Кіріспе

Грузиядағы әскери бүлік 1998 жылғы қазан айындағы Грузия қарулы күштерінің бүлігі – президент Эдуард Шеварднадзе үкіметіне қарсы, Грузияның батысында полковник Акаки Елиява басқарган офицерлер тобы ұйымдастырған сәтсіз көтеріліс. Бұл бүлік 1991–1993 жылдардағы Грузия азаматтық соғысының нәтижесінде туындады. Көтерілістің басшыларының бірі Акаки Елиява, 1992 жылы төңкеріспен құлатылған және 1993 жылы билікті қайтаруға әрекеттенген, қайтыс болған президент Звиад Гамсахурдияның ең белсенді қолдаушыларының бірі болды. Елиява тұтқындалды, бірақ кейіннен кешіріліп, Грузия қарулы күштеріне қайта оралды. 1998 жылдың 18 қазанында Елиява басқарган шамамен 200 грузин әскері Грузияның батысындағы Сенаки қаласындағы казармасынан шығып, елдің екінші ірі қаласы Кутаисиге бет алды. Қорғаныс министрі Давид Тевзадзе жеке басқаруымен үкіметтік күштер көтерілісшілерді қалаға жетпей тоқтатты. Келесі күні болған қысқаша атыс кезінде кем дегенде бір әскер және төрт көтерілісші қаза тапты, содан кейін көтерілісшілер казармаға қайтуға келісті. 31 көтерілісші тұтқындалды, ал полковник Елиява мен оның 30 ізбасары қашып кетті.

Өмірбаян

Звиад Гамсахурдия 1991 жылғы мамыр айында Грузияның демократиялық жолмен сайланған тұңғыш президенті болды. Оның президенттік өкілеттігі 1992 жылғы қаңтарда Грузияның астанасы Тбилисиде қарулы қақтығыс басталғаннан кейін күрт аяқталды. Үкіметтік күштер мен көтерілісшілер арасындағы екі апталық қақтығыстар нәтижесінде Гамсахурдия биліктен қуылды және елден кетуге мәжбүр болды, себебі көтерілісшіл топтардың жетекшілері Тенгиз Китовани мен Тенгиз Сигуа Грузия Коммунистік партиясының бұрынғы бірінші хатшысы және бұрынғы кеңестік сыртқы істер министрі Эдуард Шеварднадзені Грузия парламентінің төрағасы қызметіне шақырды, ол де-факто жаңа президент ретінде билік жүргізді. Кедейленген бұрынғы кеңестік республика қатыгез азаматтық соғысқа батқан кезде Гамсахурдия мұны билікке оралу мүмкіндігі ретінде қарастырып, 1993 жылдың қыркүйегінде Грузияға оралды және Самегрело аймағында соғыс бастады. Гамсахурдия мен оның жақтастары, зивадистер, көзге түсетін табысқа жетті, аймақтың астанасы Зугдидиді, сондай-ақ Хоби, Сенаки және Самтредия сияқты басқа да қалаларды басып алды, тіпті елдің екінші ірі қаласы Кутаисидің шетіне дейін жетті. Бұл олардың Батыс Грузияның ауылдық аймақтарында жаңа үкіметтің беделінің төмендігі мен Абхазия аймағын жоғалтқаннан кейін үкіметтік күштердің рухсыздықтан әсер етуіне байланысты болды. Бірақ олар Ресей әскерінің көмегімен тоқтатылды, 1993 жылдың 6 қарашасында Зугдидиге қарсылықсыз енді. Звиад Гамсахурдия мен оның күзетшілері үкіметтік күштердің қуып жететінінен қашып орманға тығылды. Бұрынғы президент желтоқсан айының соңында түсініксіз жағдайда қайтыс болды. Оның өлімінен кейін зивадистер бірыңғай партия құрмады, керісінше түрлі саяси ұйымдарға немесе әскерге қосылды. Мұндай зивадистердің бірі – соғыстан кейін тұтқындалған, бірақ кейіннен рақымшылыққа ие болып, Грузияның қайта құрылған қарулы күштеріне қосылған және полковник болған Акаки Елиева болатын, ол болашақта бүлікке жетекшілік етті. Жаңа үкімет елде бейбітшілікті қалпына келтіргенімен, саяси және экономикалық тұрақсыздық жалғасты, себебі кең таралған жемқорлық сияқты көптеген факторлар елдің азаматтық соғыстың салдарынан қалпына келуіне кедеріл келтірді, сонымен қатар 1995 жылдың тамызында болған қастандықтан аман қалған Шеварднадзенің беделіне де қатты нұқсан келді. Ол қастандыққа Жаба Иоселианиді кінәлады және түрмеге қамады, ол Mkhedrioni әскери ұйымының жетекшісі болды және азаматтық соғыста маңызды рөл атқарды. Шеварднадзе 1998 жылдың ақпанында тағы бір қастандықтан аман қалды, оның салдарынан екі күзетшісі мен шабуылшылардың бірі қаза тапты. Шеварднадзе шабуылға зивадистерді кінәлады.

