Эфиопия-Адал соғысындағы Уайна Дага шайқасы

Кіріспе

Эфиопия-Адал соғысының маңызды шайқасы

Уайна Дага шайқасы – 1543 жылғы 21 ақпанда Эфиопияның Тана көлінің шығысында Эфиопия әскерлері мен Португалия империясының күштеріне қарсы Адал сұлтандығы мен Осман империясының әскерлері арасында болған ірі шайқас. Қолда бар дереккөздер шайқасқа қатысты әртүрлі күндерді көрсетеді. Император Галавдевос басқарған эфиопиялық және португалдық әскерлердің біріккен күштері имам Ахмад ибн Ибрахим әл-Гази бастаған Адал-Осман әскерін жеңіске жеткізді. Имам Ахмад шайқаста қаза тапты және оның жақтастары толығымен талқандалды.

Өмірбаян

Вофла шайқасында (1542 жылғы 28 тамызда) имам Ахмад португалдық экспедициялық әскерін талқандап, оның көптеген сарбаздарын өлтірді, дерлік барлық қару-жарағын тартып алды және оның басшысы Кристовао да Гаманы тұтқынға алып, өлімге жіберді. Имам өзінің ең ірі қарсыласынан шешуші жеңіс оді. Африка мүйісіндегі әскерлер өздерінің көшбасшыларының қазасымен бірге ыдырады. Содан кейін ол жалдамалы Османдық аркебузиерлердің санын 200-ге дейін азайтты және тек өзінің күштеріне сүйене отырып, алдағы жаңбырлы маусымға дайындалып, Тана көліне жақын Эмфразға шегінді. Мигель де Кастанхозоның сөзіне қарағанда, бұл аркебузиерлер оның қызметінен кеткен, себебі ол Осман сұлтанына көрсетуді ниеттенген да Гаманың басын кескеніне ашуланған. Алайда, Беккингем атап көрсетеді, Хадрами жылнамасында олардың кейбіреулері имамға 10 000 унция алтын бермесе, оның өміріне қауіп төндіретінін айтқан, ал имам оларға «өте жағымды жауап» берген. Топтың қалған бөлігі олардың сәттілігін білген соң имамға келіп, ұқсас талап қойды. Оның олардың қызметіне енді қажеті жоқ деп шешкеннен кейін, ол оларды үйлеріне жіберіп, 2000 унция алтын берді. Бірақ де Гама өзінің аман қалған ізбасарларында зор адалдық сезімін оятқан еді, олардың барлығы 50-ден басқасы Себле Вонгль патшайымның төңірегіне жиналып, Уайтвей Амба Сел деп атаған «Яһудилер тауында» паналады. Кастанхозо, оқиғадан ондаған жылдар өткен соң жазған хатында, император Гелаудевос аман қалғандарға қосылғаннан кейін және императордың туына жиналған адамдардың көптігін көрген соң, Рождествода «біз Престеге барып, Дом Кристоваоның өлімінен кек алуға көмектесуін өтіндік» деп жазды. Гелаудевос имамға қарсы жорыққа келісті. Дебре Дамода сақталған португалдық оттық қарулар қолға алынды. Дебарваға қайтуға жол іздеп келген португалдық әскерлер тобына хабар жіберілді, бірақ олар алдағы шайқасқа уақытында жауап бере алмады. Келесі айларда одақтас әскерлер Тана көлінің жанындағы имам Ахмадтың лагеріне бет бұру алдында провинцияларды аралап өтті. 1543 жылғы 13 ақпанда олар имамның лейтенанты Саид Мехмед басқарған атты және жаяу әскер тобын жеңіп, Саид Мехмедті өлтірді. Тұтқындардан имамның бес күндік сапарда Дерескеде орналасқаны және жеңіске толы әскер жаумен кездесуге асығыс екені белгілі болды.

