Духем-Куайн тезисі: Ғылыми гипотезаны жекелеген түрде тестіру мүмкін емеспіз бе?
Duhem–Quine thesis
Дюгем-Куайн тезисі: ғылыми гипотезаны жеке сынау мүмкін емес. Қателіктерді анықтау үшін қосымша болжамдар қажет. Гипотезалар жиынтығын тестілеу, растау холизмі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ғылым философиясындағы принцип
Principle in the philosophy of science
Ғылым философиясында Дюхем–Куин тезисі, сондай-ақ Дюхем–Куин проблемасы деп аталатын бұл принцип, ғылыми гипотезаны жеке-жеке тәжірибелік түрде тексерудің мүмкін емес екенін айтады, себебі гипотезаның эмпирикалық сынағы бір немесе бірнеше қосымша болжамдарды (сонымен қатар көмекші болжамдар немесе көмекші гипотезалар) талап етеді: бұл тезис нақты ғылыми нақтыламаның мүмкін емес екенін көрсетеді. Ол француздық теориялық физигі Пьер Дюхем мен ұқсас идеялар жазған американдық логик Уиллард Ван Орман Куиннің есімдерімен аталған. Соңғы онжылдықтарда тезисті қолдайтын байланысты болжамдар жиынтығы кейде «гипотезалар жинағы» деп аталады. Гипотезалар жинағы (яғни гипотеза және оның қосымша болжамдары) тұтастай алғанда эмпирикалық әлеммен салыстырылып тексерілуі мүмкін және сынақтан өтпесе, жалған деп танылуы мүмкін, бірақ Дюхем–Куин тезисі жинақтағы жеке гипотезаны бөліп қарастыру мүмкін емес дейді, бұл көзқарас растау холизмі деп аталады.
In philosophy of science, the Duhem–Quine thesis, also called the Duhem–Quine problem, posits that it is impossible to experimentally test a scientific hypothesis in isolation, because an empirical test of the hypothesis requires one or more background assumptions (also called auxiliary assumptions or auxiliary hypotheses): the thesis says that unambiguous scientific falsifications are impossible. It is named after French theoretical physicist Pierre Duhem and American logician Willard Van Orman Quine, who wrote about similar concepts. In recent decades, the set of associated assumptions supporting a thesis sometimes is called a bundle of hypotheses. Although a bundle of hypotheses (i. e. a hypothesis and its background assumptions) as a whole can be tested against the empirical world and be falsified if it fails the test, the Duhem–Quine thesis says it is impossible to isolate a single hypothesis in the bundle, a viewpoint called confirmation holism.
Шолу
Дюхем-Куин тезисі ешбір ғылыми гипотезаның өзі болжам жасауға қабілетсіз екенін көрсетеді. Оның орнына, гипотезадан болжамдар тудыру үшін әдетте бірнеше басқа гипотезалардың дұрыс екендігіне қатысты қосымша болжамдар қажет – эксперимент күтілгендей жұмыс істейді немесе бұрынғы ғылыми теориялар дұрыс. Мысалы, Жердің қозғалыста екені туралы идеяға қарсы дәлел ретінде кейбір адамдар құстар ағаш бұтағынан ұшып кеткенде аспанға түсіп кетпейтінін атап өткен. Физика мен астрономияның классикалық және релятивистік механика сияқты кейінгі теориялары мұндай байқауларды Жердің тұрақты екенін қабылдамай-ақ түсіндіре алды, және уақыт өте келе статикалық Жерге қатысты қосымша гипотезалар мен бастапқы шарттарды алмастырды. Гипотезалар жиынтығы (яғни гипотеза және оның негізгі болжамдары) тұтастай алғанда эмпирикалық әлемге қарсы тексерілуі мүмкін және сынақтан өтпесе, жалған деп танылуы мүмкін. Бірақ Дюхем-Куин тезисі бұл жиынтықтағы жеке гипотезаны бөліп қарастыру мүмкін емес дейді. Ғалымдардың алдында тұрған дилемманы шешудің бір жолы – егер бізде негізгі болжамдардың дұрыс екеніне ұтымды себептер болса (мысалы, түсіндірме беруге қабілетті ғылыми теориялар және олардың қолдайтын дәлелдері), эмпирикалық тест сәтсіз аяқталған жағдайда, тексеріліп жатқан теория кем дегенде бір жағынан қате болуы мүмкін деген ойға жете аламыз, бірақ бұл толыққанды емес. Аллан Франклин түсіндіргендей, modus ponens қарастырылсын. Егер гипотеза h дәлел e-ні қамтитын болса, онда e-нің болмауы h-ның болмауын білдіреді. Дюхем мен Куин атап өткендей, e-ні тек h ғана емес, сонымен қатар h және b қамтиды, мұнда b – негізгі білім. Осылайша, e-нің болмауы h-ның немесе b-ның болмауын білдіреді, және қайсысының болмайтынын анықтау қиын. [sic]
