Кіріспе

Бензодиазепин дәрісі

Клоразепат, басқа атауларының қатарында Tranxene брендімен сатылады, бензодиазепин дәрісі болып табылады. Ол көкейкестікке қарсы, құрысуға қарсы, ұйқыға түсіретін, гипнотикалық және қаңқа бұлшықтарын босаңсытатын қасиеттерге ие. Клоразепат – бұл ерекше ұзақ әсер ететін бензодиазепин және десметилдиазепамның продәрмегі болып табылады, ол белсенді метаболит ретінде жылдам түзіледі. Десметилдиазепам клоразепаттың терапиялық әсерінің көп бөлігіне жауап береді. 1965 жылы патенттелген, ал 1967 жылы медициналық қолдануға бекітілген.

Медициналық қолданыстар

Хлоразепат көліксіздік және ұйқысыздық ауруларын емдеуде қолданылады. Ол сондай-ақ құрысуға қарсы немесе бұлшықеттерді босаңсытатын дәрі ретінде тағайындалуы мүмкін. Хлоразепат негізінен алкогольдік абстиненцияны (алкогольге тәуелділіктен айығу) және эпилепсияны емдеу үшін жазылады, бірақ ол ұзақ жартылай ыдырау кезеңіне байланысты тиімді анксиолитик болып табылады. Хлоразепаттың қалыпты бастапқы дозасы күніне 15-60 мг аралығында болады. Дәрі күніне екі-төрт рет қабылдануы керек. Алкогольдік абстиненцияның ауыр жағдайларын емдеу үшін күніне 90-120 мг доза қолданылуы мүмкін. АҚШ және Канадада хлоразепат 3.75, 7.5 және 15 мг капсулалар немесе таблеткалар түрінде қолжетімді. Еуропада таблеткалар 5 мг, 10 мг, 20 мг және 50 мг мөлшерінде шығарылады. Бақыланатын босатылумен хлоразепат (күзетілген босатылу) бар, ол жанама әсерлердің азаюына мүмкіндік береді. Хлоразепаттың созылған босатылу түрінің бір артықшылығы – дозаны қабылдауды ұмытса, қан плазмасы деңгейінде күрт өзгерістер болмайды, бұл құрысуға бейім эпилепсиямен ауыратын адамдарға көмектеседі. 2020 жылдың қыркүйегінде АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) барлық бензодиазепин препараттары үшін медициналық емес қолдану, тәуелділік, физикалық тәуелділік және абстиненциялық реакциялар қаупін сипаттау үшін қорапшадағы ескертуді жаңартуды міндеттеді.

Толеранттылық, тәуелділік және ауруға шалдығу

Клоразепатты қолдануды тоқтату кезінде сананың шатасуы байқалған. Бензодиазепиндерді 4 аптадан астам қабылдаған пациенттердің шамамен үштен бірінде бензодиазепинге тәуелділік пайда болады, бұл дозаны төмендету кезінде абстиненциялық синдроммен (немесе қайтару синдромымен) сипатталады. Түйсіктерді бақылау үшін қолданылғанда, төзімділік ұстамалардың жиілеуімен және абстиненциялық ұстамалардың қаупінің артуымен көрініс беруі мүмкін. Адамдарда клоразепаттың құрыштық әсеріне төзімділік тұрақты қолдану кезінде жиі дамиды. Төзімділік дамуына байланысты, бензодиазепиндер эпилепсияны ұзақ мерзімді басқару үшін тиімді деп есептелмейді; дозаны арттыру төзімділіктің жоғары дозаға дамуына және жағымсыз әсерлердің нашарлауына ғана әкелуі мүмкін. Бензодиазепиндер арасында кросс-төзімділік пайда болады, яғни егер адам бір бензодиазепинге төзімді болса, ол басқа бензодиазепиндердің эквивалентті дозаларына да төзімділік көрсетеді. Бензодиазепиндерді қабылдауды тоқтату симптомдары бұрыннан бар симптомдардың нашарлауын, сондай-ақ бұрын болмаған жаңа симптомдардың пайда болуын қамтиды. Абстиненциялық симптомдар жеңіл мазасыздық пен ұйқысыздықтан бастап, қатты абстиненциялық симптомдарға дейін, мысалы, ұстамалар мен психозға дейін жетеді. Кейбір жағдайларда, бұрыннан бар симптомдар мен абстиненциялық симптомдарды ажырату қиын болуы мүмкін. Жоғары дозаларды қолдану, ұзақ мерзімді қолдану және кенеттен немесе тым жылдам тоқтату абстиненциялық синдромның ауырлығын арттырады.

Өзара әрекеттесулер

Барлық седативтер мен гипноздық препараттар, мысалы, басқа бензодиазепиндер, барбитураттар, құрысуға қарсы препараттар, алкоголь, антигистаминдер, опиоидтар, нейролептиктер, ұйқыға көмектесетін дәрілер хлоразепаттың (және бір-бірінің) орталық нерв жүйесіне әсерін күшейтуі мүмкін. Клоразепатпен өзара әрекеттесетін препараттар: дигоксин, дисульфирам, флуоксетин, изониазид, кетоконазол, леводопа, метопролол, гормональды контрацептивтер, пробенцид, пропранолол, рифампин, теофиллин, вальпроин қышқылы. Серотонинді селективті кері қабылдау ингибиторлары, циметидин, макролид антибиотиктері және антимикотиктер бензодиазепиндердің метаболизмін тежейді, бұл плазмадағы деңгейдің жоғарылауына және жағымсыз әсерлердің күшеюіне әкелуі мүмкін. Фенитоин, фенобарбитал және карбамазепин кері әсер етеді, бірге қолдану метаболизмді жоғарылатып, хлоразепаттың терапиялық әсерін азайтады. Егер хлоразепат жүктіліктің үшінші триместрінде қолданылса, нәрестеде ауыр бензодиазепин синдромының даму қаупі бар, оның белгілері: гипотония, емшек сорудан бас тарту, апноэ, цианоз және суыққа төзімділіктің нашарлауы. Жаңа туған нәрестелерде «салбыр синдромы» және седация да пайда болуы мүмкін. «Салбыр синдромы» мен жаңа туған нәрестелердегі бензодиазепин синдромының белгілері туылғаннан кейін бірнеше сағаттан бірнеше айға дейін сақталуы мүмкін. Қарт адамдарда хлоразепатты қолданғанда ерекше сақтық қажет, өйткені олар хлоразепатты баяу метаболизмдейді, бұл препараттың шамадан тыс жиналуына әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, қарт адамдар жас адамдармен салыстырғанда бензодиазепиндердің жағымсыз әсерлеріне көбірек сезімтал, тіпті қан плазмасындағы деңгейі бірдей болған жағдайда да. Қарт адамдарға бензодиазепиндерді қолдану 2 аптадан аспауы тиіс, сондай-ақ әдеттегі тәуліктік дозаның жартысы тағайындалуы ұсынылады. Хлоразепат – ұзақ әрекет ететін бензодиазепин. Оны эстермен реакцияға түсіргенде 7-хлор-1,3-дигидро-3-карбэтокси-5-фенил-2H-бензодиазепин-2-он гетероциклдеу өнімі пайда болады. Калий гидроксидінің спирттік ерітіндісімен гидролизденгеннен кейін дикалий тұзы – хлоразепат түзіледі.

Құқықтық мәртебе

Америка Құрама Штаттарында хлоразепат Бақыланатын заттар туралы заңның IV тізіміне енгізілген.