Кіріспе

Рейхскомиссариат Московия (РКМ; Рейхскомиссариат Московия) – нацистік Германияның Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресейдің орталық және солтүстік Еуропалық бөліктерінде құруды жоспарлаған азаматтық оккупациялық режимі, мұндай Рейхскомиссариаттардың бірі. Бұл бастапқыда «Ресейдің Рейхкомиссариаты» (Reichskommissariat Russland) деп белгіленген, бірақ кейіннен Ресей мемлекетін бөлу саясатының бір бөлігі ретінде аты өзгертілді. Зигфрид Каше Рейхкомиссар лауазымына тағайындалуға тиіс болған, бірақ Вермахттың Рейхскомиссариат құруға арналған аумақтарды басып алуға сәттілікке жете алмауына байланысты, ол тек қағаз жүзінде ғана қалды.

Өмірбаян

Нацистік Германия Ресейді және орыс халқын тарихи және мәдени бірлік ретінде, капиталистік, коммунистік немесе патшалық болғанына қарамастан, толығымен жоюды мақсат тұтты. Адольф Гитлердің «Менің күресімде» (Mein Kampf) баяндалған «Лейбенсраум» саясаты ресейлік тұрғындарды – Польшадағы және Шығыс Еуропаның көп бөлігіндегі басқа славяндар сияқты – жерлерінен айыруды және олардың көпшілігін Урал тауларының артына жер аударуды немесе түрлі тәсілдермен жоюды көздеді. «Генералплан Ост» аясында осы бұрынғы славян аймақтарында неміс отаршылдық қоныстарын дамытуға ынталандыру жоспарланды. Кеңес Одағына қарсы жорық шығысқа қарай жылдамдаған сайын, басып алынған территориялар біртіндеп әскери басқарудан азаматтық басқаруға берілуі керек еді. Гитлердің осы территорияларды басқару жөніндегі соңғы шешімі Ресейді географиялық бірлік ретінде жою мақсатында, оны мүмкіндігінше көп бөлікке бөліп, жаңа шығыс территорияларын төрт рейхскомиссариатқа бөлуді көзделді. Бұл жаңа институттар Рейхслитер Альфред Розенбергтің номиналды бақылауында болуы керек еді, ол Оқкупацияланған Шығыс Территориялар Рейхсмистерлігінің басшысы болды. Бұл провинциялардың басшылары, рейхскомиссарлар, тікелей Гитлерге бағынышты болып, тек оған жауап беретін еді. Розенбергтің жоспарларына сәйкес, Ресейдің көп бөлігінің басып алынған территориялары бастапқыда «Рейхскомиссариат Ресей» (Ресейдің рейхскомиссариаты) болып құрылатын еді, бірақ кейін бұл «Московия» (Московия) деп өзгертілді, сондай-ақ «Мәскеу» деп танылатын. Бұл шығыс аудандар басып алынған территорияларды басқарудың ең қиын бөлігі болып саналды. Осы себепті, олармен тікелей Берлиндегі Германия үкіметі басқаратын еді. Алайда, неміс әскерінің «Тайфун» операциясы аясында Мәскеу мен Орталық Ресейді басып алу жоспарлары сәтсіз аяқталғандықтан, бұл жоспарлар ешқашан іске аспады. Сондықтан, басып алынған территорияларды нацистік азаматтық басқаруға беру жоспары жүзеге аспады.

Аумақтық жоспарлау

Көзделіп отырған провинция Орал тауларының арасындағы және оның шығысындағы, Свердловск қаласын қоса алғанда, бірқатар аудандарды қамтыды. Ол Финляндия, Балтық елдері, Беларусь және Украинамен шектесетін жерлерге дейін созылды. Кавказ аймағының ресейлік бөліктері жеке Рейхскомиссариат Кавказиеннің бақылауында болар еді, ал Оңтүстік Ресейдің қалған бөлігі Рейхскомиссариат Украинаға біріктіріліп, Қазақстанмен шекараға дейін кеңейтілуі жоспарланған. Псков, Смоленск және Ленинград аймақтары (Рейхскомиссариат Остланд құрамына енді), Шығыс Карелия және Кола түбегі 1941 жылы Германияның одақтасы Финляндияға, шығысты жаулауға қосқан үлесі үшін уәделенген. Осылайша, бұл провинция бір кезде ортағасырлық Московия мемлекетінің билігінде болған жерлерге ұқсас болар еді. Оның соңғы аумағы батысында Рейхскомиссариат Остланд және Финляндиямен шекара, солтүстігінде Солтүстік Мұзды мұхиты, шығысында Урал таулары мен Урал өзені, ал оңтүстігінде кеңейтілген Рейхскомиссариат Украинамен шектесетін болды. Провинцияның жоспарланған әкімшілік бөліністері негізінен бұрынғы ресейлік облыстардың шекараларына сәйкес келіп, Ленинград, Горки, Тула, Мәскеу, Казань, Киров, Молотов және Уфа қалаларында орналасуы тиіс еді. Әкімшілік орталық ретінде Ресей мемлекетінің тарихи және саяси орталығы – Мәскеу қарастырылды. 1941 жылдың күзінде, "Тайфун" операциясы барысында неміс әскерлері Кеңес астанасына жақындаған кезде, Гитлер Мәскеудің, Ленинград және Киев сияқты, толығымен қиратылып, оның 4 миллион тұрғынының өлтірілуін қажет деп шешті, осылайша оны большевистік қарсылықтың орталығы ретінде жоюды көздеді. Осы мақсатта Мәскеуді үлкен жасанды көлмен жабу жоспарланды, Мәскеу-Волга каналының шлюздерін ашу арқылы оны толығымен суға батыруға ниеттенді. Мәскеуге жасалған шабуыл кезінде Отто Скорзениге осы бөгеттерді басып алу міндеті жүктелді. Қырым түбегі, оның солтүстігіндегі кең аумақпен бірге, Оңтүстік Украинаның көп бөлігін қамтитын аймақтан барлық шетелдіктер "тазаланып", тек немістермен қоныстандырылуы тиіс еді (Шутцштаффельдің Вербауэр ұсыныстарымен сәйкес), Рейх территориясының (Германияның бір бөлігі) бөлігі болу үшін. Бұл оккупация, шын мәнінде, Балтық теңізі маңындағы провинциялардағы, Украинадағы және Кавказдағыдан мүлдем өзгеше сипатқа ие болады. Ол кез келген ресейлік немесе большевистік қарсылықты басуға бағытталған және әскери өкілдік пен болашақ саяси басшылықтан қатаң мінез-құлықты талап етеді. Осыған байланысты туындайтын міндеттерді жазудың қажеті жоқ. Альфред Розенберг, 7 сәуір 1941 жылғы меморандум. Гамбург сенаторы және SA генералы Вильгельм фон Аллверден Мәскеу аймағының экономикалық істер жөніндегі комиссары болып тағайындалуын өзі ұсынды. Каштің кандидатурасына Генрих Гиммлер қарсылық көрсетті, ол Каштің SA-дағы тәжірибесін мәселе деп санады және Розенбергке оны "құжаттармен айналысатын адам, ешқандай энергиясы мен күші жоқ және СС-тің ашық жауы" деп сипаттады. Эрих фон де Бах Залевский аймақтық жоғары СС және полиция басшысы болуға тиіс еді және осы мақсатта HSSPF Russland Mitte (Орталық Ресей) ретінде Орталық армиялар тобына тағайындалған болатын.