Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ауған саясаткері және әскери офицері (1950–2022)
Afghan politician and military officer (1950–2022)
Генерал-лейтенант Шахнаваз Танай (1950 – 7 наурыз 2022) – Ауғанстан Ұлттық Армиясының Бас штабының бастығы қызметін атқарған ауған саясаткері және генерал-офицері. 1990 жылы сәтсіз төңкеріске дейін көршілес Пәкістанға қашқанға дейін қызмет етті. Кеңес-ауған соғысы кезінде Ауғанстан Ұлттық Армиясына қолбасшылық еткеннен басқа, артиллерия басшысы және әскери барлау директоры қызметтерін де атқарды, сондай-ақ президент Мұхаммед Нәжібулланың қорғаныс министрі болды.
Lieutenant General Shahnawaz Tanai (Russian: Шахнаваз Танай, 1950 – 7 March 2022) was an Afghan politician and general officer who served as the Chief of General Staff of the Afghan National Army until his defection to neighbouring Pakistan following a failed coup d'état in 1990. Besides commanding the Afghan National Army during the Soviet Afghan War, his command assignments included the command of the artillery and director of military intelligence as well as serving as minister of defense under President Mohammad Najibullah.
1990 жылғы наурыз төңкерісі
1990 жылы 6 наурызда Халки офицерлерінің соты басталмай тұрғанда, Танай Гүлбұддин Хекматияр атты тәлкек моджахед қолбасшысының көмегімен сол кездегі президент Мұхаммед Нәжібуллаға қарсы төңкеріс ұйымдастырды. Танайдың қатаң исламист Хекматиярмен құпия байланыстары болған. Пәкістан үкіметінің осы сәтсіз әрекетке қатысқандығы анық байқалды. Премьер-министр Беназир Бхуттоның Танай мен Хекматиярға көмектесу үшін басқа алты партия жетекшілеріне жасаған шақыруы джихадты қаралап, ұятты әрекет деп есептелді. Көптеген топтар генерал Танайды мүмкіндікті пайдаланушы соғыс қылмыскері және қатал коммунист деп санайтын, ол 1979 жылғы наурыз айында Герат қаласының маңызды бөліктерін төменнен бомбалауға жауапты болған. Соңында ол Пәкістанға көшіп, 4 тамызға дейін эмиграцияда өмір сүрді.
On 6 March 1990, when the trial of the Khalqi officers was about to start, Tanai launched a coup with the help of renegade mujahideen commander, Gulbuddin Hekmatyar, against the then President Mohammad Najibullah. Tanai had secret sporadic contacts with the hardline Islamist Hekmatyar. The Pakistan government's involvement in this abortive affair was transparently obvious. Prime Minister Benazir Bhutto's plea to the other six party leaders to aid Tanai and Hekmatyar was rebuked as a disgrace to the jihad. Most of the factions viewed General Tanai as an opportunistic war criminal and hardline communist who had been responsible for the carpet bombing of portions of the major western city of Herat in March 1979. Eventually, he settled there in Pakistan, where he lived in exile until 4 August.
