Кіріспе
Әлемнің бір аймағында халықаралық ынтымақтастық. Аймақтық интеграция – көршілес елдердің ортақ институттар мен ережелер арқылы ынтымақтастықты күшейту мақсатында келісімге келу процесі. Келісімдердің мақсаттары экономикалық, саяси және экологиялық сипатта болуы мүмкін, бірақ көбінесе бұл саяси-экономикалық бастама ретінде жүзеге асырылады, онда ұлттық үкіметтер белгілеген кең ауқымды әлеуметтік-саяси және қауіпсіздік мақсаттарына жету үшін коммерциялық мүдделер басымдыққа ие болады. Аймақтық интеграция жоғары ұлттық институционалдық құрылымдар арқылы, мемлекеттер аралық шешім қабылдау арқылы немесе олардың үйлесімі арқылы ұйымдастырылады. Бұрынғы аймақтық интеграция әрекеттері көбінесе аймақтағы еркін саудаға кедергілерді жоюға, адамдардың, жұмыс күшінің, тауарлар мен капиталдың мемлекеттік шекаралар арқылы еркін қозғалысын ұлғайтуға, аймақтық қарулы қақтығыстар ықтималдығын төмендетуге (мысалы, сенімді нығайту және қауіпсіздік шаралары арқылы) және қоршаған орта, климаттың өзгеруі және көші-қон сияқты саяси мәселелер бойынша біртұтас аймақтық ұстанымдарды қабылдауға бағытталған. Аймақтық ішкі сауда – бір аймақтағы немесе экономикалық аймақтағы елдер арасындағы экономикалық алмасуға бағытталған сауда. Соңғы жылдары Оңтүстік-Шығыс Азиядағы АСЕАН сияқты экономикалық сауда режимдеріне кіретін елдер өзара сауда және тауар айналымын арттырды, бұл инфляцияны және шетелдік нарықтармен байланысты тарифтік кедергілерді азайтып, өркендеуге алып келді.
Regional Integration is a process in which neighboring countries enter into an agreement in order to upgrade cooperation through common institutions and rules. The objectives of the agreement could range from economic to political to environmental, although it has typically taken the form of a political economy initiative where commercial interests are the focus for achieving broader socio political and security objectives, as defined by national governments. Regional integration has been organized either via supranational institutional structures or through intergovernmental decision making, or a combination of both. Past efforts at regional integration have often focused on removing barriers to free trade in the region, increasing the free movement of people, labour, goods, and capital across national borders, reducing the possibility of regional armed conflict (for example, through Confidence and Security Building Measures), and adopting cohesive regional stances on policy issues, such as the environment, climate change and migration. Intra regional trade refers to trade which focuses on economic exchange primarily between countries of the same region or economic zone. In recent years countries within economic trade regimes such as ASEAN in Southeast Asia for example have increased the level of trade and commodity exchange between themselves which reduces the inflation and tariff barriers associated with foreign markets resulting in growing prosperity.
Терең интеграцияны тану
Терең интеграцияны тану тиімді интеграцияның тарифтерді, квоталарды және кедергілерді төмендету арқылы тиімді шешімдерге қол жеткізуден гөрі әлдеқайда кең ауқымды екенін салдайды. Керісінше, ол нарықты бөліп-бөлуге бейім кедергілердің бар екенін мойындайды. Бұл тауарлар мен қызметтердің, идеялар мен инвестициялардың еркін ағынына тосқауыл қояды. Осы себепті, қазіргі дәстүрлі сауда саясатының аясы осы кедергілерді жою үшін жеткіліксіз деп танылды. Мұндай терең интеграция алғаш рет Еуропалық Одақтағы Бірыңғай нарық бағдарламасында іске асырылды. Дегенмен, қазіргі заманғы жағдайларға байланысты, халықаралық сауданың өсуімен туындаған түрлі аймақтық интеграциялық келісімдер шарттарында бұл мәселе талқыланып жатыр.
Жақындағы өңірлік интеграция
Еуропадағы өңірлік интеграция 1993 жылдың қарашасында күшіне енген және Еуропалық Одақты құрған Еуропалық Одақ туралы шарт (Маастрихт шарты) арқылы бекітілді. Еуропалық еркін сауда қауымдастығы – Исландия, Лихтенштейн, Швейцария және Норвегиядан тұратын төрт елдің еркін сауда блогы, ол Еуропалық Одақпен қатар жұмыс істейді және байланысты. 1994 жылдың қаңтар айында Мексика АҚШ пен Канада арасындағы бұрынғы екіжақты еркін сауда келісіміне қосылған кезде Солтүстік Америка еркін сауда аймағы құрылды. Тынық мұхиты аймағында 1993 жылы АСЕАН еркін сауда аймағы (AFTA) құрылды, ол тарифтерді төмендету мәселелерін қарастырды. AFTA 2000 жылы толыққанды жұмыс істеуге кірісті.
