Кіріспе

Poitín, ағылшыншаланған түрі poteen (/p//ə/'/t//(//ʃ//)//iː//n//, //p//ɒ/'/t//iː//n/) немесе potcheen – дәстүрлі ирланд шарабы (40–90% ABV). Бұрын Поитин "ирланд ай шашы" және "тау шырағы" деп те аталатын. Дәстүрлі түрде ол кішкентай дистилляциялық құралда (құмырада) жасалған, ал термин "құмыра" деген мағына беретін ирланд сөзі "pota"ның кішіртілген түрі. Ирланд тілінде мас болғаннан кейінгі жағдайды білдіретін сөз – "póit". Ирландиялық Poteen/Irish Poitín техникалық регламентіне сәйкес, оны тек астық, дәнді дақылдар, сарысу, қант қызылшасы, меласса және картоптан ғана дайындауға болады.

Құқықтық мәртебе

1556 жылы Дрогедадағы парламентте спирттік ішімдіктерді қуыруға лицензия алу талабы енгізілді. Бүгінде Ирландияда саудаға шығарылатын поитин, потин немесе почин деп аталатын бірнеше спирттік ішімдіктер бар. 2008 жылы Ирландия поитініне Еуроодақ Кеңесі мен Парламенті географиялық көрсеткіш (ГИ) мәртебесін берді. 2015 жылы өндірушілермен және мүдделі тараптармен кеңескеннен кейін Ирландия үкіметі поитинге арналған географиялық көрсеткіштің техникалық құжатын қабылдады, онда спирттік ішімдікті ирландтық поитіні деп атау үшін қолданылуы тиіс өндіріс әдістері баяндалған. Аталған құжатта рұқсат етілген шикізаттар, дистилляциялау әдісі, хоштандырғыштар/инфузияларды қолдану және шарап шектеулі сақтау сияқты мәселелер қарастырылды. 19-ғасырда өсіп келе жатқан ирланд диаспорасында, әсіресе Нью-Йорк қаласының "Айриштаун" деп аталған аудандарында да поитин өндірілді.

Өндіріс

Поитин көбінесе заңның араласуынан алыс, шалқай ауылдарда жасалатын. Дестилляция басталғанға дейін қамыр дайындалып, ашытылатын. Иелік мәселесін дауластыру үшін дистилляциялық қондырғылар көбінесе жер шекарасында орнатылатын. Газ баллондары қолдануға дейін, қайнатуға қажетті от отынмен қамтамасыз етілетін. Полицияға түтін оңай көрінетін, сондықтан түтінді тарату үшін желді, құйынды ауа райы таңдалды. Дистилляцияны бірнеше күн бойы қыздырып, бақылап отыру қажет болды, сонда ғана процестің өтуіне мүмкіндік туатын. Поитиннің ескі технологиясы бойынша қамыр сортаңдалған арпадан жасалатын, дәл Ирландияда дестилденген бір сорталы виски немесе таза құмыралы виски сияқты. «Поитин» сөзі ирланд тіліндегі «pota» – «құмыра» деген сөзден шыққан, ол поитин жасаушылар қолданатын кішкентай мыс құмыраны білдіреді. Поитин ғасырлар бойы құпия түрде үйде жасалғандықтан, оның нақты рецепті жоқ. Соңғы уақытта кейбір шеберлер шығын мен қолжетімділік себепті сортаңдалған арпаны қамырдың негізі ретінде қолданудан бас тартып, оның орнына патока, жүгері және картоп қолдана бастады. Осы өзгеріс 20-ғасырдың соңында поитиннің сапасы мен ерекшелігінің нашарлауына әкелді деп саналады. Дереккөздің сенімділігі жоқ: себебі – тексеруге келмейді. Жақсы сілтеме қажет. Поитиннің сапасы шебердің дағдысына және жабдықтарының сапасына байланысты әртүрлі болатын. Көптеген отбасылар дистилляция шеберлігімен танымал болды, өйткені нашар сапалы өнім дистилляторды бір түндік жұмыстан айыруы мүмкін еді. Осы сусын соқырлыққа әкелуі мүмкін деген қауесет бар, бірақ бұл сапасының нашарлығынан емес, метанол қосылуынан туындауы ықтимал.

Әдебиет, кино және дәстүрлі музыка

Поитин – 19 ғасырдағы ирланд поэзиясы мен прозасындағы кең таралған тақырып. Ирландиялық сыншы Синеад Стердженнің көрсетуінше, осы заттың заңсыздығы Мария Эджворт пен Уильям Карлтонның шығармаларындағы маңызды тақырыпқа айналған. Қазіргі заманғы ирланд драматургы Мартин Макдонагтың пьесаларында көптеген кейіпкерлер поитин ішеді немесе оны атайды, ең әйгілісі – «Жалғыз Батыста» ағайындылар. Даррен Шанның «Жандар көлі» кітабында Спитс Абрамс өзіндік поитин пісіреді. Фрэнк Маккорттың «Тис» кітабында ол анасы Анжеланың, ағасы Малахи Лимерикке келгенде, ауылдан поитин алып, оны бірге ішкенін еске алады. «Коннемара төбелері» және «Сирек Ескі Тау шаңы» сияқты дәстүрлі ирланд халық әндері де поитин тақырыбына арналған. Шеймус Мурдың «Тинкерстің Потчині» әнінде поитин жасау өнері отбасыларға таратылатыны айтылады. 1880 жылдардағы Каван округінде Корольдік Ирландия полициясының поитин жасаушыны қуғындауы «Грауз Холлдан келген хакер» және оған жауап ретінде жазылған «Сержанттың зарлауы» шығармаларында бейнеленген. Бірінші әнде, тым құлшыныс сержант поитинге құмар қартайған хакерді қуады. 1959 жылғы «Дарби О’Гилл және кішкентай халық» фильмінде Дарби поитин құмырасын бүлдіршіндер патшасымен бөлісіп, екеуі ішімдік ойынына қатысады. 1978 жылғы «Поитин» фильмі осы сусынға арналған және Gaeilge тілінде толыққандай түсірілген тұңғыш көркем фильм болды.