Ezra's commentary on the Pentateuch and certain of the Megilloth. The title, meaning The Lawgivers of Judah, is a reference to Krinsky's first name. Krinsky worked on the Genesis volume from at least 1903 until 1907, when it was published. It is one of the most popular supercommentaries on Ibn Ezra. The volume on Exodus was published in 1910. He continued to work on the remaining three volumes, but they did not get published until 1928, by which time Krinsky was probably no longer alive. The published Meḥōqeqē Yehudā includes the Hebrew text of the Pentateuch, the Aramaic text of Targum Onqelos, and the commentaries of Rashi and Ibn Ezra. Beneath these sources appear Krinsky's annotations. Krinsky's notes on Ibn Ezra are divided into two columns. The first column is entitled Yahēl Ōr ("may light shine", an allusion to Krinsky's given name, Yehuda Leib), and it consists of straightforward explanations of Ibn Ezra's words. The second column is entitled Qarnē Ōr ("beams of light", also a pun on Krinsky's name, based on its value in gematria); it consists of short essays relating to Ibn Ezra's work. These essays often include quotes from one or more of the following three sources: (1) classical rabbinic literature; (2) other writings by Ibn Ezra himself; and (3) reactions to Ibn Ezra by other medieval Jewish writers. When the other writers criticize Ibn Ezra, Krinsky tries to defend him. One of the most valuable aspects of the Qarnē Ōr is the extensive quoting from Ibn Ezra's other works. The commentary of Ibn Ezra on the Torah is a very concise and cryptic work; often, paragraphs that Ibn Ezra has written in other works shed invaluable light on understanding these cryptic interpretations. One of Krinsky's contributions to the study of Ibn Ezra was to explain the meaning of many of the arcane allusions in his commentary. The first volume is preceded by a short history of the Ibn Ezra's life and a bibliography of his works. Attached to the Meḥōqeqē Yehudā is a work Minḥath Yehudā, a very brief super commentary on Rashi's commentary on the Pentateuch, which notes the ancient Rabbinic sources for Rashi's comments, and clarifies the correct reading of Rashi's text.
Хаскаламен байланысы (Иудей ағартушылығы)
Кринскийдің "Мехокэке Ехуда" атты еңбегінде Хаскала ойшылдарына жиі сілтеме жасалады, мысалы Генрих Грац, С. Д. Луццатто және әсіресе Мұса Мендельсон. Бұл Кринскийдің Хаскаламен байланысының қаншалықты тығыз екендігі туралы сұрақ тудырады. Ибн Езраның еңбектерін зерттеу ХІХ ғасырдағы Шығыс Еуропаның хаскалалық емес, хареди яһудилері арасында кең таралған емес, себебі Ибн Езраның түсіндірмелері еврей грамматикасына және шамалы дәрежеде ғылымға бағытталған. Осылайша, Кринский Хаскаланың белгілі бір түйірін ұстанған болуы мүмкін деп күтуге болады. Раввин Елиезер Раббиновицтің "Мехокэке Ехуданың" "Жаратылыс" томына қосымша жазылған хаскамасы (мақұлданған хаты) Кринскиді "Құдайға қадірлі" деп сипаттайды, бұл эпитет оның яһуди заңдарын сақтағанын көрсетеді. Бұл оны Хаскаланың секулярлық емес, діни тармағына жақын тұрғызады. Бұл басқа да дәлелдерден де көрінеді, мысалы, Кринскийдің "Мехокэке Ехуданы" синагогтағы құлшылық үшін дәстүрлі Бес кітап түрінде жариялауы. Кринскийдің "Шығу" томы үшін алған хаскамаларын діни Хаскаланың көрнекті өкілдері, оның ішінде Абрахам Берлинер, А. Е. Харкави және С. А. Познанский жазған. Сонымен қатар, Р'Иссер Зальман Мелтзер сияқты ірі хареди басшыларының хаскамалары да бар, ол Кринскийдің "Дикдук Халашон" (грамматика) саласына назар бөлгені үшін мақтайды, бұл хареди әлемінің оның еңбегіне жақсы қанағаттанғанын көрсетеді.
