Кіріспе

Арий шайқасы – б.з.д. 208 жылы Селевкид империясы мен Грек-Бактрия патшалығы арасында өткен шайқас. Селевкидтерге Ұлы Антиох III басшылық етті, ол аталарының бұрынғы иеліктерін қайтару үшін Бактрияға жорық жасады. Ол осы шайқаста жеңіске жетіп, кейін Бактриялықтардың Бактра астанасын үш жыл бойы қоршауға алды.

Орналасқан жері

Арий қаласы Арий өзенінің (қазіргі Хари өзені) жанында орналасқан. Бұл өзен қазіргі Ауғанстан және Түрікменстан аумақтарынан ағып өтеді. Ол Хиндукуш тауларынан бастау алады. Бір жерінде Ауғанстан мен Иран арасындағы шекараны құрайды.

Кіріспе

Ұлы Антиох III – Селевкидтер империясының билеушісі, оның атасы және атымен аталған Антиох II, б.з.д. 255 жылы Грек-Бактрия патшалығы құралатын аймақтың көп бөлігін билеген. Ол б.з.д. 209 жылы Бактрияға жеткенге дейін бұрынғы өкіметтерін қайта басып алды. Сол жылы Антиох Бактрияда болып, алыс Шығыстағы атасының мемлекетін қайта құруға және өзі үшін одан да көп аумақты иеленуге кірісті. Ол Бактрияның көтерілісшілігін басқарған Евтидемге қарсы тұрды, ол бұрынғы билеушілердің ұрпақтарынан билікті тартып алған болатын. Антиох жаулауларында жетістіктерге жетті, бірақ содан кейін онымен шайқасуға дайындалды.

Шайқас

Арий шайқасы б.з.д. 208 жылы Арий өзені маңында таңертең басталды. Селевкидтер Антиох II қайтыс болғаннан кейін жоғалтқан жерлерін қайтарып алу мақсатымен Греко-Бактрия аумағына шабуыл жасады. Бұл туралы хабар алған Евтидим, Тапуриядан үш күн жол жүріп, 10 000 катафрактты бастап, Селевкид әскерімен кездесуге келді. Антиох бактриялықтардың күні бойы өзенді қорғайтынын естіген еді, бірақ түн түскен соң олар 20 стадия қашықтықтағы қалаға шегінді. Ол бұл мүмкіндікті пайдаланып, түн жамылып әскерінің көп бөлігін өзеннен өткізіп жіберді. Евтидим бұл туралы білген соң, катафракттарымен бірге Арий өзеніне Селевкид әскерімен шайқасу үшін аттанды. Греко-Бактриялық шабуыл жақындап келе жатқанын естіген Антиох, қарсы тұру үшін ең жақсы 2000 атты әскерін жинады. Шайқаста Антиохтың өзі әскерінің арасында ең батыл шайқасқандығы айтылады. Екі тараптан да ауыр шығындар болды. Антиохтың атты әскері басты күзетті жеңген кезде, тағы екі эскадрон атты әскер келді және Селевкидтерге зор зиян келтірді. Антиохтың офицері Панаетол, 2000 атты әскердің көбі өлгенін байқаған соң, пельтастарға Антиохқа көмектесуге бұйрық берді және бактриялықтарға зиян келтірді. Осы уақытта Панаетол бактриялықтарға қарсы шабуыл жасағанда, Антиох қалған атты әскерін қайта жинап, көптеген тұтқындарды алды, содан кейін өзеннің арғы жағына шегінді. Шегіну кезінде Антиохтың аты қаза тауып, аузына тиген соққыдан бірнеше тісін жоғалтты. Шығындарын көрген Евтидим астанасы Бактраға қайтып кетті.

Салдары

Антиох бұл шайқаста жеңіске жеткенімен, кейін Бактрияда бактриандарды 3 жыл бойы қоршауға алды, соңынан Эвтидеммен бейбіт келісімге келіп, Эвтидемнің ұлы Димитрийге қызын бергеніне орнына соғыс пилдерін алды.