Кіріспе

Бу күшімен жүретін тұмшалау кемесі

+ SS Southern Cross
SS Southern Cross – негізінен Норвегия және Ньюфаундленд суларында жұмыс істеген бу күшімен жүретін тұмшалау кемесі. Ол 1914 жылғы 31 наурызда, тұмша аулаудан қайтып келе жатып теңізде жоғалып, борттағы 174 адамның барлығы қаза болды. Бұл трагедия, сол жеңілде 78 теңізшіні құрбан болған «1914 жылғы Ньюфаундленд тұмшалау апаты» ретінде танылды.

Өмірбаян

Кеме 1886 жылы Норвегияның Арендал қаласында кит аулаушы "Полюкс" ретінде қолдануға берілді, барк типті жабдықталды, жалпы салмағы 520 тоннаны құрады және ұзындығы 45 метр болды. "Полюкс" кемесін атақты норвегиялық кеме жасаушы Колин Арчер жобалаған. 1897 жылы "Полюкс" норвегиялық саяхатшы Карстен Борхгревинкке сатылып, Оңтүстік Крест экспедициясы үшін "Оңтүстік Крест" деп аталды. Басқа да тарихи полярлық кемелер сияқты, оның экспедициядан кейінгі өмірі де қысқа болды; "Оңтүстік Крест" 1901 жылы Мюррей мен Кроуфордқа, Глазго қаласына сатылып, Ньюфаундлендтен тюлень аулаумен айналысты. "Оңтүстік Крест" 1901 жылдан 1914 жылға дейінгі барлық тюлень аулауға қатысты. 1914 жылдың сәуір айында Ньюфаундленд жағалауындағы дауылда кеме мен оның барлық экипажы жоғалып кетті.

Оңтүстік крест экспедициясы

Оңтүстік Крест экспедициясы үшін Карстен Борхгревинк "Поллюкс" бумен жүретін кит аулау кемесін сатып алып, оны "Оңтүстік Крест" деп атады. Кеме Колин Арчердің Ларвик қаласындағы кеме жасаушылығына жеткізіліп, экспедицияға қажетті жабдықтармен жарақталды. Қозғалтқыштар Борхгревинк белгілеген талаптар бойынша жасалып, кеме Норвегиядан шығар алдында орнатылды. Кеме Антарктика суларында қажеттінің бәрін орындады.

Заңнамалық жауап

1914–1915 жылдары үкімет Ньюфаундленд және «Оңтүстік Крест» (Southern Cross) теңізшілерінің апаттарын тексеру үшін тергеу комиссиясын құрды. Комиссияның қорытындылары теңізшілердің мұзда өте қауіпті жағдайларда жұмыс істегенін анықтады. Тюлень аулау саласын реттейтін заңнама 1873 жылдан бері болғанмен, оның көп бөлігі тюлендердің қорларын сақтауға қатысты. 1898 жылы заңмен әрбір кемедегі адамдардың саны шектелді, ал бір жыл өткен соң, 1899 жылы теңізшілердің жалақысын қорғау шаралары енгізілді. 1914 жылғы теңізшілер апаты мен одан кейінгі тергеулер нәтижесінде 1916 жылы теңізшілердің қауіпсіздік деңгейін және әл-ауқатын жақсартуға бағытталған қосымша заңнама қабылданды. Жаңа шаралар ерлерге қараңғыда жұмыс істеуге тыйым салды; капитанға өз экипажына күні бойы кемеге қайта оралмайтын қашықтыққа саяхаттауға бұйрық беруіне тыйым салды, сондай-ақ ракеталық сигналдар, іздеу топтары, капитан мен борт серігінің куәліктері, медициналық қызметкерлер, термометрлер, барометрлер, жақсы тамақ пен өтемақы қарастырылды. «Садрен Крос» (Southern Cross) кемесінің жүк артығынан батқандығы туралы болжамдарға жауап ретінде үкімет кез келген кемеге 35 000-нан астам терімен аң аулаудан қайтуға тыйым салды, ал Балық шаруашылығы министрі теңізшілер кемелеріне «жүк сызықтарын» (load lines) белгілей бастады. Егер кеме портына «жүк сызығы» (load line) су астында болса, айыппұл төленуі тиіс болды.

Қоғамның жауабы

1914 жылы Ньюфаундлендтегі теңіз түлендерін аулау апатынан кейін халықтың көңіл айтуы анық байқалды. 1914 жылдың 27 сәуіріне қарай, апаттан аман қалғандар мен олардың отбасыларына көмек көрсету үшін құрылған апат қор жинаған қаражат 88 550 долларды құрады. Бұл тек теңіз түлендерін аулаудағы апаттармен ғана шектелмеді, сол кездегі қоғамда өнеркәсіптік апаттарға осылайша жауап ету кең таралған практика еді.

Танымал мәдениетте

Кеме Кэсси Браунның "Бұздағы өлім" кітабында қысқаша ғана еске алынған, ол 1914 жылғы теңіз аңдарының апаты туралы көптеген материалдар сияқты, SS Newfoundland кемесіндегі адам шығындарына көбірек назар бөлді. Бұл туралы 1991 жылғы Канада Ұлттық кино кеңесінің "Мен өлгім келмеді: 1914 жылғы Ньюфаундленд теңіз аңдарының апаты" деректі фильмінде де айтылған. Ньюфаундлендтегі теңіз аңдарының апатының 100 жылдығын белгілеу үшін Канада Ұлттық кино кеңесі "54 сағат" атты анимациялық қысқа фильм жасады. 2014 жылы Тим Б. Роджерстің "СС Оңтүстік крестінің құпиясы" атты романы жарық көрді. Оңтүстік крест кемесіндегі көптеген адамдардың қазасы оқиға туралы "Оңтүстік крест" атты ән жазылуына әкеп соқты.