Кіріспе
Оңтүстік Боливиялық кечуа, сондай-ақ Орталық Боливиялық кечуа деп аталады, Боливияда және Аргентинаның іргелес аймақтарында таралған Оңтүстік кечуа тілінің бір диалектісі болып табылады, онда ол Колья деп те белгілі. Оны Боливияның солтүстік Анд тауларында сөйленетін және фонетикалық ерекшеліктерімен Оңтүстік Боливиялық кечуадан өзгешеленетін Солтүстік Боливиялық кечуамен шатастырмау керек. Оңтүстік Боливиялық кечуа тілінде сөйлейтіндердің саны 2,3-тен 2,8 миллионға дейін жетеді, бұл оны Боливиядағы ең көп таралған абориген тіліне айналдырады, ол шамамен 2 миллион адам сөйлейтін аймара тілінен сәл көп. Солтүстік Боливиялық диалектіде шамамен 116 000 адам сөйлейді. Бұл тілдер Перуде де қолданылады. Кечуа тілдері отбасы өте алуан түрлі тілдерді қамтиды, олардың көпшілігі бір-бірін түсінуге қиындық тудырады. Сондықтан лингвистер кечуа тілін көптеген диалектілері бар бір тіл емес, тілдер отбасы ретінде жіктеді. Барлық кечуа тілдерінің бір жалғыз атадан – Протокечуадан тарағандығына сенеді, бірақ қазіргі кечуа тілдерінің қалыптасу жолы және осы процестің уақыт шеңбері әлі де талқылауда. Осыған байланысты кечуа тілінің нақты тілдері мен диалектілерінің байланысы туралы көптеген ұсыныстар мен теориялар пайда болды. Дегенмен, қазіргі кезде кечуа тілінің негізгі төрт тармағына бөлінуі қабылданған. Джозеф Гринберг, өте күмәнді даулы теориясында, кечуа тілдері отбасын америкалық тілдердің Анд тармағына жатқызады, ол Оңтүстік Американың барлық абориген тілдерін қамтитын үлкен Оңтүстік Америка тармағының бір бөлігі болып табылады. Гринбергтің көптеген ұсыныстары жоққа шығарылды, ал кечуа тіліне қатысты мәлімдемелері де күмәнді. Тіпті оның төменгі топтарының бірі – Анд тілдері отбасында да, кечуа және аймара сияқты Анд тілдерінің туыс екендігі туралы идея әлі де талқыланып жүр, ал жалпы консенсус кечуа мен аймара арасындағы ұқсастықтар генетикалық байланыс емес, тілдік байланыс нәтижесінде пайда болды деген пікірді қолдайды. Оңтүстік Боливиялық кечуа тілінде Боливияның әртүрлі аймақтарында диалектілік айырмашылықтар бар. Бұл диалекттерге Боливиядағы Чукисака, Кочабамба, Оруро, Потоси және Сукре, сондай-ақ Аргентинадағы Солтүстік-Батыс Жужуй жатады. Чилиде 8000 этникалық кечуаның ішінде әлі де бірнеше сөйлейтін адамдар болуы мүмкін. Аргентинадағы Сантиагуеньо кечуа тілі, әр түрлі болғанымен, Оңтүстік Боливиялық кечуа тілінен шыққан болуы мүмкін.
South Bolivian Quechua, also known as Central Bolivian Quechua, is a dialect of Southern Quechua spoken in Bolivia and adjacent areas of Argentina, where it is also known as Colla. It is not to be confused with North Bolivian Quechua, which is spoken on the northern Andean slopes of Bolivia and is phonologically distinct from the South Bolivian variety. Estimates of the number of speakers of South Bolivian Quechua range from 2.3 to 2.8 million, making it the most spoken indigenous language in Bolivia, just slightly greater than Aymara, with roughly 2 million speakers in Bolivia. In comparison, the North Bolivian dialect has roughly 116,000 speakers. varieties which are both spoken in Peru. The Quechua language family spans an extremely diverse set of languages, many of which are mutually unintelligible, which is why linguists have classified Quechua as a language family as opposed to one language with many dialects. Though it is believed that all Quechuan languages descended from a single ancestor, Proto Quechua, there is still debate on how the modern Quechuan languages evolved into their current states, and what this timeline would look like. As a result of this, there have been numerous suggested classifications and theories of the relatedness of specific languages and dialects of Quechua. However, the current broad division of Quechua into four main branches is generally accepted. Joseph Greenberg, in his highly contested theory of the Amerind superfamily, places the Quechua language family in the Andean branch of Amerind, which is part of the larger Southern Amerind branch that encompasses all indigenous South American languages. Much of Greenberg's proposal has been disproved, and his claims regarding Quechua are equally suspect. Even at one of his lower subgroupings, the Andean language family, the idea that Andean languages such as Quechua and Aymara are related is still debated, and the common consensus is that similarities between Quechua and Aymara arose from language contact as opposed to a genetic relationship. There are some dialectal differences in South Bolivian Quechua across the regions of Bolivia. These dialects include Chuquisaca, Cochabamba, Oruro, Potosi, and Sucre in Bolivia, along with Northwest Jujuy in Argentina. There are perhaps still a few speakers, out of 8,000 ethnic Quechua, in Chile. Santiagueño Quechua in Argentina, though divergent, appears to derive at least partly from South Bolivian Quechua.
Тілдің мәртебесі
Кечуа тілі Боливияның ресми тілі ретінде танылған, ол елдің конституциясында ресми деп жарияланған 36 түпкілікті тілдің бірі. Оңтүстік Боливияның кечуа тілінде басқа түпкілікті тілдерге қарағанда көп адам сөйлейді. Дегенмен, кечуа тілі әлі де құнсыздану және беделді испан тілінің ықпалына түсу қаупі бар. Сонымен қатар, оның көптеген диалектілері арасындағы тілдік, идеологиялық және мәдени айырмашылықтар саясаткерлерге кечуа тілін тұтас қарауды қиындатады, себебі әр кечуа қауымдастығы тіл саясаты мен жоспарлауда әртүрлі мәселелер тудырады. Алайда, ЮНЕСКО-ның жойылып бара жатқан тілдер атласы Оңтүстік Боливия кечуасын "қауіпті жағдайда" деп санайды.
Соңғы онжылдықтарда кечуа және басқа да түпкілікті тілдерді жаңғыртуға бағытталған күш-жігер күшейді, мұның себебі халықаралық туризмнің өсуі және мәдени мақтаныш сезімінің артуы. Кечуа тілі мен халқының тілдік және мәдени мәртебесін арттыруға күш салынып жатыр. Боливияда көптеген саясаткерлер барлық мемлекеттік мектептер мен мемлекеттік кеңселерде кечуа және аймара сияқты басқа да түпкілікті тілдерді оқытуды қолдап жүр. Алайда, осы жаңғырту әрекеттері көбінесе қарсылыққа ұшырайды және кечуа тілінің төмендеуін тоқтатудағы тиімділігі әлі де күмәнді.