Кіріспе

Нехемия кітабының басты тұлғасы – Нехемия (/n//iː//ə/'/m//aɪ//ə/; Nəḥemyā, "Құдай тыныштасын") – Нехемия кітабының басты тұлғасы, ол Екінші ғибадатхана дәуірінде Иерусалимді қайта жаратудағы еңбегін баяндайды. Ол Персияның Артаксеркс I (б.з.д. 465–424 жж.) тұсында Персияның Яһудея провинциясының губернаторы болды. Көптеген ғалымдар Нехемияның нақты тарихи тұлға болғанына және кітаптың белгілі бір бөліктеріне ғалымдар берген "Нехемияның естеліктері" деген атау тарихи тұрғыдан сенімді деп санайды. Нехемия Рим-католик шіркеуінде қасиетті кісі ретінде құрметтеледі, оның мерекесі шілде айының 13-і, ол оның замандасы Езрамен бір күні. Ол сондай-ақ Шығыс православие шіркеуінде де қасиетті саналады, оның мерекесі желтоқсан айының 17-сі.

Нехемия кітабының баяндамасы

Артаксеркс I патшалығының жиырмасыншы жылы (б.з.д. 445 не 444 ж.) Нехемия патшаның шарапшысы болды. Яһудадағы яһудилердің қалдықтарының қиын жағдайда екенін және Иерусалим қабырғаларының қирағанын білгенде, ол патшадан қалаға оралып, оны қайта құруға рұқсат сұрады. Бұл Езраның Иерусалимге келгенінен шамамен 20 жыл өткен соң болды. Артаксеркс оны Яһудаға әкім етіп, аймақты қайта құру міндетімен, патша орманнан ағаш беруге рұқсат беретін хаттармен жіберді. Нехемия Яһуданың төңірегіндегі жауларының – самариліктердің, аммониттердің, арабтардың және филистиндердің қарсылығына қарамастан, 52 күн ішінде қабырғаларды қайта тұрғызды: Солтүстіктегі Қош қақпасынан, Солтүстік-батыс бұрышындағы Хананел мұнарасынан, Батыстағы Балық қақпасынан, Ғибадатхана тауының Оңтүстік-батыс бұрышындағы Пеш мұнарасынан, Оңтүстіктегі Шөп қақпасынан, Шығыстағы Шығыс қақпасынан және Шығыстағы Алтын қақпаның астындағы қақпадан. Патшаның алдына жиі баруы оның эвнух болғанын көрсетеді, ал Еврей Киелі кітабының грек тіліндегі аудармасы – Септуагинтада ол эвнух (eunouchos) деп сипатталған, шарапшы (oinochoos) емес. Егер осылай болса, оның жауы Шемаяхтың оны ғибадатханаға кіргізуге тырысуының мақсаты оны жай ғана өлтірушілерден жасыру емес, еврей заңын бұзуға мәжбүр ету болған. Содан кейін ол қаланы халқымен қайта толықтыру және яһуди қауымын тазарту шараларын қабылдады, қарыздарды кешіруді жүзеге асырды, Езраға Мұса заңын жариялауға көмектесті және яһуди еркектерінің яһуди емес әйелдерінен ажырасуын талап етті. 12 жыл әкімдік еткен соң, ол әділдік пен туралықпен биледі, Суза қаласына патшаға қайтып оралды. Біраз уақыттан кейін ол Иерусалимге қайта оралды, бірақ халық бұрынғы жаман жолдарына оралғанын көрді. Яһуди емес адамдарға демалыс күні Иерусалимде сауда жасауға және ғибадатханада бөлмелер ұстауға рұқсат берілген еді. Бұл оны қатты ашуландырды, ол ғибадатхананы, дін қызметкерлерін және левилерді тазартып, Мұса заңының сақталуын қамтамасыз етті.

Мақабилер кітабы

Екінші Маққабилер кітабында Нехемияның Диаспорадан Иерусалимге құрбандық тастағы үшін қасиетті отты әкелгені және Яһуда Маққабей сияқты Киелі кітаптардың кітапханасын құрғаны айтылады. Осы жерде Нехемияның саяси рөлі Хасмонейлер әулеті үшін үлгі болып, діндар, ұлттық басшылықтың жалпы үлгісіне айналады. Нехемияның 8-тарауындағы Тораны оқып, түсіндіру көрінісі синагогтағы құлшылықтың үлгісі болды. 2 Маққабилер 2:13-ке қараңыз.

Сирах кітабы

Бен Сираның аталарды мақтау жырларында Зеруббабел мен Ешуадан кейін Нехемия (Езра емес) ғана есімдері тізіледі және оның құрылыс саласындағы еңбегі үшін мадақталады (Сыр 49:15).

Рабби әдебиеттерінде

Бір раввиндік мәтін, немесе аггада, Нехемияны Зеруббабел деп айқындайды, сондағысы есімнің бірі ретінде қарастырылып, ол Вавилонде туған дегенді білдіреді. Тағы бір ауызша дәстүр, немесе мишна, Нехемияны мақтанғаны үшін кінәлағанын (Нех. 5:19 және 13:31) және алдыңғыларын кемсіткенін (Нех. 5:15) жазады. Бұл дәстүр оның кітабы Езра кітабына қосымша ретінде тіркелгенін, христиандық Ескі Ғидаттағыдай жеке кітап ретінде емес, нәтижесінде болғанын мәлімдейді. Тағы бір Талмуд мәтіні, немесе Баба Батра, Нехемияның Езра жазған деп саналатын Амалдар кітабын аяқтағанын жазады.