Кіріспе

Левен шайқасы, сондай-ақ Дайл өзенінің шайқасы деп те аталады, 891 жылдың қыркүйек айында Шығыс Франкия мен викингтер арасында болды. Бұл шайқастың болғаны бірнеше түрлі жылнамалар арқылы белгілі, соның ішінде Фулден жылнамалары және Англо-саксон жылнамасы. Дайл шайқасы Бельгиядағы Лёвен қаласының қазіргі орнына жақын жерде өтті. 880 жылдары викингтер сол жерде лагерь құрып, оны шашыраңқы Франк мемлекетіне шабуылдар жасау үшін операциялық база ретінде пайдаланды. Фулден жылнамаларындағы шайқас туралы хабарламаны, әсіресе викингтер тарапынан көптеген адамдар қаза болғаны туралы мәліметтерді растауға жасалған әрекеттер Бельгияда археологиялық қазбалардың жетіспеуіне байланысты қиындыққа тап болды.

Өмірбаян

Жалпы алғанда, континентке және Шығыс Францияға, әсіресе 9 ғасырдың соңында қайтадан викингтердің шабуылдауына түрткі болған нәрсе туралы пікірталас бар. Реджино Прумның хроникасына сәйкес, викингтер 8 ғасырдан бері шабуылдап келген Британияға шабуылдаудан бас тартуға мәжбүр болды. Олар осы жерде назарын Ирландияға аударды, ал онда бекініп алғаннан кейін көршілес Англияға және канал арқылы Еуропаға шабуылдар жасауды бастады. Викингтердің шабуылдары келесі екі ғасырдың көп бөлігінде Еуропаның көп бөлігінде жалғасты. 866 жылы Данияның «Ұлы язычник әскері» Англияға үлкен шабуыл жасады, оның бөлінген корольдіктері бастапқыда оңай нысана болды. Олар Шығыс Англияны, Нортумбрияны және Мерсияны тез басып алды, бірақ Батыс Саксонияның королі Ұлы Альфред олардың ілгерілеуін баяулатты. 878 жылы Эдингтон шайқасында Альфред танымал даниялық басшыны жеңіп, викингтердің негізгі күші Англиядан континентке көшіп, онда барлық жерде шабуылдарын жалғастырды, тіпті 885–886 жылдары Париж қаласын қоршауға алды. Шарльдің немересі, Чарльз Ірі, оларға күміс төлеп, Бургундияға жіберді, онда олар шабуыл жасап, тонауды жалғастырды, тіпті Люксель аббаттығын тонады. Реджиноның хроникасы осы бейнені нығайтады, екі шешуші жеңілістен кейін викингтер өз күштерін канал арқылы көшіріп, континентті жаңа күшпен басып алып, тонауға кіріскенін жазады. Саймон Купланд пен Джанет Нельсон Англиядағы жеңіліс пен 9 ғасырдың ортасы мен соңында Франциядағы ерекше жағдайлардың үйлесуі Еуропаның осы бөлігін викингтердің басты нысанасына айналдырғанын айтады. 879 жылдың сәуір айында Людовик Таңқалар қайтыс болды, екі ұлына дүрбелеңге ұшыраған корольдікті қалдырды. Франк ақсүйектері таққа әртүрлі үміткерлерді қолдады, ал олардың ішкі бөліністері оларды көшіп-қонушы және мүмкіндікті пайдаланатын даниялықтардың канал арқылы шабуылдарына осал қылды. Себебі қандай болмасын, шайқас викингтердің Еуропа құрлығына қайтадан және шоғырланған шабуылдары кезінде, оның орталығында бөлініп жатқан Каролинг империясы болды. Шайқасқа дейін 891 жылдың жазында оқиғалар өрбіді. Король Арнульф бавариялық шекарада славяндармен айналысып жатқанда, 26 маусымда викингтер франк күштерімен шайқасты. Франктар бастапқыда қарсыластарының мақсаттары қандай екеніне сенімді емес еді: викингтер Кельнге бет түзеп, Трирге бару ма, әлде франк әскері соғысқа жиналғандығын естігенде қашу ма? Франктар ақырында Геуле деп аталатын өзеннен өтіп, майданға шығып, жауды іздеу үшін топтар құру туралы пікір алмасты. Осы пікір алмасудың ортасында викингтердің барлаушылары франктармен кездесті. Франк әскері өздерінің басшыларынан нұсқау күтпей барлаушыларды қуды, ақырында жақын маңдағы ауылға жиналған викинг жаяу әскеріне тап болды, олар ұйымдастырылмаған франк шабуылшыларын оңай жеңді. Олардың атты әскері шайқасқа тартылғаннан кейін викингтер франктарды оңай жеңіп, олар кері шегінді, бірақ викингтердің қуып жететін әскері оларды қырды. Содан кейін викингтер шабуыл жасап, тонауға кірісіп, олжаларын кемелеріне қайтарды. Реджиноның айтуынша, король Арнульфтің викингтерге қарсы шайқасқа баруының бір себебі - қаза тапқан адамы үшін кек алу және шайқаста қашқан франктардың беделін қалпына келтіру еді. Сондықтан ол көптеген әскер жинап, Дайл өзенінде викингтермен шайқасуға аттанды, онда даниялықтар бекініп тұрды.

