Кіріспе

Аксона шайқасы б.з.д. 57 жылы Гай Юлий Цезарьдің рим әскері мен белгиялықтар арасында өтті. Суессион патшасы Галба басқаратын белгиялықтар шабуыл жасады, бірақ Цезарь оларды кері тартты. Римдіктер қырқылып қалудан сескенгендіктен, қуып жетуді кейінге шегерді. Цезарьдің "Gallicus соғысы туралы естеліктерінде" (Commentarii de Bello Gallico) бұл шайқас 2.7–2.11 тарауларында сипатталған.

Кіріспе

58-57 ж.ж. қысында Цезарь бельга тайпалары өздерінің істеріне Римнің араласуынан қорқып, одақ құрып жатыр деген хабарды естіді. Одаққа белловактар, суессиондар, нервийлер, атребаттар, амбиандар, мориндер, менапийлер, калетилер, велиокастар, вироманудар, адуатукилер, кондрустар, эбурондықтар, каэроэзилер және паэман тайпалары кірді, ал оған суессион патшасы Галба басшылық етті. Бұл хабар Цезарьге Галлияны "өзінен" асып, басқа жерлерді жаулап алу үшін тиімді сылтау болды. Ол Цизальпин Галлиясында екі легион (XIII және XIV) жинап, реми тайпасын өзіне көндірді. Жауап ретінде, басқа бельга және кельт тайпалары Бибраксқа (Айс өзенінің жанындағы ремилердің оппидумы, сол кезде Аксона деп аталған) шабуыл жасады. Цезарь реми аумағына кіріп, Аксонаға арқасын тіреп, төбеде лагерь құрды. Бибраксқа қорғануға көмектесу үшін ол шабуылшылардың бір тобын жіберді. Белгиялықтар оппидумға шабуыл жасағанда, римдік шабуылшыларды көріп, Цезарь сол жерде екенін түсінді. Олар Бибраксқа жасаған қоршауды дереу тоқтатып, римдіктерге қарай бет бұрды. Олар әскерлерін Цезарь лагерінен екі римдік мильдей қашықтықта орналастырды. Басында шайқасқа баруға құштар болмаса да, лагерьлер арасындағы шағын кавалерия шайқастары Цезарьге оның әскерінің бельгалықтардан кем емес екенін көрсетті, соның салдарынан ол ашық майдан шайқасын шешуге бел буды.

Бастапқы кезең

Цезарь әскерінің саны аз болғандықтан және оларды қанаттан орап алу қаупі болғандықтан, ол римдік лагерінің алдындағы жазықтың екі жағына, әрқайсысы 400 қадамдық екі ор қаздырды. Осы орлардың соңында Цезарь шағын бекіністер салып, онда артиллериясын орналастырды. Содан кейін лагерде екі легионды резервте қалдырып, қалған алты легионын шайқасқа жинады, ал жау да солай істеді. Шабыстың шешуші нүктесі екі әскердің арасындағы шағын батпақ болатын, және екі тарап та қарсыласының осы кедергіні қалай өтетінін үмітпен күтті, себебі оны кесіп өткен әскер қатары бұзылар еді. Шабыс кавалерия шайқасымен басталды, бірақ ешбір тарап батпақты кесіп өтпеді. Цезарь өз әскерінің осы алғашқы шайқастарда жақсы көрсеткенін айтады, сондықтан әскерін лагеріне қайтарды.

Екінші кезең: Бельгияның қайта орналасуы және негізгі жұмысына қатысуы

Цезарьдің маневрінен кейін бельгиялық әскерлер лагерьді айналып өтіп, оған арт жағынан жақындауға тырысты. Лагердің арт жағы Аксона өзенімен (қазіргі Айн өзені деп аталады) шектесіп, бельгиялықтар лагерге өзендегі жалғыз бір арқау арқылы шабуыл жасауды көздеді. Цезарь олардың ниеті – күпірден әскерлерінің бір бөлігін өткізіп, лагерьді шабуылмен басып алу немесе римдіктерді өзеннің қарсы бетіндегі жерлерден оқшаулату болғанын мәлімдейді. Бұл тактика римдіктерді азық-түлік іздеуге қажетті жерден айырып, сондай-ақ олардың Реми тайпасына көмекке келуіне бөгет жасар еді, себебі бельгиялықтар олардың жерін тонауға ниеттенген (жоғарыда айтылғандай). Осы маневрге қарсы тұру үшін Цезарь барлық жеңіл жаяу әскерін және атты әскерін қиын жерді басқаруға жіберді (ауыр жаяу әскер үшін бұл қиынға соғар еді). Бұл оқиға оның «Галлия соғыстары» еңбегінде 2.10-тарауда сипатталған:

Цезарь, Титуриус [өзінің легаты] арқылы жағдайды білген соң, барлық атты әскерін, жеңіл қаруланған нумидиялықтарды, сүмбіле тастаушыларды және садақшыларды көпірден өткізіп, оларға қарай асықты. Сол жерде қатысты шайқас болды. Біздің әскерлеріміз өзендегі дүркіреп келген жауды шабуылдап, көптерін қырды. Олардың көптеген сүмбілелерімен қалғандарын кері шегіндірді, ал олар денелерінің үстінен өтуге тырысқанда, атты әскермен қоршап алып, өзеннен бірінші өткендерді тас-талқан етті. Цезарь әскерлерінің батыл шабуылына және олардың лагерьге шабуыл жасап, римдіктерді өзеннен өтуге кедергі келтіре алмауынан сескенген бельгиялық әскерлер өз лагеріне қайтты. Содан кейін олар соғыс кеңесін шақырып, бірден өздерінің туған жерлеріне қайтуға бекінді, онда олар Цезарьдің басып кіретін әскерімен тиімдірек күресе алатын еді.

Салдары

Бельгиялықтардың лагерден кетуі соншалықты асығыс және ұйымдастырылмағандықтан, бұл Рим әскерлеріне үрейлі шегіну сияқты көрінді. Дегенмен, Цезарь олардың кету себебін әлі білмегендіктен, тұзаққа түсіп қалудан сескеніп, әскерлерін дереу қуып бармауға шешім қабылдады. Келесі күні, барлаушыларынан белгиялық әскерлердің толыққанды түрде шегініп жатқанын білген соң, Цезарь үш легион мен барлық атты әскерін белгиялықтардың жорыққа шыққан колоннасының арт жағына шабуылға жіберді. Осы шарасы туралы баяндамасында Цезарь, римдік әскерлер өздеріне ешқандай қауіп тудырмастан, күннің жарығында мүмкіндігінше көп адамды өлтіргенін айтады (белгиялықтар күтпеген шабуылға ұшырап, қашып құтылуға тырысып, қауіпсіздік іздеді).