Кіріспе

Жалпы табыстың қарызға төленетін пайызы

Тұтынушылық ипотека саласында қарыздың табысқа қатынасы (DTI) – тұтынушының айлық жалпы табысының қарыз төлеуге жұмсалатын пайызы. (Нақтырақ айтқанда, DTI көбінесе тек қарыздарды ғана емес, сонымен қатар негізгі соманы, салықтарды, алымдарды және сақтандыру төлемдерін де қамтиды. Дегенмен, бұл термин – ыңғайлы, жақсы түсінілетін қысқарту ретінде қолданылатын орнықты тіркес.) DTI-ның екі негізгі түрі бар, олар төменде талқыланады.

ДТИ-ның екі негізгі түрі

ДТИ-дің екі негізгі түрі жұп ретінде көрсетіледі (мысалы, 28/36). Бірінші ДТИ, «алдыңғы коэффициент» деп аталады, табыстың қанша пайызы тұрғын үй шығындарына жұмсалатынын көрсетеді. Жалға алушылар үшін бұл – жалға төлемақысы, ал үй иелері үшін – PITI (ипотеканың негізгі сомасы мен пайызы, ипотекалық сақтандыру сыйлықақысы [қажет болған жағдайда], мүліктік сақтандыру сыйлықақысы, жылжымайтын мүлік салығы және үй иелері қауымдастығының жарналары [қажет болған жағдайда]). Екінші ДТИ, «кері коэффициент» деп аталады, табыстың қанша пайызы барлық үнемі төленетін қарыз төлемдеріне жұмсалатынын көрсетеді, оның ішінде бірінші ДТИ-ге жататын төлемдер де, сондай-ақ несие карталары, автокөлік несиесі, студенттік несие, балаларға жәрдемақы, алимент және сот шешімдері сияқты басқа да қарыздар да бар.

Қаулыға сәйкес келмейтін кредиттер

2000 жылдары сәйкес келмейтін несиелер үшін 55-ке дейінгі артқы қатынас шектері кеңінен қолданыла бастады, себебі қаржы индустриясы жылжымайтын мүлік көпіршігінің ықпалымен, инновациялық шарттар мен механизмдерді пайдаланып, несие беруді жеңілдетумен айналысты. Ипотекалық бизнес өзгеріске ұшырады, дәстүрлі ипотекалық банктердің қызметін көлеңкелі банк жүйесінен түскен несиелер басып озды, бұл көлемі жағынан дәстүрлі қаржыландыру секторымен теңесті. Субстандартты ипотекалық дағдарыс нарықта түзету жасады, көптеген несие алушылар үшін бұл шектеулерді қайта төмендетіп, несие берудегі босаңсудан кейін күтілетін қатаңдауды көрсетті. Креативті қаржыландыру (жоғары тәуекелдік қатынастарды қамтитын) әлі де бар, бірақ қазіргі таңда клиенттердің жағдайына қатаң және ақылға қонымды талаптар қойылып, несие беріледі.

Тарихи шектері

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде ақша беру және қарыз алу ісі сапалық жағынан өзгерді. Осы кезеңге дейін FHA және VA (G.I. арқылы) 30 жылдық, белгілі бір мөлшерде пайыздық ставкасы бар, амортизациялық ипотеканың жаппай нарығын құруға бастама берді. 1970 жылдарға дейін орташа еңбек ететін адамдар кредит картасы бойынша қарызды қолдана бастады (толық ақпарат Credit card#History бөлімінде). Сондықтан 1970 жылдары қолданылған DTI шегі PITI <25% болды, ал екінші DTI коэффициенті үшін (кредит карталарын қоса есептегенде) белгіленген шек болған жоқ. Яғни, қазіргі нотацияда бұл 25/25 түрінде көрсетілуі мүмкін, немесе дәлірек айтқанда, 25/NA, мұнда NA шегі несие берушілердің әрбір жағдай бойынша өздерінің қалауынша белгіленетін. Келесі онжылдықтарда бұл шектер біртіндеп көтерілді, ал екінші шек (қазіргі заманғы несиелік рейтингтің дамуымен бірге) заңмен бекітілді, себебі несие берушілер тәжірибелік жолмен қанша тәуекел пайдалы екенін анықтады. Бұл тәжірибелік процесс бүгінге дейін жалғасуда.

Канада

Vanier отбасы институты қарызды табысқа қатынасы ретінде отбасының жалпы қарызын таза табысқа шаққанда есептейді. Бұл өзгеше көрсеткіш, себебі ол ақша ағынын (жылдық салықтан кейінгі табыс) жоғарыда айтылғандай қарыз төлеміне емес, тұрақты санға (жинақталған қарызға) салыстырады. Институт 2010 жылдың 17 ақпанында орташа канадалық отбасының 100 000 доллар қарызы бар екенін, демек салықтан кейінгі таза табысына шаққандағы қарызы 150% құрайтынын хабарлады.

Ұлыбритания

Англия Банкі (2014 жылдың 26 маусымынан бастап) ипотекалық несиелерге қарызды табысқа қатынасының 4,5 еселік шектеуін енгізді (Тұтынушының ипотекасы жылдық табысынан 4,5 есе артық болмауы тиіс). Бұл шара жылдам өсіп бара жатқан үй бағасын тежеу мақсатында жасалды. Бұрын несие алушылардың төлем қабілетсіздік қаупін бағалау үшін банктердің ішкі стандарттарына сүйенгенімен, 2008 жылғы қаржы дағдарысынан кейін тұрғын үй нарықтары арасындағы жұқпа қаупінің тым жоғары екендігі анықталды, сондықтан тек ерікті реттеуге жүктелуге болмайтындығы шешілді.