Кіріспе

Артурет – Англияның Камбрия графтығындағы азаматтық приход. 2001 жылғы халық санауы бойынша оның халқы 2434 адамды құрады, ал 2011 жылғы санауда 2471 адамға дейін өсті. Приходқа Лонгтаун қаласы және Истон ауылы кіреді. Батысынан Эск өзені, оңтүстігінен Лайн өзенімен шектеседі.

Этимология

Артурет есімінің түсіндірілуі қиындықтар тудырды. Бұл есім, шамамен 573 жылы Уэльс жылнамаларында тіркелген Армтерид шайқасымен байланысты болуы мүмкін; Армтерид (қазіргі уэльс тілінде Арфдерид деп жазылады) – «қол, қару» деген мағына беретін arm сөзінен (қазіргі уэльс тілінде арф, латынның arma сөзінен – «қол, қару» – алынған) немесе, мүмкін, көне уэльс тіліндегі көне ирланд тіліндегі airm сөзінің «жер, орын» деген туыс сөзінен және terid деген екінші элементтен тұрады, ол «күшті, қатал; жалындайтын, алаулы; жылдам, епті» мағынасын білдіреді (қазіргі уэльс тілінде terydd, латынның torridus сөзінен – «қыздырылған, кептірілген, күйдірілген» – алынған). Дегенмен, «Армтеридтің» мағынасын ашық қалдыру қауіпсіз көрінеді.

Артурлық байланыстар

Шіркеу орналасқан жер, 573 жылы болған Арфдерид шайқасының болжамды орнына көрініс береді. Осы шайқас туралы аңыз Джеффри Монмуттың "Vita Merlini" еңбегінде және "Annales Cambriae" жылнамасында (шамамен 1100 жылы жазылған, онда ол "Bellum armterid" деп тіркелген) кездеседі. Шайқас Стратклайд патшасы Риддерх Хейл (Сент-Кентигерннің меценаты және Мердиннің күйеу інісі болған) билік басындағы кезеңнің басында, соғыс басшысы Гвендолеу ап Сеидио мен оның туыстары Передур мен Гурги арасында өтті. Олар Эвраук (қазіргі Йорк) немесе мүмкін Гвинед княздары болуы мүмкін. Осы шайқаста Гвендолеу қаза тапты, ал оның ағалары Нудд пен Кау аман қалды ма, жоқ па, және кейіннен Арфдерид патшасы болды ма, жоқ па белгісіз. Осы шайқаста Мердин қарсы тарапта соғысып жатқан өзінің немере інісін (қарындасы Гвенддд, король Риддерх Хейлдің әйелінің ұлы) өлтірді. Бұл оқиға Мердинді есінен шығарып, қалған өмірін Целидон ормандарында (Гленни 1869) саяхаттап өткізді. 140 басқа да жоғары лауазымды адамдар соғыс салдарынан ақыл-есін жойып, осы орманда қаза тапты (Rich & Begg 1991). Кармартеннің қара кітабында Мердин мен Уэльс барды Талиесин арасындағы әңгіме түріндегі өлең жазылған (Skene 1988); онда Мердин алтын мойындық кигені және король Гвендолаудың өліміне байланысты күйрегені айтылады. Шайқас алты аптаға созылған делінеді, және шамамен үш жүз адам қаза тауып, жақын жерге жерленген. Бұл Ұлыбританияның үш нәтижесіз шайқасының бірі болды, олар шырғалақ ұясы үшін болған.

Артурет шіркеуі

Сент-Михаил және барлық періштелер шіркеуі Лонгтаунның оңтүстігінде шамалы бір шақырымдай қашықтықта, A7 тас жолының батысында және Эск өзеніне қарай орналасқан. Шіркеу мұнарасының тастары ерекше, себебі олардың көпшілігінде шеберлердің белгілері анық көрінеді. Бұл шіркеу 1607 жылы Джеймс I және VI бұйрығымен жүргізілген ұлттық қайырымдылық шарасының нәтижесінде салынды, өйткені бұрынғы шіркеу шотланд қарақшыларының шабуылына жиі ұшырап, сонымен қатар, қауымның көп бөлігі Мәсіхтің үйретітерін қабылдаудан бас тартқан. (Джеймс аймақтың моральдық жағдайын жақсарту үшін тікелей шаралар да қолданды – шекараның екі жағындағы белгілі қарақшыларды дарға асып, Эск аңғарындағы Грэмдерді Ирландияға жаппай жер аударды.) Ақшаның бір бөлігі ұрланып, жаңа шіркеудің құрылысы кейінге шегерілді. Құдық қасиетті жердің жиегінде орналасқан. Бұл тас шатыры және баспалдақтары бар жақсы салынған құрылыс. Онда 1970 жылға дейін крещение рәсімі өткізіліп келді. Қазіргі шіркеудің пасторы – Брет Мерфи мырза.

Недерби залы

Нетерби-холл, Грехам отбасының тарихи үйі, ІІ* дәрежелі ескерткіш болып табылады. Ол Кастра Экплораторум римдік бекінісі орналасқан жерде тұр. Оның негізгі бөлігі – 15 ғасырда салынған пель мұнарасы, 1639 жылы сэр Ричард Грэм үшін кеңейтіліп немесе өзгертілген, ал үйге соңғы жылдары салынған қосымшалармен (18 ғасырдың аяғында) қоршалған. 1833 жылы Уильям Берн сэр Джеймс Грэм үшін тағы да кеңейту жүргізген. Алғашқы пель мұнарасы римдік бекіністен әкелінген тастармен салынған деп саналады.

Грехам отбасына 400 жылдан бері тиесілі Нетерби иелігі Шотландия шекарасындағы қауымның кең аумағына жатады. Кооп үйі деп аталатын готикалық сәулеттік құрылыс шамамен 1772 жылы иелікті безендіру үшін салынған болуы мүмкін. Қазір Куп үйі "Лендмарк Траст" қорына жалға берілген. 2014 жылдан бері иелік Джеральд пен Марго Смиттерге тиесілі. 2016 жылы басталған атқосындар мен қоршалған бақты қайта жаңарту жұмыстары аяқталды. 2023 жылдан бастап демалыс шаруашылығы "атқосындардың үстінде, бақтағы шатырларда және коттедждерде" қолжетімді болды.