Кіріспе

Мұсылман ғалымы және теологы (1028–1085)

Дияғулдин Абд әл-Малик ибн Юсуф әл-Жуайн әл-Шафии (امام الحرمین ضیاءالدین عبدالملک ابن یوسف جوینی شافعی, 17 ақпан 1028 – 20 тамыз 1085; 419–478 AH) – парсы сүннит ғалымы, өз заманының ең басты заңгері, заң теориясының маманы және ислам теологы. Оның есімі көбінесе әл-Жувайни деп қысқартылады; оны сондай-ақ «Имам әл-Харамейн» деп те атайды, яғни «екі қасиетті қаланың – Мекке мен Мединенің жетекші имамы». Ол фиқһ және усул әл-фиқһ саласында муджахид дәрежесіне жетті. Ол ортодоксальды сүннит заң ғылымының Шафии мектебіндегі ең маңызды және ықпалды ойшылдардың бірі ретінде жоғары бағаланды. Шафии мектебінің алғашқы негізін қалаушы Имам әл-Шафииден кейін оның екінші негізін қалаушысы деп есептелді. Сонымен қатар, ол Аш’ари теология мектебінің маңызды қайраткері саналды, онда ол негізін қалаушы Имам әл-Аш’аримен теңестірілді. Оған «Ислам шейхы», «Исламның мақтанышы», «барлық имамдардың Абсолюттік имамы» деген құрметті лақаптар берілді.

Ерте өмір

Әл-Жұвайни 1028 жылдың 17 ақпанында Ирандағы Найсабур қаласының шетіндегі Буштаникан ауылында дүниеге келді. Әл-Жұвайни ислам құқығы мәселелеріндегі дарынды зиялы қабілетімен белгілі болған көрнекті мұсылман ғалымы еді. Әл-Жұвайни құқық тану отбасында туған. Оның әкесі, Әбу Мұхаммед әл-Жұвайни, Шафии мәзхабындағы белгілі заңгер және Шафии ұстазы болды, ал оның ағасы, Әбу'л Хасан 'Али әл-Жұвайни, хадис ұстазы болды.

Өлім

Ол бауыр ауруынан қайтыс болды және көптеген адамдар қатысқан жерлеу рәсімінен кейін туған жерінде жерленді. Оның төрт жүзден астам жанкешті шәкірттерінің тежеусіз қайғысы Хурасан аймағында бірнеше күнге созылды. Ибн Асакир былай деді: "Мен оның Алланың дініндегі тынымсыз еңбегі мен күресінің іздері Қиямет күніне дейін сақталады деп сенемін."

Доктрина

Ал Джувейни, суннит дінінің заң ғалымы және мутакаллим, яғни діни принциптерді зерттеуші, өмірін мұсылманның не істеуге құқылы екенін және не істемеуге тиісті екенін анықтауға арнады. Ол қатты мінезді және заңға қатысты кез келген түрдегі болжамдарды қабылдамайтын адам болған деседі. Оның негізгі принципі – заңның ешқандай негізде болжамдарға тәуелді болмауы керек еді. Керісінше, кез келген заңдық пікірталасқа жауапты мәтіндерде табуға болады.