Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ликус шайқасы б.з.д. 66 жылы Гней Помпей (кейінгі ұрпақтарға Ұлы Помпей ретінде танымал) басшылығындағы рим республикалық әскері мен Понт патшасы Митридат VI әскері арасында болды. Римдіктер аз шығынмен оңай жеңіске жетті. Митридат Қырымға қашып, б.з.д. 63 жылы өз-өзіне қол жұмсады, соның нәтижесінде Үшінші Митридат соғысы аяқталды.
The Battle of the Lycus was fought in 66 BC between a Roman Republican army under the command of Gnaeus Pompeius (better known to posterity as Pompey the Great) and the forces of Mithridates VI of Pontus. The Romans easily won the battle with few losses. Mithridates fled to Crimea and committed suicide in 63 BC, finally ending the Third Mithridatic War.
Кіріспе
67 жылға дейін біздің заманымыздан бұрын Зела шайқасынан кейін Понт патшасы Митридат VI Понт патшалығын қайта басып алды. Рим қолбасшылары ішкі саясатқа тартылғанда, Митридат күштерін жинап, болашақ қақтығысқа дайындалып жатты. Алайда, оған қарсы қақтығыс көп ұзамай Римнің ең көрнекті қолбасшысы Помпей және зор Рим армиясы түрінде орын алды. Помпей бірінші кезекте Кіші Азияның бүкіл жағалауын блокадалады. Екіншісі, ол жаңа парф патшасы Фраат III-ті Митридаттың басты одақтасы Арменияға шабуыл жасауға көндірді, соның салдарынан Арменияның Тигран II-і өзінің империясын қорғауға мән берді. Үшіншісі, ол Понттың оңтүстігіндегі Каппадокияны бақылауға үш легион жіберді. Содан кейін Помпей өзінің сандық артықшылығы бар армиясын жауының ортасына басты. Митридат таулы патшалығының терегіне шегінді, Помпейді артынан ертіп, егістіктерді өртеп, оның жабдықталуын қиындатып, жоғары жауынгерлік дағдысы бар атты әскерімен мазалады. Соңында Митридат Ликус аңғарына жетіп, Дастеира аталған суы бар төбеде лагерь құрды.
In 67 BC, after the Battle of Zela, king Mithridates VI of Pontus had regained control of the kingdom of Pontus. Whilst the Roman commanders were involved in internal politics, Mithridates had been building up his forces and preparing for the inevitable confrontation. Unfortunately for him that confrontation did not take long to materialize in the form of Pompey, Rome's foremost commander, and a very large Roman army. Pompey first established a blockade of the whole coastline of Asia Minor. Secondly he convinced the new Parthian king, Phraates III, to invade Armenia, Mithridates' main ally, forcing Tigranes II of Armenia to turn his attention to protecting his own empire. Thirdly he sent three legions to secure Cappadocia to the south of Pontus. Pompey then marched his numerically superior army into his enemy's heartland. Mithridates withdrew to the centre of his mountainous kingdom, drawing Pompey after him, denying him supplies by burning the crops, and harassing him with his own superior cavalry. Eventually Mithridates marched into the Lycus valley and encamped on a well watered hill called Dasteira.
Шайқас
Митридаттың лагеріне жақындағанда, Помпейдің алғы шебі мен Митридаттың артынан келген жасағы арасында тар шатқалда шайқас басталды. Апианның мәлімдеуінше, кейбір Понт атты әскерлері римдіктермен пікірсайыс жүргізіп, жақсы қарсылық көрсеткен, бірақ римдік одақтас атты әскердің үлкен күші келгенге дейін. Атты әскерлер лагерьге қайтып, аттарын алуға асықты, бірақ бұл жалпы қашқындыққа алып келді, себебі олардың әріптестері неге қашатынын білмеді және оны анықтауға тырыспады. Помпей бұл соққыны жаудың рухын түсіру үшін пайдалануды және Митридаттың түнде қашып кетуінен қорқып, түнде Понт лагеріне шабуыл жасауға шешім қабылдады. Римдіктер айды арқаларына алып шабуылға шыққанда, Понт әскерлері оқ-дәрілерін ертерек атқызып жіберді. Римдіктер Понт лагеріне тікелей жетіп, ішіне енді. Тәжірибелі рим легионерлері Понт әскерлерінің қатарына араласып, шайқас дерлік жеңіске жетті (Рим легионерлері жақын арадағы шайқаста ерекше шеберлік танытты). Митридат лагерін орналастырған жерге кіру қиын болды. Оның әскерлері енді осыны білген соң, одан шығу да қиын екенін түсінді. Митридат 800 атты әскерімен тұзақтан жол тауып, қашып құтылды, бірақ оның кем дегенде 10 000 сарбазы қалып қойды.
