Кіріспе

Cheyenne Holdulgee Muscogee белсендісі Suzan Shown Harjo (2 маусым 1945 жылы туған) (Cheyenne және Hodulgee Muscogee) – американдық түпкілікті халықтардың құқықтарын қорғаушы. Ол ақын, жазушы, лекция оқушы, куратор және саясатты қолдаушы, ол түпкілікті халықтарға бір миллион акрдан астам (4,000 км²) тайпалық жерді қайтаруға көмектесті. 2014 жылдың 24 қарашасында Харжо АҚШ-тың ең жоғары азаматтық наградасы – Президенттің Бостандық медалін алды. Харжо 2022 жылы Америка философиялық қоғамына сайланды.

Алғашқы жылдар

Харжо 1945 жылғы 2 маусымда Оклахома штатының Эль-Рено қаласында Сузан Шоун болып дүниеге келген. Оның анасы шайен, әкесі мускоги тайпасынан болды, және олар Беггс маңындағы әкесінің жеріне бөлінген учаскеде тұрды. Оның анасының әкесінің әкесі – Бас Бұлғын (шайен тайпасының басшысы) болған. 12-ден 16 жасқа дейін ол отбасымен Италияның Неаполь қаласында тұрды, онда әкесі АҚШ армиясында қызмет еткен. Америкаға оралғаннан кейін Нью-Йорк қаласына көшіп, радио мен театрда жұмыс істеді. Ол күйеуі Фрэнк Харжомен бірге осы салаларда жұмыс істеді, оны Нью-Йоркте кездесіп, үйленді. Олар сонымен қатар американдық үндістердің діни бостандығын қорғау мәселесімен айналысты. Харжо 1982 жылы «Ортақ мақсат» ұлттық басқару кеңесіне сайланды. 1978 жылы президент Джимми Картер Харжоны үндістер ісі жөніндегі Конгресс өкілі етіп тағайындады. Харжо Конгресс ішіндегі бірнеше комиссиялармен жұмыс істеп, федералды саясат қалыптастыруда үнді мүдделерін қорғады. Харжо дәстүрлі жерлердегі аң ауру және балық аулау құқықтары, сайлау құқығы және жер келісімшарттары сияқты мәселелерді қолдады. Үнді белсенділері көптеген келісімдер бойынша үнді жерлері үшін федералды үкіметтен толық төлем алмағаны туралы ұзақ жылдардан бері талаптар қойып келеді, ал үкімет өкілдері мұндай талаптарға шектеу мерзімі қою керектігін ұсынды. Оның діни бостандыққа қатысты үздіксіз лоббилеуі 1978 жылы Картер қолдаған Американдық үнділердің діни бостандығы туралы заңның (AIRFA) қабылдануына ықпал етті. Харжо жер құқықтары үшін де күресті. Конгресс мұндай істерді қарау мерзімін ұзартты. «Вашингтон пост» газетінде жарияланған мақалада Харжо: «Олар сот процесіне тағы 10-15 жыл қосуда. Менің қорқатыны – қазір жақсы ниетпен келіссөздер жүргізіп жатқан тайпалар артқа шегініп, келісімге келмей қалуы мүмкін», – деді.