The Duhem–Quine thesis argues that no scientific hypothesis is by itself capable of making predictions. Instead, deriving predictions from the hypothesis typically requires background assumptions that several other hypotheses are correct — that an experiment works as predicted, or that previous scientific theory is accurate. For instance, as evidence against the idea that the Earth is in motion, some people objected that birds did not get thrown off into the sky whenever they let go of a tree branch. Later theories of physics and astronomy, such as classical and relativistic mechanics could account for such observations without positing a fixed Earth, and in due course they replaced the static Earth auxiliary hypotheses and initial conditions. Although a bundle of hypotheses (i. e. a hypothesis and its background assumptions) as a whole can be tested against the empirical world and be falsified if it fails the test, the Duhem–Quine thesis says it is impossible to isolate a single hypothesis in the bundle. One solution to the dilemma thus facing scientists is that when we have rational reasons to accept the background assumptions as true (e. g. explanatory scientific theories together with their respective supporting evidence) we will have rational—albeit nonconclusive—reasons for thinking that the theory under test probably is wrong in at least one respect if the empirical test fails. As Allan Franklin understands,text=Consider the modus ponens. If a hypothesis h entails evidence e then not e entails not h. As Duhem and Quine, in slightly different ways, pointed out it is not h alone that entails e, but rather h and b, that entails e, where b is background knowledge. Thus, not e entails not h or not b, and one doesn’t know where to put the not. [sic]
Галилея астрономиясының үлгісі
Галилео Галилейдің телескопты астрономиялық бақылауға қолданудағы еңбегі ықпалды күмәнданушылардың қарсылығына тап болды. Олар оның ең таң қалдырарлық хабарларының шындығын жоққа шығарды, мысалы, Айдың бетінде таулар және Юпитердің төңірегінде серіктер бар екендігі туралы. Атап айтқанда, кейбір көрнекті философтар, ең әйгілісі Чезаре Кремонини, телескоптан қараудан бас тартты, себебі құралдың өзі көзге көрінбейтін таулар немесе серіктердің иллюзиясын тудыратын артефактілерді енгізуі мүмкін деп сақтық танытты. Мұндай мүмкіндіктерді назарға алмау – бұл анықталмаушылыққа әкелді, онда оптикалық артефактілерге қатысты аргументтер жаңа аспан құбылыстарын бақылауға қатысты аргументтермен бірдей мәнге ие болуы мүмкін еді. Қазіргі заманда да осыған ұқсас пікір кең таралған: «Ерекше мәлімдемелер ерекше дәлелдерді талап етеді». 17 ғасырдың басында Дюхем-Квин тезисінің қазіргі нұсқасы қалыптаспаған, бірақ мұндай күрделі және ad hoc жасырын қосымша болжамдарға қарсы қарапайым ақыл-ойымызбен де қарсылық білдірілді. Біріншіден, (Галилей) телескоптарының механизмі геометриялық оптика тұрғысынан түсіндірілді және олар бейнелейтін нысандардың сипаты сәйкес келді; мысалы, алыстағы көл телескоп арқылы қарағанда ағашқа ұқсамайды. Жердегі телескоптардың қызметі олардың аспанда жүйелі артефактілер жасауы мүмкін дегенге ешқандай негіз бермеді, мысалы, Юпитер серіктері сияқты болжамды түрде қозғалатын көзге көрінбейтін серіктер. Сондай-ақ, олар Ай таулары сияқты, күн сәулесінің бағытына қарай өзгеретін көлеңкелер тастайтын, серіктерден түбегейлі өзгеше, күрделі артефактілерді көрсетуі мүмкін дегенге де ешқандай дәлел болған жоқ. Іс жүзінде сол кездегі саясат және дін даудың нәтижесін шешті, бірақ даудың мәні – бір теорияға қатысты өзара қайшы келетін гипотезаларды қолдай алатын (көбінесе жасырын) қосымша болжамдардың әртүрлі жиынтығының айқын мысалы болды. Сондықтан Дюхем-Квин тезисінің кез келген нұсқасы бойынша ең тиімді жұмыс гипотезасына жету үшін негізгі гипотезамен қатар қосымша гипотезалардың қорғаныстығын зерттеу қажет.
