Кіріспе
Орыс православие әңгімесі Ақ клобук туралы аңыз (; Повесть о белом клобуке) – 1510 жылы Псков монахы Филофей алғаш жазған орыс православие әңгімесі. Онда Римнен Константинопольге, содан кейін Мәскеуге үлкен қауіп-қатер астында өте маңызды діни реликвияның жеткізілуі туралы баяндалады, сол кезде көптеген орыстар әлемдегі ең беделді христиан шіркеуі Мәскеуге көшірілгеніне сенді.
The Legend of the White Cowl (; Повесть о белом клобуке) is a Russian Orthodox story first recorded by the monk Philotheus of Pskov in 1510. It tells of the passage of a religious relic of great significance through great danger from Rome to Constantinople and finally to Moscow, at a time that many Russians believed the pre eminent Christian Church in the world to be transferred in Moscow.
Тарихи контекст
XVI ғасырдың басында орыс православие шіркеуі Константинопольдің экуменикалық патриархаты мен жақында құлаған Византия империясынан тәуелсіздігін орнату процесінде болды. Ақ көйлек туралы аңыз Ресейдің Византия империясының уақыттық және діни билігінің мұрагері болуының тарихи және діни қажеттілігін көрсетеді. Константинополь патриархы 1589 жылы Ресей шіркеуінің тәуелсіздігін мойындады. Ақ көйлек туралы аңыз сол кездегі Ресейдегі «Үшінші Рим» идеологиясына да сай келеді. Константинополь Екінші Рим болғандай, Ресей Үшінші Римге дейін өрледі. Осы түсіндіруде, көйлек эстафета таяқшасы сияқты қызмет етеді, ол бір қаладан екінші қалаға беріліп, оның үстемдігін алып жүреді. 1667 жылы бұл әңгіме Ұлы Мәскеу Синоды тарапынан Дмитрий Толмах (разные сарапшылар бұл есіммен Дмитрий Траханиотты немесе Дмитрий Герасимовты түсіндіреді, екеуі де осы лақап атқа ие болған) жасаған «жалған және дұрыс емес» деп айыпталды. Тарихшылар бұл айыптаудың себебі Мәскеу кеңесі мен Новгород арасындағы қақтығыстар болғанын болжайды. Осы айыптау салдарынан, бұл аңыз Ескі Нанымдылар арасында кеңінен таралды.
Аңыз
14 ғасырдың ортасында Константинополь патриархы Филофей болды, ол ұлы христиандық ізгілік пен құлшынысқа ие еді. Бір түні оған жарқын жас жігіт көрінді, ол Филофейге Константиннің Рим папасы Сильвестрге шіркеудің даңқы үшін ақ түсті қап бергенін айтты. Біраз уақыт ол Батыстағы Рим-католик папаларының қолында болды, бірақ соңында олар қапты Филофейге жіберді. Жас жігіт Филофейге сыйлықты қабылдап, оны Ресейдің Новгород қаласына дереу жіберу керектігін айтты, бұл батыстың бұзылған шіркеуі оны қайтарып беруді талап етпес үшін. Папа шындығында қапты қайтаруды талап етті, бірақ Константинополь патриархы даналықпен бас тартты. Бастапқыда патриарх қасиетті нысанды өз қаласында сақтағысы келді, бірақ жарқын жас оған қайтадан көрініп, Түріктердің қолынан империяның құлайтынын айтты. Патриарх бұл ескертудің мәнін түсініп, қапты дереу Новгородқа жіберді, онда ол қауіпсіз жетті. Содан кейін ол архиепископ Василий Каликаға (1330–1352) тапсырылды. Ақ қап немесе бас киім Новгород архиепискобының ерекше символына айналды. Шындығында, 1564 жылы өткен шіркеу кеңесі архиепископтардың ақ қап киюге және хаттарына қызыл мөр басуға құқығын бекітті (соңғы артықшылық бұрын ұлы князь мен патриархқа ғана берілген еді). Бүгін патриархтар мен митрополиттер ақ қап киеді. Новгород архиепискобы басқа епископтар сияқты қара қап киеді.