Америкалық индеецтердің ұлттық конгресі

Сузан Шоун Харжо 1984 жылдан 1989 жылға дейін Америкалық Үндістердің Ұлттық Конгресінің (NCAI) атқарушы директоры болды. NCAI, барлық америкалық индейлерді, сондай-ақ Алясканың жергілікті тұрғындарын өкілдік ететін коммерциялық емес ұйым, 1944 жылы құрылған. Харжо Конгресспен бірлесіп жұмыс істеуге, американдық индейлердің дәстүрлі аң ауру және балық аулау құқықтарын қолдауға тырысты. Ол американдық индейлердің білімі үшін қосымша қаражаттарды қамтамасыз етуді қолдады. NCAI-дың мақсаты – американдық индей балаларының білім алуын қамтамасыз ету болды. Оның басшылығымен, олар 1984, 1986 және 1988 жылдары осы мақсатқа арналған қаржыландыруды арттырды. Харжо Конгресс комитетінен американдық индейлерге қатысты бағдарламаларға байланысты үкіметтік құжаттарға қол жеткізуді талап етті және экономикалық дамуға қатысты американдық индейлердің күш-жігерін қолдауды сұрады. 1980-ші жылдары ол резервациялардағы денсаулық сақтау ошақтарына федералдық қолдаудың азаюы және американдық индейлер арасындағы өлім-жітімнің жоғарылауы туралы алаңдады. Харжо көптеген телешоуларда, соның ішінде Oprah!, C-SPAN және Larry King Live-да американдық индейлердің мәселелері жөніндегі спикер ретінде көрінді. Харжо Indian Country Today онлайн газетінің көп жылдық авторы. Бұл заң американдық индейлердің дәстүрлі діні мен рәсімдерін орындауын қорғауға мүмкіндік берді. Заң күшіне енген алғашқы жылы ол американдық индей тайпаларына қасиетті заттардың алғашқы репатриациясын жүзеге асырды. Ол сондай-ақ 1989 жылғы Америкалық Индейлер Мұражайы Актісіне қатысты жұмыстарда болды, ол Нью-Йорктегі бұрынғы кеден ғимаратында мұражай құруға және Моллда жаңа ғимарат салуға рұқсат берді; 1990 жылғы Америкалық Индейлердің Қабірлерін Қорғау және Репатриациялау Актісі (NAGPRA), бұл тайпаларға мемлекеттік қаржыландырылатын мекемелерден өздерінің адам сүйектерін және салтанатты заттарын қайтаруға мүмкіндік берді; және 1996 жылғы Индейлердің қасиетті орындарына қатысты Президенттік жарлық. MSI Just Good Sports жобасын демеушілік етеді, ол спорт командаларының американдық индейлердің маскоттары мен стереотиптерін пайдалануын тоқтатуға бағытталған, бұл Харжоның 1960-шы жылдардан бергі күресі. АҚШ Жоғарғы Соты талапкердің сотқа шағымдану туралы өтінішін қабылдамады және американдық индейлер тобының апелляциясын тыңдаудан бас тартты. Бұл іске Blackhorse және басқалар. Pro Football ісі де келді, онда алты жас американдық индей талапкері Вашингтон футбол командасының федералды сауда маркасы лицензиясына қарсы шықты. 2014 жылдың 18 маусымында АҚШ Патент және сауда белгілері кеңсесі Вашингтон Редскинс командасының тіркеуін қайтадан жойды, атаудың "қорқынышты" екенін мәлімдеді. Команда иесі шағымдануға ниеттенгенін айтты. Харжо және басқалардың белсенділігі 20-шы ғасырдың соңынан бері спорт әлемінде маңызды өзгерістерге әкелді: 2013 жылға қарай американдық индейлердің маскоттары бар командалардың үштен екісі оларды осы халықтық науқандардың нәтижесінде тастады. Харжо 1992 жылғы Альянста жұмыс істеді, ол Колумбтың Америкаға келгенінің 500 жылдығын атап өтудің балама жолдарын әзірлеу үшін құрылған, американдық индейлер үшін бұл олардың үшінші кезеңнің басталуы деп есептелді. Ол аман қалған тайпалардың мерекелеуін және жойылған тайпалардың аза тұтуын қамтамасыз етті. Харжо осы тарихқа байланысты өлеңдер де жазды. Morning Star институты ұлттық қасиетті орындар күніне арналған жылдық іс-шараны ұйымдастырып, американдық индейлердің қасиетті орындарын қорғау және сақтау жөніндегі күш-жігерді атап өтеді.

Смитсонийдің американдық үндістердің ұлттық мұражайы

Харжо 1980 жылдан 1990 жылға дейін Америка үндістері мұражайының және оның жинағының сенімді адамы болды. 1990 жылы Америка үндістері мұражайы Америка үндістерінің ұлттық мұражайына айналғанда, Харжо 1990 жылдан 1996 жылға дейін құрылтайшы сенімгер ретінде қызмет етті. Осы кезеңде Харжо мұражайдың көрме және артефакттарды қайтару саясатын жасауды қадағалады. 2004-2005 жылдары Харжо Туған тілдер мұрағаты-қоймасы жобасының директоры болды, ол тілдік мұраны сақтау әдістерін, соның ішінде артефакттарды қауіпсіз сақтау туралы ақпаратты және басқа мұрағаттардағы жоғалған артефакттарды анықтау бойынша нұсқаулықты әзірледі. Директор міндетін атқарушы ретінде Харжо "ANA Native Language Preservation: A Reference Guide for Establishing Archives and Repositories" еңбегінің тілдік қойманың мәні, тілдік қойманың қажетті негізін қалай құру және тілдік қоймадағы дереккөздерді қалай табу туралы бөлімін бірлесіп жазды. 2014 жылы Харжо Смитсонияның Америка үндістері ұлттық мұражайында «Ұлттан Ұлтқа: АҚШ пен Америка үндістері халықтары арасындағы шарттар» атты көрме ұйымдастырды. Көрменің бірге шығарылған кітабы АҚШ пен жергілікті халықтар арасындағы шарттардың энциклопедиясы болып табылады. Бұған қоса, кітапта Харжоның АҚШ саясатын және оның отбасына тигізген тікелей әсерін талдаған бірнеше тарауы бар.

