Кіріспе

Гипертониялық жүрек ауруы – жоғары қан қысымының жүрекке әсер ететін бірқатар асқынуларын қамтиды. Медициналық әдебиетте гипертониялық жүрек ауруының бірнеше анықтамасы болғанымен, бұл термин Халықаралық аурулар жіктемесінің (ХАЖ) кодтау категориялары аясында ең көп қолданылады. Анықтамаға жүрек жеткіліксіздігі және гипертонияның басқа да жүрек асқынулары кіреді, егер өлім куәлігінде жүрек ауруы мен гипертония арасындағы себеп-салдарлық байланыс нақты көрсетілген немесе болжамды болса. 2013 жылы гипертониялық жүрек ауруы салдарынан 1,07 миллион адам қайтыс болды, ал 1990 жылы бұл көрсеткіш 630 000 адамды құрады. ХАЖ-10 бойынша, гипертониялық жүрек ауруы (I11) және оның кіші топтары: жүрек жеткіліксіздігімен бірге жүретін гипертониялық жүрек ауруы (I11.0) және жүрек жеткіліксіздігі жоқ гипертониялық жүрек ауруы (I11.9) созылмалы ревматикалық жүрек ауруларынан (I05–I09), жүрек ауруының басқа түрлерінен (I30–I52) және ишемиялық жүрек ауруларынан (I20–I25) ерекшеленеді. Дегенмен, жоғары қан қысымы атеросклероз және ишемиялық жүрек ауруының қауіп факторы болғандықтан, гипертониялық жүрек ауруынан болатын өлім-жітім көрсеткіші жоғары қан қысымының салдарынан туындаған аурудың толық мөлшерін көрсетпейді.

Алдын алу

Жоғары қан қысымының ешқандай белгілері болмағандықтан, адамдар осы жағдайды білмей де қалуы мүмкін. Жоғары қан қысымын ерте диагностикалау жүрек аурулары, инсульт, көз проблемалары және созылмалы бүйрек ауруларының алдын алуға көмектеседі. Қардиоваскулярлық аурулар мен өлім қаупін өмір салтын өзгерту арқылы азайтуға болады, оның ішінде диеталық ұсынымдар, салмақ жоғалтуға көмектесу және жүйелі аэробтық жаттығулар, алкогольді шектеу және темекі татудан бас тарту. Сондай-ақ, жүрек аритмиясын бақылау да маңызды. Жоғары қан қысымымен жүрек ауруы бар пациенттер дәріханадан алынатын стероид емес қабынуға қарсы препараттарды (НСПЗ), жөтелді басатын препараттарды және симпатомиметикалар бар деконгестанттарды, егер дәрігер басқаша кеңес бермесе, қабылдамауы керек, себебі олар гипертонияны және жүрек жеткіліксіздігін күшейте алады.

Эпидемиология

Гипертония немесе жоғары қан қысымы әлем халқының кем дегенде 26,4%-ына әсер етеді. Гипертониялық жүрек ауруы – жоғары қан қысымына байланысты туындайтын көптеген аурулардың бірі ғана. Жоғары қан қысымының салдарынан болатын басқа ауруларға ишемиялық жүрек ауруы, қатерлі ісік, инсульт, шеткершілік артерия аурулары, аневризмалар және бүйрек аурулары жатады. Гипертония жүрек жеткіліксіздігі қаупін екі-үш есеге арттырады. Сонымен қатар, жүрек жеткіліксіздігінің 90% жағдайында гипертония осы аурудың алдында пайда болады. 2004 жылы әлем картасы гипертониялық жүрек ауруынан туындаған мүгедектікке байланысты өмір сүру ұзақтығының жоғалуын 100 000 тұрғынға шаққанда көрсетіледі. Еркектерге қарағанда әйелдерде гипертония ертерек дамиды, бірақ әйелдердегі гипертонияны бақылау нашаррақ. Жоғары қан қысымының әйелдердегі салдары – зор денсаулық сақтау мәселесі, және гипертония әйелдердегі жүрек шабуылына ерлерге қарағанда күштірек себеп болады.

Этникалық айырмашылықтар

АҚШ-тағы зерттеулер көрсеткендей, афроамерикалықтар гипертонияға латын американдық емес ақ нәсілділер мен мексикалық американдықтарға қарағанда көбірек шалдығады, сондай-ақ олардың гипертониялық жүрек ауруының салмағы ауыррақ болады. Жүрек жеткіліксіздігі афроамерикалықтардың арасында жиірек кездеседі, жүрек жеткіліксіздігінен болатын өлім-жітім ақ нәсілді науқастарға қарағанда жоғары және олар бұл ауруға ертерек шалдығады. Жақындағы мәліметтерге сәйкес, гипертония деңгейі афроамерикалықтарда басқа этникалық топтарға қарағанда жылдамдап өсуде. Афроамерикалықтардағы жоғары қан қысымы және оның салдары, ақ американдықтарға қарағанда олардың өмір сүру ұзақтығының қысқаруына себеп болуы мүмкін.