Krinsky's annotations in Meḥōqeqē Yehudā make frequent reference to thinkers of the Haskala, such as Heinrich Graetz, S. D. Luzzatto, and especially Moses Mendelssohn. This raises the question of how strong Krinsky's own associations with the Haskala were. The study of Ibn Ezra's writings was not particularly common among non haskalic, Haredi Jews of nineteenth century Eastern Europe, for Ibn Ezra's commentary focuses on Hebrew grammar, and, to a lesser extent, the sciences. Thus, it would be reasonable to suspect that Krinsky adhered to some form of the Haskala. The haskama (letter of approbation) of Rabbi Eliezer Rabbinowitz, prefixed to the Genesis volume of Meḥōqeqē Yehudā, refers to Krinsky as "God fearing", an epithet that makes it clear that Krinsky was observant of Jewish law. This would place him firmly in the religious branch of the Haskala, rather than its secular branch. This is clear also from other evidence, such as Krinsky's choice to publish Meḥōqeqē Yehudā in the form of a traditional Pentateuch for liturgical use in the synagogue. The haskamoth that Krinsky managed to obtain for his volume on Exodus were indeed written by key figures of the religious Haskala, including Abraham Berliner, A. E. Harkavy, and S. A. Poznanski, among others. There are also haskamoth from major Haredi leaders such as R' Isser Zalman Meltzer who praises Krinsky for his attention to "Dikduk HaLashon" (grammar) implying that the Haredi world was quite comfortable with his work.
Кринскийді басқалар сынға алады
"Мехокэкэ Ехуда" еңбегі жақсы қабылдамады. Дәстүрлі орта оны мүлдем назарға алмағандай, ал сыншылар оған көптеген жағымсыз пікірлер берді. 1907 жылы, Кринский алғашқы томды жариялаған жылы, Дэвид Герцог ZDMG журналында оның қатал шолуын жариялады. Көп уақыт өткен соң, 1990 жылы Арье (Лео) Прийс Кринскийдің жұмысын жаңылыстыра толық емес деп бағалады. Кринскийдің еңбегіне тағылған кемшіліктеріне қарамастан, "Мехокэкэ Ехуда" Ибн Эзраның Пятикнигіне жазылған қазіргі заманғы толық түсіндірмелердің санатындағы аз ғана еңбектердің бірі болып табылады. Ибн Эзраның Пятикнигіне қазіргі заманғы басқа түсіндірмелердің көбі өте шектеулі болды (мысалы, Ашер Вайзердің Ибн Эзраның түсіндірмесіне Мосад Ха Рав Кук басылымындағы түсініктемелері) немесе Ибн Эзраның түсіндірмесінің тек бірнеше тарауларын қамтыды (мысалы, Прийс және Линецкийдің еңбектері, олардың әрқайсысы Тек қана Жаратылыс кітабының алғашқы бірнеше тарауларын қамтиды). Дегенмен, Шэйнфилд Мосад Харав Кукпен бірлесіп Тораның барлық бес томына толық түсіндірмесі бар "Даат Эзра" атты жаңа басылымды жариялады. "Мехокэкэ Ехуда" раввин Хаим Бровендердің оқытуында кеңінен қолданылды және оның шәкірттері арасында әлі де танымал.
The work Meḥōqeqē Yehudā has not been received well. The traditional world seems to have ignored it altogether, whereas the critical world has given it a number of bad reviews. Already in 1907, the year when Krinsky published the first volume, David Hertzog published a harsh review of it in ZDMG. Much later, in 1990, Arye (Leo) Prijs called Krinsky's work misleadingly incomplete. Despite the flaws for which Krinsky's work has been criticized, Meḥōqeqē Yehudā remains of the few modern complete supercommentaries on Ibn Ezra's Pentateuch commentary. Most other modern supercommentaries on Ibn Ezra's Pentateuch commentary have either been minimal in nature (such as Asher Weiser's annotations to the Mosad Ha Rav Kook edition of Ibn Ezra's commentary), or covered only a few chapters of Ibn Ezra's commentary (such as the works by Prijs and Linetsky, each of which covers only the first few chapters of Genesis). Scheinfield, however has published a new version with Mossad Harav Kook, "Da'at Ezra", containing a comprehensive commentary on all five volumes of the Torah commentary. Meḥōqeqē Yehudā was used extensively by Rabbi Chaim Brovender in his teaching, and it remains popular among his students.