Шайқас

Викингтер өздерінің орнын нығайтып, "ағаштан қамал салып, әдеттегідей топырақ үйіп алды". Сонымен қатар, олардың бекіністерінің бір жағын батпақ, екінші жағын Дил қорғап, оларға едәуір артықшылық берді. Франк әскері викингтерге күтпеген жерден тап болды. Реджино викингтердің өздерінің артықшылықты ұстанымын біліп, франк жасағын қалай мазақтағанын, олардың бетіне Геуледегі соңғы шайқасты еске түсіріп, осы шайқастың да солай аяқталатынын уәде еткенін жазды. Арнульф ашуға алды, бірақ жаудың жақсы орналасқандығынан шегінді. Ақырында ол атты әскеріне аттан түсіп, жаяу әскер қатарына қосылуға бұйырды. Оның жоспары – ашық дала арқылы даниялық бекіністерге қарай шабуыл жасау еді. Арнульф жақын маңдағы батпақтан викингтердің күтпеген шабуылдарынан қорғану үшін артқы сапқа атты әскерді жіберді. Франк әскерлері үлкен жетістікке жетті, әсіресе викингтерді олардың бекіністерінен ығыстырғаннан кейін. Қашқақ болатын жері қалмаған даниялықтар франктардың қолынан қаза тапты немесе шайқастан қашып бара жатқанда Дилде суға батып кетті. Викингтердің басшылары Зигфрид пен Готфрид шайқаста қаза тауып, 16 ту алынды.

Салдары

Соғыстан кейін Францияда салыстырмалы тыныштық орнады, бірақ осы тыныштықтың себебі дереккөздерге байланысты. Мысалы, кейбір жылнама жазушылар франктер жағына көңіл бөліп, бұл өте шешуші жеңіліс болды деп айтады, онда даниялықтардың барлық күштері талқандалып, викингтердің аймақтағы шабуылдары келесі бірнеше жылға тоқтатылды. Алайда, Сент-Васт жылнамалары сияқты бейтарап дереккөздер викингтердің кетуінің нақты себебі 892 жылы елді шарпыған ашаршылық болғанын көрсетеді. Осы жылнамаларға сәйкес, викингтер аштықтан қашу үшін кемелеріне мініп, аймақты бейбіт түрде тастап кеткен. Дегенмен, бұл хабарламалар жағдайды шынайы бейнелемейді. Викингтердің Францияда және Еуропаның басқа бөліктерінде шабуылдары ондаған жылдар бойы жалғасты. Мысалы, Дайл шайқасынан бір жыл өткен соң викингтер қайтадан Муа өзенін кесіп, Рипуар франктарының жеріне шабуыл жасады. 896 жылға қарай викингтер Луара және Оза аңғарларында қайтадан белсенді болғандығы айтылады, ал топтар Сене бассейні мен солтүстік Аквитанияда 10-ғасырдың басына дейін шабуылдарын жалғастырды. Викингтерді толық бағындырудың орнына, Дайл шайқасы Франциядағы қысқа мерзімді тыныштықты ғана қамтамасыз етті.