Кіріспе

Стивен Грэм (19 наурыз 1884 - 15 наурыз 1975) - британдық журналист, саяхат жазушысы, эссеші және романист. Оның ең белгілі кітаптары революцияға дейінгі Ресейдегі саяхаттары мен орыс христиан паломниктерінің тобымен Иерусалимге жасаған сапары туралы айтады. Көптеген еңбектерінде кедейлерге, шаруаларға және көшпенділерге деген ықыласы, сондай-ақ индустрияландыруға деген наразылығы білінеді.

Өмірбаян

Грэм Эдинбургте, «Кантри-лайф» журналының эссешісі және редакторы П. Андерсон Грэмның ұлы болып дүниеге келді. Туғаннан кейін көп ұзамай отбасы Челтенхэмге көшті. Он төрт жасында Грэм мектепті тастап, Лондонға барып, соттарда және мемлекеттік қызметте кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. Ол Николай Лебедевпен орыс тілін оқыды, онымен бірге Азов теңізінің жанындағы Лисичанск қаласында демалысқа шықты – бұл тәжірибе оның Ресейге өмір бойына қызығушылық танытуына себеп болды. Британияға оралғаннан кейін көп ұзамай ол жұмысынан бас тартып, Кавказ бен Уралды аралап Ресейге саяхатқа кетті. Содан кейін ол журналистика және кітаптары арқылы өзін асырады. Ол Мәскеуде де ағылшын тілінен сабақ берді. 20 ғасырдың басында Лорд Нортклифф Грэмге өзінің «Таймс» газеті үшін Ресейден репортаждар жазуды тапсырды. Ресейге келгеннен кейін көп ұзамай ол Роза Саворимен танысты, онымен 1909 жылы Ресейде үйленді. Ол жиырма бес жаста болды, ал ол – қырық жаста. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Грэм Алтай тауларында болды, ол жерден соғыстың ресейлік көзқараспен баяндамаларын жіберді, олар «Таймс» газетінде жарияланды және «Ресей мен әлем» (1915) және «Ресейдің Орталық Азиясы арқылы» (1916) деген атпен қайта басылды. Грэм Британияға оралып, офицер емес, қарапайым сарбаз ретінде Шотландиялық гвардияға қосылды, себебі «қатардағылардың арасында қызмет ету – жұмысшы адамды танудың бірегей мүмкіндігі». 1918 жылдың сәуір айында ол Батыс майданына жетті және келесі жылы «Гвардиядағы сарбаз» (1919) атты еңбегінде соғыс кезіндегі тәжірибесін жариялады, онда ол элиталық әскери бөлім құрудың адамдық құнын қарастырады (оның ресми емес этикасы «жақсы солдат – тұтқынға алмайтын солдат») Кітаптың алғашқы сөйлемі: «Дисциплина қанағаттанарлық болған сайын, солдат жақсырақ, армия жақсырақ болады». Кітапта Ұлыбританияның күресі үшін күресудің мақсаттарына жиі қатыгездікпен қол жеткізілетіні туралы парадокс зерттеледі. 1921 жылы Грэм Батыс майдандарына қайта оралып, өзінің байқауларын «Өлгендердің үні» (1921) атты еңбегінде жариялады. Кейін Грэм Америка Құрама Штаттарында біраз уақыт болды. Ол Америкадағы иммигранттар туралы есептер жариялады және ақын Вахел Линдсеймен дос болғаннан кейін Вернон Хилл салған «Шығушымен саяхаттау» (1922) кітабын шығарды. 1926 жылы (кейінірек қайта басылды) ол «Саяхаттаудың нәзік өнері» атты кітабын жазды. Бұл кітапта оның құндылықтары туралы түсінік беріледі, сондай-ақ өмірінің сол кезеңінде қарапайым, саяхатшы өмірін қалай өткізуге болатыны туралы нұсқаулар келтіріледі. 1964 жылы ол «Тамаша көріністің бір бөлігі» атты автобиографиясын жариялады.