Кіріспе

19-20 ғасырлардағы австралиялық актер және режиссер Джон Стендж (Heiss) Оскар Аш (24 қаңтар 1871 – 23 наурыз 1936), көбінесе Оскар Аш деп танылған, австралиялық актер, режиссер және жазушы. Ол рекордтық мюзикл – «Чху Чин Чоу» авторы, режиссер және бас рөлдегі орындаушысы ретінде, сондай-ақ көптеген Шекспир пьесаларында ойнағанымен, режиссерлік еткенімен немесе продюсерлік еткенімен әйгілі. Алдымен кенші, содан кейін атты полиция қызметкері және дүкенші болған Томас Аш Мельбурн мен Сиднейде сәтті қонақ үй иесі және мейрамханашыға айналды. Ол Қытайға демалысқа сапар шегіп, Австралияға оралғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болған сәулетшінің шәкірті болды. Бірнеше айдан кейін ол қашып, бірнеше апта шалғын далада өмір сүрді, содан кейін жакару болып жұмысқа орналасты. Ол ата-анасына оралып, кеңседе жұмыс істеді, бірақ актер болуға шешім қабылдады және үйінде жеке қойылымдар қойып бастады. Ол Фиджиге сапар шегіп, қайтып келген соң әкесі оны Норвегияға актерлік өнерді оқуға жіберуге келісті. Бергенде Аш мінез-құлық, дауыс қою және театр өнерінен тәлім алды. Ол норвегиялық актерлік техниканы оңай және табиғи деп тапты. Екі айдан кейін ол Кристианияға актерлік өнерді оқуға барды. Ол әкесінен аптасына 10 фунт стерлинг жәрдем алғанына қуанды, бірақ жұмыс таба алмады. 1892 жылдың желтоқсан айында ол Шекспирдің туындыларынан оқу кешін өткізу үшін Норвегияға қайта барды, ол сәтті өтті және оған аздап ақша әкелді.

Карьерасының алғашқы кезеңдері

1893 жылы 25 наурызда Аш алғаш рет Лондонның Opera Comique театрында «Адам мен әйел» пьесасында Робертс рөлінде сахнаға шықты. Ол жақсы спортшы және крикет ойнаушы болған. Бенсонның труппасындағы орнына актерлік шеберлігінен гөрі крикетке қарызды екенін айтты: Бенсон труппасы жаз айларында гастрольдік сапарларда крикет командасын ұйымдастырды. 1902 жылы ол Бродвейдегі рөлін қайта ойнау үшін Америкаға барды.

Актер-менеджер жылдары

1904 жылы Аш, Ото Стюартпен бірге Адельфи театрының үш жылдық мерзімге жалға алушы менеджері болды. Олардың қойылымдарының ішінде «Қилыштың дұғасы», «Жазғы түннің арманы», «Шырауды бауырмалдыққа үйрету», «Масса үшін өлшем», «Граф Ганнибал» (оның Ф. Норрис Коннеллмен бірлескен туындысы) және Рудольф Безиердің «Қыз құдайы» пьесалары бар. 1906 жылы ол Адельфи театрында Дж. Коминс Каррдың «Тристан мен Изольда» пьесасында Лили Брейтонның Изольда рөлімен, Мэтисон Лангтың Тристан рөлімен бірге патша Марк рөлін ойнады. 1911 жылы Лондонға оралғанда Эдвард Ноблок Аш үшін «Кисмет» пьесасын жазды, оны қайта қарауға рұхсат етілгендігін ескерді. Ол пьесаны қысқартып, жартылай қайта жазып, Хадж рөлінде сәтті сахналады. Бұл қойылым екі жыл бойы жалғасты, ал 1911–12 жылдары «Кисмет», «Жазғы түннің арманы» және «Антоний мен Клеопатра» қойылымдарымен Австралияда сәтті гастрольдік сапар жасалды. 1916 жылы Аш Фредерик Нортонның музыкасымен өзінің және әйелінің қатысуымен «Чу Чин Чоу» пьесасын қойды, ол 1916 жылдың 31 тамызынан 1921 жылдың 22 шілдесіне дейін 2238 рет сахналады. Бұл қойылым 1890 жылдары Чарлидің әпкесі орнатқан 1466 қойылымнан тұратын бұрынғы рекордты оңай жеңіп шықты. Бұл рекорд ондаған жылдар бойы сақталды. Көрермендердің соғыстан шаршаған халде талғамсыз костюмдерге сын айтылғанымен, бұл олардың қалаған нәрсесі болды. Аш Әбу Хасан рөлін ойнады және «түннен кейін түнге сол баспалдақтардан төмен түсіп, бұрынғыдай сөздерді қайталау өте жалықтырады» деп мойындады. Бірақ Аш өте талапкер болды және қойылымның сапасы төмендеуіне жол бермеді. «Чу Чин Чоу» 1917 жылы Нью-Йоркте және 1920 жылы Австралияда көрсетілді. «Чу Чин Чоу» қойылымының сәттілігінен кейін Аш Роберт Эветт пен Джордж Эдвардс Эстейті үшін Лондондағы «Таулардың қыздары» қойылымын сахналады, ол 1352 қойылым көрсетті. 1920 жылы Бродвейде «Мекка» деген атпен, ал келесі жылы Лондонда «Каир» деген атпен ашылған тағы бір мюзиклді Аш жазды. 1922 жылы Аш Джон Галсвортхидің «Тірті ойын» пьесасындағы Хорнблауэр, Пинероның «Ирис» пьесасындағы Мальдонадо, «Чу Чин Чоу» және «Каир» пьесаларындағы әдеттегі рөлдерімен, «Юлий Цезарь» пьесасының бас кейіпкерімен және басқа Шекспир пьесаларымен Австралияға тағы да келді. Одан кейін Аш мюзиклдер қоюға тырысқанда сәттілікке жете алмады, соның ішінде әйелі қаржылаған «Англияның жақсы өткен күндері» (1928) мюзиклі сәтсіз аяқталды. 1933 жылы Аш «Күсіргіштің тостағаны» пьесасындағы соңғы сахналық өнерін көрсетті. Аш 1932 және 1936 жылдар аралығында «Вальс уақытында екі жүрек» (1934), 1935 жылғы «Скрудж» фильміндегі Рождестволық сыйлықтың рухы және «Жеке хатшы» (1935) сияқты жеті фильмде түсті. Ол өзінің өмірбаянымен қоса бірнеше кітап жазды, бірақ бұл әрекеттері оның қаржылық қиындықтарын шеше алмады. Өмірінің соңғы жылдарында Аш семіз, кедей, ұрысқақ және зорлыққа бейім болды. Ол әйелінен ажырасып, бірақ соңында оған қайтып оралды және 65 жасында Бекширдегі Бишам қаласында коронарлық тромбоздан қайтыс болды. Ол өзен жағасындағы зиратқа жерленді. Оның баласы жоқ еді.

Жазбалар

Аштің "Оскар Аш: Оның өмірі" (1929) атты автобиографиясын сандар келтірілген кезде сақтандырып оқу керек. Ол сондай-ақ екі роман жазды: "Ханс Хансеннің сағасы" (1930) – ықтималсыз, бірақ қызықты оқиға, және "Чангтың құрбандық таяқтары" (1931). Оның "Чу Чин Чоу" пьесасы 1931 жылы, ал "Каир" вокалдық партитурасы 1921 жылы жарияланды, бірақ оның авторлық құрамындағы басқа пьесалары басылмады. Олардың ішінде "Мамина" (1914), "Жақсы ескі күндер", "Испан теңізі" (Варко Маренес атымен) және "Каир либреттосы" бар.