The work of Galileo Galilei in the application of the telescope to astronomical observation met with rejection from influential sceptics. They denied the truth of his most startling reports, such as that there were mountains on the Moon and satellites around Jupiter. In particular, some prominent philosophers, most notably Cesare Cremonini, refused to look through the telescope, arguing that the instrument itself might have introduced artefacts that produced the illusion of mountains or satellites invisible to the naked eye. To neglect such possibilities amounted to underdetermination in which argument for optical artefacts could be urged as being of equal merit to arguments for observation of new celestial effects. On a similar principle in modern times a prevalent view is that "extraordinary claims demand extraordinary proof." In the early 17th century the modern version of the Duhem–Quine thesis had not been formulated, but common sense objections to such elaborate and ad hoc implicit auxiliary assumptions were urged. To begin with, the mechanism of the (Galilean) telescopes had been explained in terms of geometrical optics and the nature of the objects that they imaged was consistent; for example a distant lake would not resemble a tree when seen through a telescope. The behaviour of telescopes on Earth denied any basis for arguing that they could create systematic artefacts in the sky, such as apparent satellites that behaved in the predictable manner of Jovian moons. Evidence also offered no basis to suggest that they could present yet other, more elaborate artefacts, fundamentally different from the satellites, such as lunar mountains that cast shadows varying consistently with the direction of solar illumination. In practice the politics and theology of the day determined the result of the dispute, but the nature of the controversy was a clear example of how different bundles of (usually implicit) auxiliary assumptions could support mutually inconsistent hypotheses concerning a single theory. In terms of either version of the Duhem–Quine thesis it therefore is necessary to study the defensibility of the auxiliary assumptions, together with the primary hypothesis, to arrive at the most viable working hypothesis.
Пьер Духем
Дюхем-Куин тезисі ғылым философиясында қаншалықты танымал болса да, шын мәнінде Пьер Дюхем мен Уиллард Ван Орман Куин өте әртүрлі тезистерді ұсынды. Дюхем тек физика саласында ғана жекелеген гипотезаны сынау үшін бөліп қарастыру мүмкін емес деп есептеді. Ол физикадағы эксперименталды теорияның физиология және химияның кейбір салаларындағыдан өзгеше екенін нақты айтады. Сондай-ақ, Дюхемнің "теориялық топ" түсінігінің де шектері бар, себебі ол барлық ұғымдардың бір-бірімен логикалық байланыста болмайтынын мәлімдейді. Ол физикадағы теориялық топтарға логика және математика сияқты априорлық ғылымдарды мүлдем қоспады, өйткені оларды тексеруге болмайды.
As popular as the Duhem–Quine thesis may be in philosophy of science, in reality Pierre Duhem and Willard Van Orman Quine stated very different theses. Duhem believed that only in the field of physics can a single individual hypothesis not be isolated for testing. He says in no uncertain terms that experimental theory in physics is not the same as in fields like physiology and certain branches of chemistry. Also, Duhem's conception of "theoretical group" has its limits, since he states that not all concepts are connected to each other logically. He did not include at all a priori disciplines such as logic and mathematics within the theoretical groups in physics, since they cannot be tested.
Уиллард Ван Орман Куин
Ал Куин «Эмпиризмнің екі догмасы» атты еңбегінде ғылымдағы анықталмаушылықтың күштірек нұсқасын ұсынады. Оның теориялық тобы математика мен логиканы қоса алғанда, адамзаттың барлық білімін қамтиды. Ол адам білімінің барлығын эмпирикалық мағынаның бірлігі ретінде қарастырды. Сондықтан Куин үшін, біздің барлық біліміміз тәжірибеге есеп беру үшін ұсынылған ежелгі грек құдайларынан эпистемологиялық тұрғыдан ешқандай айырмасы жоқ. Куин тіпті логика мен математиканы тәжірибеге сәйкес қайта қарастыруға болатынына сенді және кванттық логиканы осының дәлелі ретінде ұсынды. Бірақ жылдар өткен соң ол бұл пікірінен бас тартып, «Логика философиясы» кітабында логиканы қайта қараудың мәні – «тақырыпты ауыстыру» екенін айтты. Классикалық логикада байланыстырушылар шындық мәндеріне сәйкес анықталады. Дегенмен, көпмәнді логикадағы байланыстырушылар классикалық логикадан өзгеше мағынаға ие. Ал кванттық логика тіпті шындық мәндеріне негізделген логика емес, сондықтан логикалық байланыстар классикалық логиканың бастапқы мағынасын жоғалтады. Куин сондай-ақ, девиантты логиканың көбінесе классикалық логиканың қарапайымдылығынан айырылатынын және тиімді болмайтынын атап өтті.
Quine, on the other hand, in "Two Dogmas of Empiricism", presents a much stronger version of underdetermination in science. His theoretical group embraces all of human knowledge, including mathematics and logic. He contemplated the entirety of human knowledge as being one unit of empirical significance. Hence all our knowledge, for Quine, would be epistemologically no different from ancient Greek gods, which were posited in order to account for experience. Quine even believed that logic and mathematics can also be revised in light of experience, and presented quantum logic as evidence for this. Years later he retracted this position; in his book Philosophy of Logic, he said that to revise logic would be essentially "changing the subject". In classic logic, connectives are defined according to truth values. The connectives in a multi valued logic, however, have a different meaning than those of classic logic. As for quantum logic, it is not even a logic based on truth values, so the logical connectives lose the original meaning of classic logic. Quine also notes that deviant logics usually lack the simplicity of classic logic, and are not so fruitful.