Кіріспе

Шығыс Эфиопияның семит тілі

Харари – Эфиопияның Харари халқы қолданатын эфиопиялық семит тілі. 2007 жылғы Эфиопия халқының санағы бойынша, осы тілде 25 810 адам сөйлейді. Харари тілі шығыс гураге тілдерімен, зей және сильте тілдерімен тығыз байланысты, және олардың барлығы қазір жойылған семит харла тілімен байланысты деп саналады. Харар қаласының жергілікті тұрғындары өз тілдерін Ге Синан немесе Ге Ритма деп атайды (Ге сөзі Харари тілінде Харар қаласын атау тәсілін білдіреді, ал қала атауы экзоним болып табылады). Вольф Леслаудың сөзіне сүйенсек, сидамо тілі Харари тіліне негіз болған тіл және оның сөздік қорына зор әсер еткен. Ол Харари тілінде ғана кездесетін кушиттік сөздерді анықтады және оның кушиттік түбірі болуы мүмкін деген қорытынды жасады. Харари тілі бастапқыда араб әліпбиімен жазылған, бірақ кейін эфиопиялық әліпби қолданысқа енді. Диаспорадағы кейбір Харари тілінде сөйлейтіндер өз тілдерін латын әліпбиімен жазады.

Жазу жүйесі

Харари тілі бастапқыда өзгертілмеген, кейін өзгертілген араб әрпімен жазылған. Кейіннен Харари тілін жазу үшін эфиоп әрпі қабылданды. Харари диаспорасы қолданатын латын әрпінің нұсқасы да бар.

Сандар

1. Ахад
2. Куот
3. Ши'ишти
4. Харет
5. Хаммисти
6. Сиддисти
7. Са'ати
8. Су'ут
9. Захтеген
10. Асир
11. Асра ахад
12. Асра куот
13. Асра ши'ишти
14. Асра харет
15. Асра хаммисти
16. Асра сиддисти
17. Асра са'ати
18. Асра су'ут
19. Асра захтеген
20. Куя
30. Сааса
40. Арбин
50. Хамсейн
60. Ситтин
70. Са'ати асир
80. Су'ут асир
90. Захтана
100. Бақла
1,000. Құм немесе Альфи

Пайдаланылған әдебиеттер

Серулли, Энрико. “La lingua e la storia di Harar” // Studi Etiopici, т. I, 1936 (Рим).