Агуна мәселесі: Діни ажырасуға кедергі келтіру және заңдық шешімдер
Legal responses to agunah
Агуна: еврей заңы бойынша талақ ала алмаған әйелдер. Әйелдердің қайта үйленуіне кедергі келтіретін діни келіспеушіліктер мен заңдық шешімдер қарастырылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Агунаға заңдық жауаптар – яһуди діни ажырасуы немесе "гет" алу процесіне қатысудан бас тартқан жұбайға қарсы қолданылатын азаматтық құқықтық шаралар.
Legal responses to agunah are civil legal remedies against a spouse who refuses to cooperate in the process of granting or receiving a Jewish legal divorce or "get".
Агуна
Ажырасу еврей заңы бойынша күшке енуі үшін, ер адам әйеліне өз еркімен еврей ажырасу қағазын – гетті – беруі керек. Кейде еврей әйелі күйеуі ажырасудың діни формасына қатысудан бас тартқан жағдайда, «соққылы некеде» деп аталатын жағдайға түсіп қалуы мүмкін. Ол азаматтық ажырасуды алған болуы мүмкін, бірақ өз дінінде қайта үйлене алмайды, яғни, іс жүзінде қайта үйлену мүмкін болмайды – бұл құбылыс агуна деп аталады. Егер бір тарап діни ажырасуға рұқсат беру немесе бермеу құқығына ие болса, бұл құқықты екінші тарапты ажырасу шарттарына келісуге мәжбүрлеу үшін келіссөз құралы ретінде пайдалануға болады. «Ер агуна» деп аталатын ұқсас мәселе де туындауы мүмкін, егер әйелі күйеуінің гет процесін бастау әрекеттеріне жауап бермесе, мысалы, сот отырысы үшін раввиндік трибуналға келуден бас тартса. Ер адам үшін салдары осылайша ауыр болмаса да, нәтижесі екінші тараптың талаптарына келісуге қысым көрсету түрі болуы мүмкін.
For a divorce to be effective under Jewish law, a man must grant his wife a Jewish divorce—a get—of his own free will. Sometimes a Jewish woman can be held in a so called "limping marriage" when her husband refuses co operation in the religious form of divorce. She may have received a civil divorce but cannot remarry within her religion, meaning that for all intents and purposes, she may not be able to remarry at all—a phenomenon known as agunah. Where one party has the power to grant or withhold a religious divorce, that power can be used as a bargaining tool to pressure the other party to agree more favourable divorce terms. A parallel problem—sometimes called "male agunah"—can arise when the wife refuses to respond to the husband's attempts to initiate the get process, such as refusing to appear before a rabbinical tribunal for the proceeding. Although the consequences are not as serious for the man, the result can still be a form of extortion to agree to agree to the other party's demands.
Канада
1990 жылдан бері Канаданың Ажырасу заңы ажырасуды қарастыратын сотқа тараптың өтінішін, талап арызын және/немесе куәліктерін жоюға мүмкіндік береді, егер ол тарап әйелінің немесе күйеуінің қайтадан дінге сәйкес үйленуіне кедергі келтірсе. Bruker v. Marcovitz ісінде Канаданың Жоғарғы Соты Квебек провинциясындағы екі жұбайдың арасындағы шартта күйеудің әйеліне "гет" беруі талап етілсе, ондағы шарттың күшіне енетінін қабылдады. Сот Квебек апелляциялық сотының шешімін күштен шығарды, ол бұл міндеттемелердің мәні діни болғандықтан, моральдық міндеттеме болып саналады және соттармен орындалмайды деп шешкен еді. Жоғарғы соттың судья Розали Абелла жазған шешімі Mass J.-дің алғашқы сот шешімін қалпына келтірді, ол барлығы 47 500 доллар көлемінде өтемақы төлеуді бұйырды: күйеуі "гет" бермей келген әрбір 15 жылға 2 500 доллардан, ал Бруккер ханымның еврей заңы бойынша "заңды" деп есептелетін балаларының болмауына байланысты 10 000 доллар.
Since 1990 Canada's Divorce Act permits the Court hearing the divorce to strike out the application, pleadings and/or affidavit evidence of a party creating a barrier to the religious remarriage of their spouse. In Bruker v. Marcovitz, the Supreme Court of Canada ruled that, in the Province of Quebec, a condition of a contract between two spouses that required the husband to give his wife a get was enforceable. The court overturned a decision from the Court of Appeal of Quebec which held that as the substance of the obligation was religious in nature, the obligation was a moral one and was therefore unenforceable by the courts. The Supreme Court's decision, written by Justice Rosalie Abella, restored the trial decision of Mass J., who had ordered a total of $47,500 in damages: $2,500 for each of the 15 years that the husband had refused to grant the get, and $10,000 for Ms. Bruker’s inability to have children considered “legitimate” under Jewish law.