At the Battle of Wofla (28 August 1542), Imam Ahmad crushed the Portuguese expeditionary force, killing most of its men, capturing practically all of the firearms they had, and capturing and killing its leader, Cristóvão da Gama. The Imam enjoyed a decisive victory over his greatest foe; armies in the Horn of Africa melted away with the death of their leaders. He then reduced the number of mercenary Ottoman arquebusiers to 200, and relying on his own forces retired to Emfraz near Lake Tana for the coming rainy season. Miguel de Castanhoso states that these arquebusiers left his service because they were upset that he beheaded da Gama, whom they wanted to present to the Ottoman emperor. However, Beckingham notes that a Hadhrami chronicle states that some of them threatened the Imam's life unless he gave them 10,000 ounces of gold, to which he "gave a very favorable reply". When the rest of the group learned of their success, they came to the Imam and made a similar demand; deciding that he had no further need of their services, he sent them home giving them 2,000 ounces of gold. However, de Gama had inspired a fierce loyalty in his surviving followers, all but 50 of whom had reassembled after their defeat around Queen Seble Wongel, and taken refuge at "The Mountain of the Jews", which Whiteway identifies as Amba Sel. Castanhoso, writing decades after the fact, states that after the Emperor Gelawdewos had joined the survivors, and seeing the number of men who flocked to the Emperor's standard, at Christmas "we went to the Preste, and begged him to help us avenge the death of Dom Christovão." Gelawdewos agreed to march against the Imam. The Portuguese firearms which had been stored at Debre Damo were produced. A message was sent to a company of Portuguese soldiers who had proceeded to Debarwa to find passage home, but they failed to respond in time for the coming battle. The allied forces spent the following months marching the provinces before heading to Imam Ahmad's camp next to Lake Tana. On 13 February 1543, they defeated a group of cavalry and infantry led by the Imam's lieutenant Sayid Mehmed in Wogera (roughly corresponding to the modern woreda of the same name), killing Sayid Mehmed. From the prisoners it was learned that the Imam was camped only five days' march away at Deresgue, and flush with victory the army marched to confront their enemy.

Орналасқан жері

Кастанхозоның баяндамасындағы көптеген шайқастар сияқты, олар сипаттаған оқиғалардан 20 жыл өткеннен кейін жарияланған, екі күштің бір-бірімен кездескен нақты орны белгісіз. Эфиопия тарихының жалпы еңбектері тұспалдаусыз: Пол Б. Хензе өзінің "Уақыт қабаттары" еңбегінде шайқас алаңы Тана көліне жақын болғандығын айтады және түсіндірмеде бұл кездегі шайқас әрекеттерінің көп бөлігі "Гайнтте болған сияқты" делінеді, бұл Тана көлінің оңтүстік-шығысында орналасқан бұрынғы провинция. Ричард Панкхерст "The Ethiopian: A History" еңбегінде шайқасты "Батыс Багемдерде" өткен деп көрсетеді, ол қазіргі Дебуб Гондар аймағына сәйкес келетін аймақты қамтиды. Атаудың өзі де көп көмектеспейді: "Уайна Дага" – бұл дәстүрлі амхар тіліндегі жоғары, таулы "Дага" (теңіз деңгейінен 2600 метр және одан жоғары) мен төмендіктегі "Колла" (теңіз деңгейінен 1400 мен 2000 метр аралығында) арасындағы климаттық аймақтарды білдіреді. Тана көлінің көп бөлігі осы орташа климаттық аймаққа жатады. Уайтвей Кастанхозоның есебіне кіріспесінде оның орналасқан жері туралы жинаған дәлелдерді талқылайды. Кастанхозо өзі бұл жердің атын атамайды; "Уайна Дага" атауын алғаш рет Педро Паэз берді. Паэздің жас замандасы, Джеронимо Лобо шайқасты Гранхи Берр Джааф Гранхи, яки "Гранхи қақпасы, Гранхи ағашы" деп аталатын жерде орналастырады; Лобоға осы жердің атауын алған себебі, Имам Ахмад шайқаста қаза тапқанда, "қатты ауырып, ашуланып, соғысып жатқан қиығын алып, жанындағы ағаштың діңіне соққан" дегенді айтқан. Лобо оған сол жерді, ағашты және ізді көрсеткенін қосады. Джеймс Брюс үш ғасырдан астам уақыт өткен соң Дэнгель-Берден оңтүстікке қарай сапар шегіп, "Клаудий патша мен Мавр Грагне арасындағы шешуші шайқаспен танымал Вайндега деген кішкентай ауылды" көргенін айтады, сондай-ақ бұл ауылдың "басқаша Гранбер деп те аталатынын" жазады. Алайда, Уайтвей атап көрсеткендей, "Менің ойымда туындаған қиындық – стратегияны түсіну, яғни бір әскердің Дарасгтан, екіншісінің Вогоградан бастау алып, екеуі де шайқастан қашқысы келмей, екі бастау орны да Цана көлінің солтүстігінде болса, шешуші шайқас оңтүстік-батыс бұрышында болған болуы мүмкін". Брюс осылай ойлаған болуы мүмкін, өйткені эфиопия тарихы туралы ұзақ баяндамасында Вайна Дага шайқасын айтқанда, екі әскер көлдің солтүстік-шығыс бұрышында шайқасқандай көрінеді. Уайтвей 1835 жылы Тана көлінің солтүстік-шығысындағы таулы аймақтан өткен Комбс пен Тамизиердің бұл аймақты "Уэнадега" немесе Уэйна Дага деп атағанын айтады және ол талқылауын соғыс болған жерді анықтаумен аяқтайды.