Өңірлік интеграцияның баламалы түрлері
Соңғы онжылдықта әлемде, Латын Америкасы мен Солтүстік Америкада, Еуропада, Африкада және Азияда аймақтық интеграция үдеді және тереңдеді, жаңа одақтар мен сауда блоктары құрылды. Дегенмен, осы интеграцияның формаларын сынағандар, іске асырылған аймақтық интеграцияның түрлері көбінесе неолибералды сипатта болғанын, Дүниежүзілік сауда ұйымының, Халықаралық валюта қорының және Дүниежүзілік банк мақсаттарына сәйкес келетінін – қаржылық реттеуді жеңілдетуді, капитал мен жаһандық корпорацияларға, олардың иелеріне және инвесторларға кедергілерді жоюды, индустрияландыруды, әлемдік сауда көлемін арттыруды және ЖІӨ-ні өсіруді мақсат еткенін үнемі атап көрсетті. Бұл жағдай әлемдік теңсіздіктің күрт өсуіне, индустриялық дамудың салдарынан экологиялық проблемалардың күшеюіне, бұрынғы ауылдық қоғамдардың көшіп кетуіне, қалалардағы шағын аудандардың кеңеюіне, жұмыссыздықтың өсуіне және әлеуметтік және экологиялық қорғау шараларының жойылуына әкеп соқты. Әлемдік қаржылық реттеуді жеңілдету экономикалық дағдарыстардың жиілігі мен ауырлығын арттырды, ал үкіметтер ДСҰ мен ХВҚ жүзеге асырған еркін сауда ережелеріне бағынуға мәжбүр болғандықтан, әлсіреген экономиканы қорғау және дамытуға қабілеттілігін жоғалтты. Балама аймақтық интеграцияны жақтаушылар жаһандық дағдарыстарды (қаржылық, экономикалық, экологиялық, климаттық, энергетикалық, денсаулық сақтау, азық-түлік, әлеуметтік және т.б.) шешу үшін аймақтық шешімдер мен аймақтық интеграция қажет екенін қатты айтады, себебі олар ұлттық шекаралар мен аумақтардан асып түседі және географиялық кеңістікте әртүрлі халықтардың ынтымақтастығын талап етеді. Алайда, олар негізінен трансұлттық корпорациялар мен инвесторлардың мүдделерін қамтитын неолибералды интеграцияның басым формаларына балама ұсынады. Әйгілі экономист, Гарвард профессоры, бұрынғы жоғары вице-президент және Дүниежүзілік банк бас экономисі Джозеф Стиглиц неолибералды жаһандануға қарсы күшті пікір білдірді (Неолиберализмді қараңыз). Стиглицтің пікірінше, дерегуляция, еркін сауда және әлеуметтік шығындарды қысқарту немесе үнемдеу саясаты неолибералды экономиканың жаһандық дағдарыстарды тудыруына және оларды уақытша нашарлатуына себеп болды. 2002 жылы жарық көрген «Жаһандану және оның салдары» атты кітабында ол АҚШ, Еуропа, Жапония, Оңтүстік Корея және Тайваньның өнеркәсіптік экономикасы қалай дамығанын түсіндіреді. Олар ДСҰ, ХВҚ және Дүниежүзілік банк дамытып келе жатқан елдер мен Оңтүстік елдердегідей неолибералды саясатпен емес, қорғау, реттеу, әлеуметтік қолдау және ұлттық үкіметтердің нарыққа араласуының салмақты үйлесімі арқылы дамыды.
Халықтық күн тәртібі
"Аймақтық интеграция үшін халықтық күн тәртібі" – әлемнің түкпір-түкпірінен келген азаматтық қоғам, әлеуметтік қозғалыстар мен жергілікті ұйымдардың желісі, ол аймақтық интеграцияның баламалы формаларын қолдайды. PAAR "Азия, Африка, Оңтүстік Америка және Еуропадағы әлеуметтік қозғалыстар мен азаматтық қоғам ұйымдары арасында аймақтық баламалар бойынша тәжірибе алмасуды" ілгерілетуге тырысады. Сондай-ақ, "оның мақсаты – аймақтық интеграцияны неолибералды жаһандануға қарсы күрестің маңызды стратегиясы ретінде түсінуге үлес қосу және аймақтық интеграция мәселелері бойынша саяси пікір-таластар мен әрекеттер үшін негізгі әлеуметтік топтардың қолдауын кеңейту" және осылайша жаһандық демократияны дамыту мен тереңдету болып табылады. PAAR "халықтардың интеграциясы" тұжырымдамасын дамыту үшін транс-аймақтық процестерді құруға, маңызды аймақтық мәселелер бойынша жаңа талдаулар мен түсініктерді жасауға, неолибералды аймақтық интеграцияның проблемаларын және экспортқа бағытталған интеграция моделінің шектерін ашып көрсетуге, аймақтық интеграция процестеріне сын көзбен қарау үшін бірлескен тактикалар мен стратегияларды бөлісуге және дамытуға, сондай-ақ халықтық баламаларды әзірлеуге бағытталған. Ол Оңтүстік Африка халықтарының ынтымақтастық желісі (SAPSN) сияқты ұйымдардың жұмысына сүйенеді және оны кеңейтеді. PAAR бастамасы осы желілерді дамытуды және аймақтарда демократияны қайта орнату, аймақтық интеграция процестерін жаңарту және халыққа бағытталған аймақтық баламаларды ілгерілету үшін олардың күш-жігерін қолдауды мақсат етеді. "Жалпыжаһандық дағдарыстар, аймақтық шешімдер" атты бейнероликте желі қазіргі әлемдік дағдарыстардың көптеген жақтарын шешу үшін аймақтық интеграция мен ынтымақтастықтың маңызды екенін және ешбір елдің осы дағдарыстарға жеке күшпен қарсы тұра алмайтынын айтады. Видеода елдердің жаһандық нарыққа тәуелділігін жоюға, сондай-ақ әлемдік аштық, кедейлік және қоршаған ортаның бұзылуына қарсы күреспеген, керісінше, теңсіздік пен әлеуметтік толқуларға әкелген басым даму моделінен бас тартуға шақырылады. Видеода айтылғандай, аймақтық интеграция мемлекеттер мен корпорациялар арасындағы макроэкономикалық ынтымақтастықтан гөрі әлдеқайда кең болуы керек; ол ортақ экологиялық ресурстарды қорғауы керек және экономикалық дамудың негізі ретінде денсаулық сақтау, әл-ауқат және демократияны дамытуы керек.