Кіріспе

Банарасидас (1586–1643 жж.) – Моғол Индиясының жазушысы, кәсіпкер және ақын. Ол Шримал джайны бизнесмені және ақын ретінде танымал. Оның поэтикалық автобиографиясы – «Ардхакатанка» (Жартылай әңгіме), Матура аймағымен байланысты хинди тілінің ерте диалектісі – Браджа Бхашада жазылған. Бұл үнді тілінде жазылған алғашқы автобиография. Ол сол кезде Аграда тұрып, 55 жасқа толған. «Жарты» әңгіме джайнистік дәстүріне сілтеме жасайды, онда «толық» өмір сүру мерзімі 110 жылды құрайды.

Өмір

Банарасидас 1587 жылы Шримал джайнистік отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Харагсен қазіргі Уттар-Прадеш штатындағы Жаунпур қаласында зергер болған. Ол бір жыл бойы Жаунпур қаласындағы жергілікті брахманнан, содан кейін 14 жасында Пандит Девдат атанған басқа брахманнан әріптер мен сандар бойынша негізгі білім алды. Ол астрология және математика бойынша «Кхандасфутта» атты еңбекті оқып бітірді. «Намамала» (синонимдер) және «Анекартакоша» (көп мағыналы сөздер) сияқты лексикографиялық мәтіндерді зерттеді. Сонымен қатар ол «аланкара» (поэтикалық әшекейлеу тәсілдері) және «Лaghukoka» (эротика туралы мәтін) оқыды. Кейіннен ол 1610-1611 жылдары сауда үшін Аграға көшті. Ол өзінің поэзиялық және әншілік жолын Құтбанның «Миригавати» (1503 ж.) және Манджханның «Мадхумалати» (1545 ж.) сияқты суфи ақындарының хинди тіліндегі өлеңдерімен бастады. Оған Хемрадж Пандедің рухани ұстазы Рупчанд Панде 1635 жылы айтқан «Гомматасара» уағызы үлкен әсер етті. Ол Адьятма қозғалысының белді қолдаушыларының бірі болды, ол ақырында Дигамбар джайнилерінің Терапант сектасына әкелді. Банарасидас бизнесменге қарағанда ақын ретінде жақсырақ болған сияқты; бірде ол бірнеше саудадағы зияннан кейін әйелі жинаған жиырма рупийін бергенін айтады. Кейде Жаунпур навабы Чин Қилич ханның досы болса, кейде қуғынға ұшырап, басқа қалаларға қашуға мәжбүр болды. «Ардхакатанка» атты еңбегінің атауынан көрініп тұрған ұзақ өмір сүруіне қарамастан, Банарасидас оны жазғаннан кейін екі жыл өткен соң, 1643 жылы қайтыс болды.

Соңғы қызығушылық

Банари және оның үш туындысы – «Банари виласа», «Самаясара натака» және «Ардхакатанака» бойынша алғашқы зерттеулерді 20 ғасырдың басында Пандит Натурам Преми жүргізді. Содан бері тек 1981 жылы Мукунд Латтың «Жарты әңгіме» атты аудармасы жарық көрді. Банаридің туындыларына, әсіресе «Ардхакатанака»сына деген жаңа қызығушылық екі ғалымның үздіксіз қызығушылығының тікелей нәтижесі болып табылады. Франциядағы Сорбон институтының профессоры Налини Балбир өзінің студенті Жером Петитті Банаридің шығармаларын зерттеп, Ph.D. дәрежесін алуға ынталандырды. Петитт зерттеуін аяқтады және «Ардхакатанака»ның француз тіліне аудармасын жасады. АҚШ-тың Остин қаласындағы Техас университетінің профессоры Руперт Снелл Банари туралы мақала жазып қана қоймай, Санта-Барбарадан келген Хлоя Мартинезді де Банариді зерттеуге шақырды. Рохини Чоудхуридің Банарисадастың «Ардхакатанака» туындысының хинди тіліне аудармасы 2007 жылы «Penguin Books India» баспасынан шықты. Чоудхуридің ағылшын тіліне жаңа аудармасы 2009 жылы «Penguin Classics» баспасынан жарық көрді. Чоудхуридің аудармаларына Руперт Снелл шабыттандырды, ол сонымен қатар осы туындыға кіріспе жазды.