As with many of the battles in Castanhoso's narrative, published 20 years after the events they describe, the exact location where the two forces encountered one another is not known. General histories of Ethiopia are vague: Paul B. Henze, in his Layers of Time, implies the battlefield was near Lake Tana, and in a footnote states that much of the combat activity at this time "would seem to have been in Gaynt", the former province located southeast of Lake Tana. Richard Pankhurst in The Ethiopian: A History places the engagement in "Western Bagemder", which covered the area corresponding to the contemporary Debub Gondar Zone. Lastly, the name itself is of little help: "Wayna Daga" is the traditional Amharic word for the climatic regions between the higher, mountainous "Daga" elevations (2,600 meters above sea level and above) and the lowland "Qolla" elevations (between 1,400 and 2,000 meters above sea level). Most of the lands around Lake Tana fall into this middle climatic region. Whiteway, in his introduction to Castanhoso's account, discusses the evidence he was able to compile for its location. Castanhoso himself does not name the place; it was Pedro Páez who first provided the name of "Wayna Daga". Paez's younger contemporary, Jerónimo Lobo, locates the battle at a place called Granhi Berr Jaaf Granhi, or "Granhi's Gate, Granhi's Tree"; Lobo was told the locale acquired this name when Imam Ahmad, finding himself mortally wounded in the battle, "in great pain and rage, took the unsheathed scimitar with which he was fighting and struck a blow on the trunk of a tree near him". Lobo adds that he was shown the place, tree and mark. James Bruce, travelling south of Dengel Ber over three centuries later, mentions passing "the small village of Waindega, famous for the decisive battle fought between King Claudius and the Moor Gragne", adding in a footnote that the village was "otherwise called Graneber." However, as Whiteway points out, "The difficulty that presents itself to my mind is, to understand by what possible strategy one army starting from Darasgue, and the other from Woggera, neither desiring to avoid an engagement, and both starting places being north of Lake Tzana, the decisive battle could have taken place at its south west corner." Bruce may have been of the same mind, for earlier in his lengthy account of Ethiopian history, when he recounts the Battle of Wayna Daga Bruce appears to indicate the two armies fought at the north east corner of the lake. Whiteway notes that two explorers, Combes and Tamisier, who crossed the mountainous country north east of Lake Tana in 1835 call that region "Ouenadega" or Wayna Daga, and he concludes his discussion by locating the battle there.

