Венгриядағы реформаттық шіркеу тарихы

Кіріспе

Венгриядағы протестанттық шіркеу – Венгрия шекараларындағы заманауи шіркеу.

Венгриядағы реформатор шіркеуі (Magyarországi Református Egyház, MRE) – Венгриядағы ең ірі протестанттық шіркеу, оның қауымдары шет елдегі венгр диаспорасының арасында да бар. Ол 27 пресвитерий және төрт шіркеу округіндегі 1249 қауымнан тұрады, мүшелерінің саны 1,6 миллионнан астам. Бұл оны Венгриядағы католик шіркеуінен кейінгі екінші ірі шіркеу етеді. Континенттік реформатор шіркеуі ретінде, оның доктриналары мен тәжірибелері кальвинистік теологияны көрсетеді, венгр тілінде осыған сәйкес термин бар.

Венгр реформатор шіркеуі ұлттық венгр мәдениетінің символына айналды, себебі ол Киелі кітапты венгр тіліне аударуға мүмкіндік берді және мектеп жүйесі арқылы халықтың білім алуына үлкен үлес қосты.

Тарих

Реформация 16 ғасырда Венгрияға тарады. Женевада (Швейцария) Иоанн Кальвин Реформация шіркеуінің доктриналарын қалыптастырды, ал оның ізбасарлары Реформация (кальвиншілдік) жақсы хабарын бүкіл Еуропаға таратты. Осман империясының Венгрияны басып алуы нәтижесінде Венгрия үш бөлікке бөлінді. Солтүстік-батысы Габсбургтердің билігіне қарады; патшалықтың шығыс бөлігі мен Трансильвания (вассалдық мемлекет) Осман империясына қарады. Османдықтар ислам дініне өтуге шақырса да, Реформация түрік оккупациялаған Венгрия аумақтарында кеңінен тарады. Тек Габсбургтер басқарған батыс Венгрияда монархия қолдаған қарсы реформация саясаты осы процеске кедергі келтірді. 1567 жылы Венгрия кальвинизмінің негізгі орталығы Дебреценде кальвинистік конституциялық синод өтті, онда Екінші Гельветикалық жариянама Венгрия кальвинистерінің ресми жариянамасы ретінде қабылданды. 1683-1699 жылдары Осман империясы Габсбургтер басқарған христиан одағынан жеңіліске ұшырады. Осыдан кейін Габсбург императорлары босатылған аумақтарға қарсы реформацияны күшпен енгізе бастады. Нәтижесінде, 18 ғасырдың көп бөлігінде венгр протестанттары екінші дәрежелі азаматтар болып саналды. 1731 жылғы Резолюция Каролина сияқты императорлық жарлықтар протестант шіркеулерінің мәртебесін белгіледі. Тек 18 ғасырдың соңы Венгрия реформаторлық шіркеуіне белгілі бір жеңіліс әкелді. Соңында, 1867 жылы Аустрия-Мажарстанның қос монархиясы құрылғаннан кейін венгр протестанттарының заңды түрде эмансипациялануына жол ашылды. 1881 жылы, шамамен 400 жылдық тарихында алғаш рет төрт венгр реформаторлық шіркеу округі Трансильвания реформаторлық шіркеуімен бірге Дебрецен қаласында біріккен синод өткізді. Қазіргі венгр реформаторлық шіркеуі 1881 жылғы Дебрецен синодында дүниеге келді. Реформаторлық шіркеудің ішкі иерархиясы мен синодалық пресвитериандық жүйесі сол кезден бері көбінесе өзгеріссіз қалды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1920 жылғы Трианон шарты венгр реформаторлық шіркеуін күрт өзгертті. Ол венгр халқының үштен екі бөлігін және көптеген реформаторлық синодтар мен қауымдарды бірден шетелде қалдырды. Алайда, Венгриядағы протестантизмнің пайыздық көрсеткіші соңғы ғасырда (1938-2010 жылдар) тұрақты болды, халықтың 10%-дан 20%-ы аралығында ауытқып келді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Венгрия Халық Республикасының құрылуымен шіркеу тағы бір сынаққа ұшырады. 1948 жылдың 7 қазанында шіркеу жерлері, мектептері мен мекемелері тәркіленгеннен кейін Коммунистік партияның Бас хатшысы Матьяш Ракоши Реформаторлық шіркеуді барлық жұмысын және қызметкерлерін құпия полиция, АВХ және МИА III және Венгрияның биліктегі Коммунистік партиясының бақылауына алған келісімге қол қоюға мәжбүр етті. Қырық жылдық коммунистік билік барлық христиан конфессияларының мүшелеріне мемлекеттік атеизм мен діни қуғын-сүргін әкелді, және тек Венгрияда коммунизмнің құлауы ғана жеңілдеу әкелді. Содан кейін "еркін мемлекеттегі еркін шіркеу" моделі қабылданды.