Approaching Mithridates' camp an engagement broke out between Pompey's vanguard and Mithridates' rearguard in a defile. According to Appian some of the Pontic cavalrymen were fighting the Romans dismounted and making a good show of it until a large contingent of Roman allied cavalry showed up. The cavalrymen ran back to the camp to get their horses but this caused a general retreat because their companions did not know why they were running away and they did not want to stay and find out. Pompey wanting to make use of this blow to his enemy's morale and fearing Mithridates would escape during the night decided to launch an assault of the Pontic camp during the night. As the Romans attacked with the moon to their backs the Pontic troops launched their missiles too early. The Romans were able to get right up to and into the Pontic camp. Once the experienced Roman legionaries got among the Pontic troops the fight was as good as won (Roman legionaries excelled at close range fighting). Mithridates had made his camp at a site that was difficult to get into. As his desperate troops now found out, it was also hard to get out of. Mithridates with 800 horsemen cut his way out of the trap and escaped but at least 10,000 of his men did not.
Салдары
Армиясы талқандалған Митридат бастапқыда Армениядағы қасиетті орынға қайтуды ниеттенген, бірақ қоршауда қалған Тигранға ол мұңға келген жоқ. Митридат өзінің ұлдарының бірімен (сондай-ақ Тигран деп аталған) құлық жасап жатыр деп күдіктенген ол Митридаттың басына 100 таланттік сыйлық белгіледі. Ол сонымен қатар ескі патшаның ісінің жоғалғанын сезінген болуы мүмкін және онымен бірге құлай қалғысы келмеген. Батыста Помпей, оңтүстікте Каппадокия римдіктердің қолында, Қара теңіз римдік блокадасымен жабылды және Армения қарсылық танытты, сондықтан жалғыз шығу жолы – оның ұлы Махарес билеген Боспор патшалығына (Қырымның бір бөлігін қоса алғанда) солтүстікке қарайғы жол еді. Қара теңіздің шығыс жартысынан қиын жолмен өтіп, Митридат Боспор патшалығына жетіп, өз ұлын өлтіргеннен кейін өзін патша деп жариялады. Шығыста рим үстемдігін орнатумен айналысқан Помпей оны өз күшімен күресуге қалдырды. 63 жылға келгенде Митридат Римге қарсы тағы бір жорықты жоспарлап жатқанда, оның әскері көтеріліс жасап, көптеген ұлдарының бірі – Фарнаксты патша етіп тағайындады. Қоршауда қалған Митридат өзін улауға тырысты, бірақ ол сәтсіз аяқталды, оның орнына оны галлдық жеке күзетшісі өлтірді.
With his army destroyed Mithridates at first intended to return to the sanctuary of Armenia, but the beleaguered Tigranes was having none of it. Suspecting Mithridates of plotting with one of his own sons (also called Tigranes), he put a huge 100 talent bounty on Mithridates' head. He might have also recognized the old king's cause as lost and did not want to go down with him. With Pompey to the west, Cappadocia to the south in Roman hands, the Black Sea closed off by a Roman blockade and Armenia unwelcoming, the only way out was the northern route to the Bosporan kingdom (including parts of the Crimea) ruled by his son Machares. After a difficult journey around the eastern half of the Black Sea, Mithridates arrived in the Bosporan Kingdom and made himself its king after murdering his son. Pompey, busy establishing Roman rule in the east, left him to his own devices. In 63 BC, while Mithridates was planning another campaign against Rome, his army rebelled and crowned Pharnaces, one of his many sons, king. Cornered, Mithridates tried to poison himself but this failed, and he was instead killed by his Gallic bodyguard.