Шайқас

Эфиопия әскері имам Ахмад әскерін тапқаннан кейін, олар жақын маңдағы лагерьге орналасты; Император Гелаведос жаумен бірден шайқасуға кеңес бермеді, себебі «сол елде елу португал мың жергілікті сарбаздан гөрі күштірек» деді. Келесі күндері екі лагерь де атты әскерлермен шабуылдап, бірін-бірін мазалады. Одақтас тарап үстемдік құрды, қарсыластарын қоныстанған жерінен қорын алуға мүмкіндік бермеді, себебі имамның лагері эфиопиялық сарбаздың жетекшісі, Азмах (Фитаврари) Кефлоны өлтіруге қол жеткізді, бұл эфиопиялық әскерлердің рухын құлатты. Өзінің әскері тастап кетуі мүмкін екенін ескерген Галаведос енді күте алмайтынын шешті және келесі күні шабуылға дайындалды. Екі әскер келесі күні ертемен негізгі шайқасты бастады, эфиопиялық-португалдық күштерді екі топқа бөлді. Алдыңғы қатарда 250 абыссиниялық атты және 3500 жаяу әскермен португалдар болды, оларды португал мулаты Айрес Диас басқарды; артқы қатарда император Гелаудев, тағы 250 атты және барлық қалған жаяу әскер болды. Адалдық Оттама әскері де екі топқа бөлініп, имам Ахмад 200 түрік шұңғыршысы, 600 атты және 7000 жаяу әскерімен алға шықты. Алдыңғы қатардағылар екі жақтан да шабуыл жасады; артқы жағында оның қолбасшысы Гванка Град (Гарад) 600 атты және 7000 жаяу әскерімен болды, олар да алдыңғы қатардағыдай қатты шабуыл жасады. Португалдықтар мұсылмандардың жеңіске жеткенін көріп, оларға шабуылдап, көптегенін өлтіріп, қалғандарын кері шегіндірді; абиссиниялықтар олардың жалғыз күресіп жатқанын көріп, қатты ұялғандықтан, «жолда із қалдырды». Имам өз жауынгерлерінің жеңіліп бара жатқанын көріп, оларды жігерлендіру үшін ұлын жанына алып, көтерілді. Португалдық дереккөздерге сәйкес, осы кезде имамның кеудесіне оқ тиіп, оны аттан құлатты, бірақ оның қалай өлгені туралы дереккөздер әртүрлі айтады. Кастанхосоның сөзіне қарағанда, имам қатарға тым жақын келді, сол кезде португалдық аркебузиерлер оны танып, бірлескен отын оған бағыттады, ал топтағы аркебуздардың бірі атып жіберді. Кастанхозо шайқастың куәгері болғанымен, өзінің жазбаларында Гамманың өлімінен кейін португалдық экспедициясының біртұтастығын үнемі атап көрсетеді: «Біз алдымызда Қасиетті Мейірімнің (Sancta Misericordia) туын алып жүрдік; Прест біздің біреуімізді капитан етіп тағайындауға тырысты, бірақ біз одан басқа ешкімді басшымыз еткіміз келмеді, себебі біз жоғалтқандарымызды жоғалтқаннан кейін ешкімнің соңынан ермеуіміз керек еді». Жоао Бермудес сияқты ежелгі және басқа да замандас көздер (мысалы, Гаспар Коррея, Джеронимо Лобо) қайталаған тағы бір дәстүр бар, ол Жоао де Кастильоға құрмет етеді; Жоао Адалдық әскерлеріне шабуылдап, Ахмад Грагнға тым жақыннан оқ атты, бұл оның өліміне әкелді. Алайда, басқа бір эфиопиялық замандас дереккөз, шетелдік сарбаздардың батылдығын мойындағанымен, оларға жеңістің даңқын беруден бас тартады. Жергілікті жылнамада Имамды Гелаудевтің өз сарбаздарының бірі өлтіргені айтылады, бірақ ол сарбаздың кім екенін және Имам қалай өлтірілгенін нақтыламайды. Осыдан кейін мұсылмандардың кейбіреулері қашуға тырысты, ал басқалары оларды тоқтатуға тырысты, нәтижесінде олар бір-біріне кедергі келтірді. Олардың бейқамдығы мен шатастығын көріп, португалдықтар шабуылдап, көптегенін өлтірді. Сонымен қатар, Гелаудев әскері мұсылмандардың артқы қатарына шабуыл жасады, нәтижесінде қырғын болды, қашқан мұсылмандарды эфиопиялықтар мен португалдықтар қуып, лагеріне қашып бара жатқанда қырды. Португалдықтар негізінен түріктерді қуды, Кастанхосо айтқандай, «олар өш алуларын толыққанды қанағаттандыра алмады», 200 түріктің 40-тан астамы аман қалды. Имам Ахмадтың әйелі Бати дель Вамбара аман қалған түріктермен, 300 атты жеке күзетшілерімен және имамның қолынан келгенше қазынасымен қашып құтылуға тырысты. Олар лагерінен шыққаннан кейін, жеңімпаз эфиопиялық әскерлер лагеріне кіріп, әйелдер мен балаларды қоспағанда, кездескендердің бәрін өлтірді. Әйелдер арасында көптеген христиан тұтқындары болды және Кастанхосо айтқандай, «біреулері әйелдерін, басқалары қыздарын, басқалары жұбайларын тапты, және оларды тұтқыннан азат ету оларға үлкен қуаныш болды».