Оқиғалар шегі

1998 жылдың 19 қазанында түнде полковник Акаки Елиява мен офицерлер тобы Сенакиде бүлік көтерді. Грузия қорғаныс министрлігінің әскери бригадасының көмегімен олар қауіпсіздік министрі Джемаль Гахокидзе мен өңірлік өкілді ұстады. Көтерілісшілер танктер мен бронетранспорттық құралдарды тартып алып, аймақтағы бірнеше маңызды жолды жапты. Шеварднадзе кейін ұлттық телеарнада сөйлеген сөзінде: "Егер біз Грузияның екінші ірі қаласына қарулы авантюристтермен бірге ауыр техника мен көліктерді кіргізсек, Грузия президенті мен қорғаныс министрінің жауапкершілігі болмас еді" деді. Бұл көтеріліс сыртқы күштердің Каспий теңізінен батысқа мұнай тасымалдайтын құбырдың (мүмкін, Баку-Тбилиси-Джейхан құбырының) бағытын өзгертуге жасаған әрекеті деген болжам айтылды. Бұл пікірді Грузия президенті мен үкімет шенеуніктері де қолдады. "Біз мұнай құбырын салу мәселесін шешу үшін бес-алты жылдан бері барлық мүмкіндігімізді жасап келеміз, ал олар оған бөгет қоюға тырысады", - деді Шеварднадзе.

Салдары

Көтеріліс болғаннан кейін көтерілісшілер тұтқындалып, мемлекетке опасыздық жасады деген айып тағылды. Алайда, олардың басшысы Акаки Елиява, бірнеше жақтастарымен бірге қашып, Батыс Грузияның ормандарына жасырынып кетті. Ол 2000 жылғы шілдеде Зестапони маңында полициямен болған атыс кезінде қаза тапты. Оның өлтірілуі ұлттық телеарнада көрсетіліп, қызу пікірталас тудырды. 2000 жылғы президент сайлауында Эдуард Шеварднадзе 82% дауыс алып жеңіске жетті. Бірақ бұл сайлаудың нәтижесі де даулы болды, өйткені сайлауда бұрмашылықтар болды деген айыптамалар көтерілді. Оның партиясы – Грузия азаматтарының одағы 2002 жылғы жергілікті сайлауда жеңіліске ұшырады. 2003 жылғы парламент сайлауына дайындық кезінде ол Ұлттық демократиялық партия, Социалистік партия және басқа да партиялармен бірігіп, "Жаңа Грузия үшін" атты жаңа блоқ құрды. Блок 22,10% дауыс жинап жеңімпаз деп жарияланды, ал Эдуард Шеварднадзені қолдаған Аджария автономиялық Республикасының басшысы Аслан Абашидзе басқаратын "Демократиялық жаңғыру одағы" екінші орынды иеленді. Сайлаудың нәтижесі бұрмаланған деп танылды, бұл жаңа толқын наразылықтарға әкеп соқты, ол Роза революциясына ұласты. Нәтижесінде Эдуард Шеварднадзе 2003 жылдың 23 қарашасында отставкаға кетті. Оның орнына 2004 жылғы президент сайлауында 96,94% дауыс жинап, үлкен артықшылықпен жеңіске жеткен Михаил Саакашвили келді. Ол 2009 жылы да көтеріліске тап болды.