Академиялық тану

Харжо өлең және саясат бойынша арнайы сабақтар өткізу үшін университеттерге шақырылған немесе таңдалған. 1992 жылы ол Дартмут колледжінде Монтгомери стипендиясын алған алғашқы американдық үнді қызы болды, бұл стипендия бастапқыда американдық үндістерді білім беру мақсатында құрылған. 1996 жылы ол Стэнфорд университетінің қонақ оқытушысы ретінде таңдалған алғашқы жергілікті тұрғын болды. 2008 жылы Харжо Аризона университетінің алғашқы Vine Deloria, Jr. есімді көрнекті жергілікті ғалымы атанды.

Жазу

Харжо өзінің өлеңдерін алғаш рет 12 жасында итальяндық журналда жариялаған. Сондай-ақ, ол "First American Art Magazine" журналына материалдар жазушы болған.

Жеке өмір

Нью-Йоркте ол Франк Рей Харжоға үйленді (1984 жылы қайтыс болды). Ол суретші еді және олар WBAI радиосында екі апта сайын шығатын "Кызыл көру" атты жаңалықтар бағдарламасын бірлесіп дайындады. Олардың екі баласы болды. (Харжо алғы сөзді жазды)
Делория, Вине. Біз сөйлейміз, сен тыңдайсың: Жаңа тайпалар, жаңа жерлер. Линкольн: Бисон кітаптары, 2007. (Харжо кіріспе жазды)
Сузан Шоун Харжо, редактор. Ұлттан ұлтқа: Америка Құрама Штаттары мен американдық үнді тайпалары арасындағы шарттар. Вашингтон, округ Колумбия: Смитсоний кітаптары, 2014. Верзух, Валери К. Үнді елі: Дэвид Брэдлидің өнері. Санта-Фе: Нью-Мексико музейінің баспасы, 2015. (Харжо алғы сөзді жазды)

Көрмелер

"Америкалық индей өнерінен көріністер", 1992, АҚШ Сенатының Ротонда ғимараты; Вашингтон, Колумбия округі.
"Жергілікті халықтың көзімен американдық иконалар", 2007, Колумбия округінің өнер орталығы; Вашингтон, Колумбия округі.
"Ұлттан ұлтқа: АҚШ пен Америкалық Индей халықтары арасындағы шарттар", 2014, Америкалық Индейлердің Ұлттық мұражайы; Вашингтон, Колумбия округі.

Фильм/видео

Құжаттық фильм, «Қасиетті Жер: Макосе Вакан» (1993), американдық индейстердің қасиетті жерлері мен оларды қорғау қажеттілігі туралы.

Мақалалар

"Chief Offenders" , Native Peoples Magazine, 1999 жылдың жазы (спорттық талисман мәселесіне қатысты). "Америкалық үнділердің діни бостандығы туралы заң: жиырма бес жылдан кейін – кіріспе", Wíčazo Ša Review, 19 том, 2 нөмір, 2004 жылдың күзі. "Карлайл үнді мектебінің тарихы сақталуы керек, әйтпесе зардап шеккендер ұмытылып кетеді". Indian Country Today Media Network, 2012 жылдың 11 қазаны. "Вашингтондық "Redskins" – нәсілшіл атау: АҚШ кәсіби футболы одан бас тартуы керек", The Guardian, 17 қаңтар 2013. "Мәдени мұра, өнер және тірі жандар: аудармадағы әділдіктің жоғалуы", First American Art Magazine, 1 нөмір, 2013 жылдың күзі (хопи достарының Париж аукционына байланысты). "R сөзінің мәні сіз ойлағаннан да нашар", Politico, 23 маусым 2014.

Поэзия

Харжоның өлеңдері көптеген журналдарда, оның ішінде Antaeus, New York Quarterly, Nimrod және Potomac Review сияқты басылымдарда жарияланды. Олар бірнеше антологияға енді, соның ішінде «Жау тілін қайта жаңарту: Солтүстік Американың қазіргі заманғы жергілікті әйелдерінің шығармалары», «Есінде қалған жер: Қазіргі заманғы американдық жергілікті әдебиетінің антологиясы» және «Үшінші әлем әйелдері». Оның бірнеше өлеңі 2005 жылғы күзде Beltway Poetry Quarterly журналында жарық көрді.

Пьесалары

Менің әкемнің сүйектері, Мэри Кэтрин Неглмен бірлесіп жазылған, 2013 жыл.