Австралия
Австралияда "Гвиазда Гвиаздаға қарсы" ісі бойынша отбасылық сот, қарсыласып келген әйелге Мельбурндағы Бет-Динге (діни сотқа) келуге бұйрық берді. Эмери судья былай деп атап өтті:
In Australia, the Family Court in Gwiazda v Gwiazda ordered a reluctant wife to appear before the Beth Din in Melbourne. Emery J. observed that:
"Егер мен Заңның ниетін дұрыс түсінген болсам, онда осы соттың судьясының міндеті – тиісті бұйрықтардың тек теорияда ғана емес, іс жүзінде де толық орындалуын қамтамасыз ету. Бұл жағдайда, заң бойынша күйеу, некеге шығуға құқығы бар кез келген әйелмен некеге тұруға құқылы, бірақ тек Неке туралы заңдағы тыйымдарға бағынып, іс жүзінде мұны істеуге мүмкіндігі жоқ." Осылай аталатын "Гвиазда бұйрықтары" кейде тараптардың мәселелерін жергілікті Бет-Динге (діни сотқа) жүктеу арқылы әділ шешімге қол жеткізу үшін қажет болған жағдайларда қолданылады. Австралия Заң комиссиясы, бірінші кезеңдегі шешімнің күшіне енбеуі және балаға қатысты істерден басқа барлық істер бойынша соттың іс жүргізуді кейінге қалдыру құқығын алуы керек екенін ұсынды.
If I correctly understand the intention of the Act, then it is the clear duty of a judge of this court to ensure that appropriate orders are made fully effective, not only in theory but in fact. In this case the husband as a matter of law can marry any woman who is free to marry, subject only to the prohibitions in the Marriage Act, but as a matter of fact and practicability he cannot do so." So called "Gwiazda Orders" are now occasionally used when necessary to produce a fair result by requiring the parties to refer their problems to the local Beth Din. The Australian Law Commission has proposed that the decree nisi should not become absolute and, in any other proceedings except those relating to a child, the court should have the power to adjourn the proceedings.
Біріккен Корольдік (Англия және Уэльс)
Ұлыбританияда, Англия мен Уэльсте 2002 жылғы «Ажырасу (Діни некелер) туралы» заң еврейлердің ажырасуына қатысты. Бұл заң сотқа кез келген зиянды өтеуді тағайындауға, азаматтық немесе қылмыстық айыппұлдар немесе басқа да жазалар салуға, немесе қосымша жеңілдіктер беруге, сондай-ақ еврейлердің немесе басқа адамдардың некесін раббилік заңға сәйкес ажырасу үшін қажетті шараларды екі тарап та орындағандығын мәлімдегенге дейін азаматтық түрде толық ажырасу туралы шешім шығаруды кейінге қалдыруға құқық береді. Сот практикасында «гет» беруге қатысты бірнеше іс қарастырылды: «О. v О.» ісінде әйел азаматтық ажырасуға өтініш білдірді және алдын ала шешім шығарылды. Ол «гет» алмағандықтан, толық ажырасу туралы өтініш білдірмеді. Әйелінің күйеуі 1973 жылғы «Некеге қатысты істер туралы» заңның 9(2) тармағы бойынша өтініш білдіруге тырысты, бірақ «гет» берілгенге дейін ол қабылданбады.
Within the United Kingdom, in England and Wales, the Divorce (Religious Marriages) Act 2002, relates to Jewish divorce. The Act allows a Court discretionary right to award any damages under Tort remedies, impose any civil or criminal fines or other penalties, or to grant any further relief, and withhold the final legal civil dissolution of a marriage of Jews or of other person by means of granting the decree absolute until a declaration made by both parties that they have taken such steps as are required to dissolve the marriage in accordance with rabbinical law. In case law, there have been a number of cases regarding the provision of a get: in the case of O v O, the wife petitioned for a civil divorce and was granted a decree nisi. As she had not been granted a get, she did not apply for a decree absolute. The husband attempted to apply for it under s9(2) of the Matrimonial Causes Act 1973, but was denied until the get had been granted.
Оңтүстік Африка
1979 жылғы "Ажырасу туралы" заңның 5А-тармағында айтылғандай, егер тараптардың бірі діни ғұрыптарға сәйкес некені таратуға (немесе екінші тарапқа қайта үйленуге рұқсат беруге) қажетті қадамдар жасамайтын болса, сот ажырасу туралы шешім қабылдаудан бас тарта алады. Сот, сондай-ақ, әділ деп табатын кез келген басқа да бұйрық шығаруға құқылы. Бұл тармақ 1996 жылы Оңтүстік Африка Заң реформалау комиссиясының еврей ажырасуы жөніндегі баяндамасының нәтижесінде қосылды.
Section 5A of the Divorce Act, 1979 provides that the court may refuse a divorce decree if one spouse does not take steps necessary to dissolve the marriage (or to allow the other spouse to remarry) in accordance with religious custom. The court may also make any other order which it finds to be just. This provision was added in 1996 as a result of the South African Law Reform Commission's report on Jewish divorce.
Некедегі шарттар
Либерман шарты, раввин Саул Либерман жасаған, діни заңмен айналыспайды, керісінше, неке кезінде халахикалық талап қосады: ер адам кез келген мемлекеттік соттың ажырасқаннан кейін 6 ай ішінде гет беруге міндетті болса ғана неке жарамды болады. Егер ер адам гет беруден бас тартса, неке бұрынғыдан бастап күшін жояды – яғни, яһуди заңы бойынша, олар ешқашан үйленбеген болып есептеледі.
The Lieberman clause, developed by Rabbi Saul Lieberman, does not deal with secular law, but instead inserts, at the time of marriage, a halakhic stipulation that the marriage is only valid on the condition that the man gives a get within 6 months of any secular court's divorce. Were the man to refuse to give a get, the marriage would be declared null retroactively—it would be as if the couple were never married from a Jewish legal perspective.