1990 жылдан кейін
Кейіннен Танайдың Талибанға көмек көрсеткені айтылды, бірақ бұл ешқашан дәлелденбеді. Оның орнына, Пәкістан армиясы қолдауын Танайдан Талибанға аударды, себебі Танайдың өткен жылдарынан артық жүк алып жүргені сезілді, ал Талибан жетекшілігі мен қатарының көп бөлігі муджахидтерден құралған еді. Дегенмен, Солтүстік Альянс Танайдың Талибанды қолдағанын жариялады, бірақ бұл оңай жоққа шығарылды, және олардың қатарында Абдул Рашид Достум сияқты бұрынғы коммунистік көшбасшылар да болды. Танай соңында Ауғанстан бейбітшілік қозғалысы (De Afghanistan De Solay Ghorzang Gond) партиясының басшысы болды. 2005 жылы ол саяси аренаға қайта оралу үшін Хост провинциясына келді. Ол Исламабадтан Торхам шекаралық қаласына дейін көлікпен сапар шекті, содан кейін Ауғанстанға өтіп, жақтастары жылы қарсы алды. Одан кейін ол көліктермен Кабулға қадамы басқанда, онда тұрақтады. Ол 2004 жылғы президенттік сайлауда кандидат болған жоқ, бірақ оның қозғалысы 2004 жылғы сайлауда 29-шы саяси партия ретінде тіркелді, және оның ықпалы Пәкістаннан және басқа жерлерден ауған коммунистерін саяси рөлге қайтаруы мүмкін деп күтілді. Ол сондай-ақ паштундардың, бұрынғы джихад көшбасшыларының және діни партиялардың рөлін арттыру үшін үгіт жүргізді, сондай-ақ Кабулда Солтүстік Альянстың үстемдігін сақтап қалатын АҚШ саясатын ашық сынады. Талибаннан кейінгі кезеңде Танайдың Ауғанстан саясатына әсер ету үшін Пәкістан тарапынан жіберілгені туралы айыптаулар болды. Ол Пәкістанның Әскери барлау қызметіне (ISI) жұмыс істегені де айтылды. Батыстың дипломатиялық деректеріне сәйкес, Танай ИСИ агенті ретінде Ауғанстан Халықтық Демократиялық партиясының Халк фракциясынан тәжірибелі әскери офицерлерді Талибанға ұсынды, сондай-ақ оның ұшқыштарын МиГ-23, қалған Сухой истребителімен Ауғанстан Әуе күштерін ұшыруға, совет танктерін жүргізуге және совет артиллериясын пайдалануға мүмкіндік берді. Алайда, көптеген бейтарап көздер бұл мәлімдемеге күмән келтіреді, себебі батыс деректері ИСИ-нің паштун наразылығындағы рөлін асыра көрсетуге бейім, сондай-ақ Танайдың Пәкістан армиясы мен барлау қызметіне, Пәкістан Халық партиясына қарағанда жағымсыздығы бар еді, ол оған Пәкістанға қашқан кезде билікте болған. Танай сонымен қатар паштун ұлтшылы ретінде қарастырылды, бұл оны Пәкістан үшін жауапкершілікке айналдырды. 2009 жылғы сұхбатында Танай НАТО әскерлері совет әскерлерінен ешқандай айырмашылығы жоқ екенін және олар Ауғанстанды тастап кетуі керек екенін мәлімдеді.
Later it was alleged, but never proven, that Tanai had assisted the Taliban. Instead, Pakistan's army had transferred support from Tanai to the Taliban, since Tanai was seen as carrying too much baggage from his former years and the Taliban leadership and ranks were made up largely of mujahidin fighters. Nonetheless, the Northern Alliance trumpeted the claim that Tanai had supported the Taliban, although this was quite easily disproven, and their own ranks included former communist leaders like Abdul Rashid Dostum. Tanai was latterly the leader of the Afghanistan Peace Movement (De Afghanistan De Solay Ghorzang Gond) party. In 2005, he returned to Khost province to make a political comeback. He drove from Islamabad to the border town of Torkham, where he crossed over to Afghanistan to be warmly received by his supporters. He was then escorted in a convoy of vehicles to Kabul, where he resided. He did not stand as a presidential candidate in the 2004 elections, but his movement was enrolled as the 29th political party for the 2004 elections, and it was expected that his influence would bring back Afghan communists from Pakistan and elsewhere where they fled to play a political role. He also campaigned for a bigger role for Pashtuns, former jihadi leaders and religious parties, and he openly criticised United States policies that perpetuate the Northern Alliance domination in Kabul. There were allegations that Tanai had been sent by Pakistan to influence Afghanistan's politics in the post Taliban period. He was also accused of working for Pakistan's Inter Services Intelligence (ISI). According to western diplomatic sources, Tanai acted as an agent for ISI by providing the Taliban a skilled cadre of military officers from the Khalq faction of the People's Democratic Party of Afghanistan to use his pilots to fly Mig 23, Sukhoi fighters of what was left of the Afghan Air Force, drive Soviet tanks and the use of Soviet artillery. However, most neutral sources doubt this claim, partly because Western sources have tended to play up the ISI's role in the Pashtun discontent, and partly because of Tanai's unpopularity with Pakistan's army and intelligence—as opposed to the Pakistan Peoples Party in power when he fled to Pakistan. Tanai also was considered a Pashtun nationalist this making him a liability to Pakistan. In a 2009 interview, Tanai stated that the NATO troops are no different than Soviet troops and that they must leave Afghanistan.