The Reformation spread to Hungary during the 16th century. In Geneva, Switzerland, John Calvin formulated the doctrines of the Reformed Church, and his followers spread the Reformed (Calvinist) gospel across Europe. As a result of the Ottoman conquest of Hungary, Hungary was divided into three parts. The northwest came under Habsburg rule; the eastern part of the kingdom and Transylvania (vassal state) came under the Ottoman Empire. While the Ottomans urged conversion to Islam, it was the Reformation which instead spread throughout Turkish occupied Hungarian territories. Only in the Habsburg ruled western Hungary was this process prevented by the Counter Reformation policy encouraged by the Monarchy. A Calvinist Constitutional Synod was held in 1567 in Debrecen, the main hub of Hungarian Calvinism, where the Second Helvetic Confession was adopted as the official confession of Hungarian Calvinists. In 1683 1699, the Ottomans were defeated by a Christian alliance led by the Habsburgs. After this, the Habsburg Emperors started to strongly introduce the Counter Reformation into the liberated territories. Consequently, for most of the 18th century, Hungarian Protestants were second class citizens. Imperial edicts, such as the Resolutio Carolina of 1731, settled the status of Protestant churches. Only the end of the 18th century brought some relief to the Hungarian Reformed Church. Finally, the 1867 establishment of the Austro Hungarian Dual Monarchy gave free way for the legal emancipation of Hungarian Protestants. In 1881, for the first time in an almost 400 year long history, the four Hungarian Reformed Church Districts together with the Transylvanian Reformed Church held a unified Synod in the city of Debrecen. The modern Hungarian Reformed Church was born there at the Debrecen Synod of 1881. The internal hierarchy and the synodal presbyterian system of the Reformed Church remains nearly unchanged from that time. After World War I, the Treaty of Trianon in 1920 greatly altered the Hungarian Reformed Church. It made two two thirds of the Hungarian people and a large number of Reformed Synod's and congregations suddenly within foreign countries. The percentages of Protestantism in Hungary, however, has been stable over the last century (1938 2010), oscillating between 10% and 20% of the population. Another trial came to the Church with the establishment of the People's Republic of Hungary after World War II. After the confiscation of church lands, schools and institutions, on October 7, 1948, the General Secretary of the Communist Party, Mátyás Rákosi, forced the Reformed Church to sign an agreement that brought all the denomination's work and personnel under the control of the secret police, the ÁVH and the MIA III, and of the ruling Communist Party of Hungary. The forty years of Communist rule brought both state atheism and religious persecution to members of all Christian denominations, and only the end of communism in Hungary brought about relief. Thereafter, a "free church in free state" model has been adopted.

Теология

Реформацияланған шіркеу Венгрияда Киелі кітапты Құдай сөзі ретінде қабылдайды. Алғашқы дін сенімдерінен (Афанасийлік, Елшілер және Никейлік сенімдері) өзге, ол Хайдельберг катехизисі мен Екінші Хелветтік жарияланымды қабылдайды.

Ұйым

Шіркеу өмірін аймақтық және ұлттық деңгейде ұйымдастыру үшін РШК шіркеу заңнамасы мен қызметін жүзеге асыру үшін жоғары құрылымдық органдар құрды: 27 пресвитерия, төрт округ және Бас Синод. Пресвитериялар әдетте шамамен 30-40 қауымнан тұрады және негізінен әкімшілік қызметтерді атқарады. Әр пресвитерия төрт шіркеу округінің біріне бағынады: Цистибиска, Транстибиска, Дунайлық немесе Трансдунайлық. Реформат шіркеуінің заңнамасының және басқарудың жоғары органы – Бас Синод. РШК (әлемдік реформат шіркеу отбасының мүшесі ретінде) қауым деңгейінен бастап, төменнен жоғарыға қарай өкілдік принцип бойынша құрылған. Шіркеудің барлық деңгейдегі басқару органдарының мүшелері шіркеу мүшелерінің тобымен сайланады, ал қауым деңгейінен жоғары барлық деңгейде пасторлар мен мияндар тең өкілдік етеді. Шіркеу деңгейлері әртүрлі қызметтер ұсынады және өз бюджеттерін пайдалана отырып, тәуелсіз жұмыс істейді. Бір ортақ шіркеу конституциясы және нақты ережелер мен регламенттер жиынтығы шіркеудің әртүрлі бөлімшелеріне өздерінің жұмыс үлгісін құруға мүмкіндік береді. Дегенмен, кейбір мәмілелер үшін олар жоғары шіркеу органдарына жүгінуге тиіс. Бұл жалпы ережелер қауымдардың жұмысында еркіндік пен икемділікті қамтамасыз етеді, сонымен қатар шіркеудің тұтастығын қорғайды.