Once the Ethiopian army found the army of Imam Ahmad, they set up camp nearby; Emperor Gelawedewos advised against engaging the enemy right away, hoping that the 50 missing Portuguese soldiers would arrive soon as "in that country fifty Portuguese are a greater reinforcement than one thousand natives." Over the following days, each camp proceeded to harass the other with cavalry raids. The allied side had the better of the exchange, keeping their opponents from venturing from their camp for supplies, until the Imam's camp managed to kill the leading Ethiopian soldier, Azmach (Fitawrari) Keflo, which demoralized the Ethiopian troops. Faced with the potential desertion of his force, Galawedewos decided he could wait no longer and prepared for an assault the next day. The two forces started the main battle early the next day, with the Ethiopian Portuguese force divided into two groups. In the front was the Portuguese with 250 Abyssinian cavalrymen and 3,500 infantry, which were led by a Portuguese mulatto named Ayres Dias; in the rear was the Emperor Gelawdewos with another 250 cavalrymen and all the rest of the footmen. The Adal Ottoman force, also advanced in two groups, the Imam Ahmad in person in the front, with 200 Turkish matchlockmen and 600 cavalrymen and 7,000 infantry. Those in the front attacked on both flanks; in the rear was his commander, named Guanca Grade (Garad) with 600 cavalrymen and 7,000 infantry, who like the front attacked heavily. The Portuguese, seeing that the Muslims were prevailing, charged them, slaying many and driving the rest back; the Abyssinians, ashamed to see them fight alone, threw themselves in so vigorously that they left a "track as they went". The Imam, seeing his men lose ground, moved up to encourage them, with his son at his side. According to Portuguese sources, it was here that the Imam was hit by a bullet to his chest which threw him from his horse, although the sources differ in how he died. According to Castanhoso, the Imam came so near to the lines that he was recognized by the Portuguese arquebusiers, who directed their combined firepower at him, and one of the arquebuses in the group fired the shot. Although he was an eyewitness to the battle, Castanhoso constantly emphasizes in his account the corporate identity of the Portuguese expedition after Gama's death: "We bore before us the banner of Holy Compassion (Sancta Misericordia); the Preste had sought to appoint one of us Captain, but we desired none save the banner of himself to lead us, for it was not to be anticipated that we should follow another, having lost what we had lost." There is another tradition, at least as old as João Bermudes, and repeated by every other near contemporary source (e. g., Gaspar Correia, Jerónimo Lobo), that gives the credit to one João de Castilho; João charged into the Adal troops so he could fire upon Ahmad Gragn at point blank range, an audacious act resulting in his death. However, another contemporary Ethiopian source, although stresses the bravery of the foreign soldiers, denies them the glory of victory. The local chronicle claims that it was actually one of Gelawdewos’ own soldiers who killed the Imam, but it doesn't identify who that soldier was or how the Imam was killed. Soon after this, some of the Muslims attempted to flee, while others tried to stop them, resulting in their hindrance of one another. Witnessing their disorder and confusion, the Portuguese attacked and killed many of them. Simultaneously, the army of Gelawdewos attacked the Muslim rear, leading to a devastating rout, the fleeing Muslims were pursued by the Ethiopians and Portuguese who cut them down as they ran back to their camp. The Portuguese mainly followed the Turks, as Castanhoso describes; "they could not glut their revenge", of the 200 Turks no more than 40 survived. Imam Ahmad's wife Bati del Wambara managed to escape with the surviving Turks, 300 horsemen of her personal guard, and as much of the Imam's treasure as they could carry. The moment they left their camp, the victorious Ethiopian army poured in, slaughtering everyone they encountered except for women and children. Amongst the women were numerous Christian captives and, as Castanhoso tells the story, "some found sisters, others daughters, others their wives, and it was for them no small delight to see them delivered from captivity."

Салдары

Кастанхосо мен Жоао де Кастильоның баяндамасына сәйкес: шайқас аяқталғанда император Галаведевос Имамды өлтірген адамға қалыңдық ретінде әпкесін беруді ұсынды. Оның капитандығындағы жас сардар, Азмах Калите, осы істің куәлігі ретінде Имамның басын ұсынды. Бірақ кейіннен жүргізілген тергеу көрсеткендей, португалдықтар оны жауынгер Имамның басын кеспес бұрын қаза таптырған. Сондықтан, император әпкесін сол адамға бермеді, португалдықтарды да марапаттамады, себебі оны кім жарақаттағаны белгісіз болды. Брюстің мәлімдемесіне қарағанда, Жорам есімді бір жау басшысы, көптеген әскерімен әлі де қашып жүрген еді. Жорам Гелаудевосты «Цалем тауындағы тығылған жерінен қуды да, Такацзе өзенін жаяу кесіп өтуге мәжбүр етті, суға батып кету не тұтқындалу қаупімен». Жорам шайқасқа дейін Имамға қосыла алмады. Император Гелаудевос оның өзіне асығысқанда, шайқастың ұтылып қалғанын білмеді. Гелаудевос оны қоршап алып тұтқынға алды, «осылайша әкесінің жауларымен есеп айырысты». Бахр негусының әкесі, заңды императордың билікке оралуына үмітін үзген және Имамның ықпалды қолдаушысы болған ол, Гелаудевостан кешірім сұрады. Ол Имам Ахмадтың ұлын алмасу шартымен ұсынды. Император оның сатқындығына ашуланса да, Эфиопияға португалдық экспедицияны жеткізуге көмектескен Бахр негусына деген құрметінің арқасында ұсынысқа келісті. Имамның ұлы кейін пайдалы сыйлыққа айналды, себебі ол императордың інісі Менасқа айырбасталды, ол кейіннен Гелаудевостың орнына отырды. Имам Ахмет Грагнға қосылған көптеген христиандар Бахр негусының әкесімен бірге лагерьке келді. Бірақ олардың Бахр негустың әкесі сияқты ықпалы мен сауда құралы болмағандықтан, император олардың бір бөлігін өлімге кесті. Өз қауіпсіздігін сұраған басқа адамдарға Гелаудевос рұқсат берді, «себебі олардың саны сонша көп еді, егер ол барлығын өлтіруге бұйрық бергенде, жалғыз қалар еді». Пасхаға (25 наурыз) қарай Гелаудевоске жаңбыр маусымы басталар алдында жаңадан бағындырылған империясының барлық аймандарына билігін орнату үшін оны аралап шығу мүмкін емес екені анық болды. Сондықтан ол Тана көлінің жағасындағы белгісіз жерде «үш лига қашықтықта» лагерь құрды. Жаңбыр тоқтағаннан кейін император Гелаудевос билігін бекітуге қатысты ұзақ және қиын жұмыстарға кірісті.

According to both Castanhoso and the story of João de Castilho: at the end of the battle, when Emperor Galawedewos offered his sister's hand in marriage to the man who killed the Imam, one of his captains, Azmach Calite, a youth, presented the Imam's head as proof of the deed; but a subsequent investigation revealed that the Portuguese had mortally wounded him before the soldier had cut off the Imam's head, "thus he did not give his sister to that man, nor did he reward the Portuguese, as it was not known who wounded him". According to Bruce, there remained one enemy leader, Joram, with a sizable force still at large. Joram had driven Gelawdewos "from his hiding place on Mount Tsalem, and forced him to cross the Tacazze on foot, with equal danger of being drowned or taken." Joram had been unable to join the Imam before the battle, and Emperor Gelawdewos learned he was hastening towards him, unaware that the battle had already been lost. Gelawdewos sent out a party who successfully ambushed him, "which closed the account of Gelawdewos with his father's enemies." The father of the Bahr negus, who had despaired of the rightful Emperor being restored to power and had come to be a valuable supporter of the Imam, sought pardon from Gelawdewos, offering Imam Ahmad's son in exchange; despite the Emperor's anger at the man's betrayal, out of respect for the Bahr negus, who had provided critical help in getting the Portuguese expedition into Ethiopia, Gelawdewos consented to the offer. The Imam's son later proved a useful prize, for he was later exchanged for the Emperor's own brother, Menas, who later succeeded Gelawdewos. A number of other Christians who had joined Imam Ahmed Gragn accompanied the Bahr negus father into camp, but not having the influence or bargaining chip he did, the Emperor ordered the execution of some of them. Other individuals who sought his safe conduct, the Emperor Gelawdewos granted it, "for there were so many that had he ordered all to be killed, he would have remained alone." By Easter (25 March), it became clear to Gelawdewos that he would not be able to make a circuit of his newly won empire to impress his authority on all parts of it before the start of the rainy season, so he set up camp "three leagues away" in an unnamed location on the shores of Lake Tana. Once the rains had ended, Emperor Gelawdewos began the long task of consolidating his rule.