Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Христиан армяндары мен Сасанид империясы арасындағы шайқас (451 ж.б.)
Battle between Christian Armenians and the Sasanian Empire (451 CE)
Бұл шайқас армян тарихындағы ең маңызды оқиғалардың бірі саналады. Армян әскерлерінің бас қолбасшысы Вардан Мамиконян ұлттық қаһарман ретінде қарастырылады және Армян Апостольдық шіркеуі оны қасиетті деп мойындады.
The battle is seen as one of the most significant events in Armenian history. The commander of the Armenian forces, Vardan Mamikonian, is considered a national hero and has been canonized by the Armenian Apostolic Church.
Өмірбаян
Арменияның Арсакидтер әулеті тұсындағы Армения Корольдігі 301 жылы Тиридат III тұсында христиан дінін ресми түрде қабылдаған алғашқы мемлекет болды. 428 жылы армян ақсүйектері Бахрам V-ге IV Артаксийді (Арташир IV) тақтан түсіруді өтінді. Осының нәтижесінде ел Сасанидтерге тәуелділікке түсіп, Сасанидтердің әкімшісі билік етті. Армян ақсүйектері бастапқыда парсы билігін қуана қарсы алды, егер оларға христиан дінін ұстануға рұқсат берілсе; бірақ Яздегерд II Армян шіркеуінің латын және грек тілінде сөйлейтін христиан шіркеуіне иерархиялық тәуелді екеніне қатысты алаңдады (Рим мен Константинопольмен байланысты болған және арамей тілінде сөйлейтін, парсы қолдауындағы Шығыс шіркеуінен өзгеше). Ол Армян шіркеуін Рим мен Византиядан бас тартып, Шығыс шіркеуіне көшуге немесе зороастризмді қабылдауға мәжбүрлеуге тырысты. Яздегерд II Арменияның жетекші ақсүйектерін Ктесифонға шақырып, оларды өз ниетімен православие шіркеуімен байланысын үзуге мәжбүрледі. Яздегерд II өзі христиан емес, зороастрийші болған, және оның басты мақсаты діни емес, саяси адалдықты қамтамасыз ету еді.
The Kingdom of Armenia under the Arsacid dynasty of Armenia was the first nation to officially convert to Christianity, in 301 under Tiridates III. In 428, Armenian nobles petitioned Bahram V to depose Artaxias IV (Artashir IV). As a result, the country became a Sassanid dependency with a Sassanid governor. The Armenian nobles initially welcomed Persian rule, provided they were allowed to practise Christianity; but Yazdegerd II, concerned that the Armenian Church was hierarchically dependent on the Latin and Greek speaking Christian Church (aligned with Rome and Constantinople rather than the Aramaic speaking and Persian backed Church of the East) tried to compel the Armenian Church to abandon Rome and Byzantium in favour of the Church of the East or simply convert to Zoroastrianism. He summoned the leading Armenian nobles to Ctesiphon, and pressured them into cutting their ties with the Orthodox Church as he had intended. Yazdegerd II himself was a Zoroastrian rather than a Christian, and his concern was not religious but securing political loyalty.
Шайқас
66 мыңдық армян армиясы шайқасқа түсу алдында қасиетті тағам қабылдады. Армия кәсіби күш емес, халық көтерілісі болды, бірақ оны басқарған армян дворяндары мен олардың ілесушілері тәжірибелі сарбаздар болды, олардың көптегені Сасанид әулетінің Риммен және Орталық Азия көшпенділерімен болған соғыстарының қатысушылары еді. Арменияға ұлттық армиясының ядросын сақтап қалуға рұқсат берілді, оны әдетте Мамиконян әулетінен шыққан жоғары қолбасшы (спарапет) басқарды. Армян атты әскері сол кезде Персия мен Византия үшін құнды тактикалық одақтас саналатын элиталық күш болды. Осы жағдайда офицерлер мен сарбаздардың барлығы өз діні мен өмір салтын сақтап қалу ниетімен ынталандырылды. Персия армиясы, үш есе көп болған дегенді айтады, құрамында соғыс пілдері мен танымал Саваран, яки Жаңа Өлмейтіндер атты әскері болды. Бірнеше армян дворяндары, христиандыққа деген сенімдері нашар болған, Васак Сиуни бастауында шайқасқа дейін парсыларға кетіп, олардың жағынан соғысты; шайқаста Вардан бастапқыда жеміс алып, бірақ соңында өзінің сегіз жоғары офицерімен бірге қаза тапты.
The 66,000 strong Armenian army took Holy Communion before the battle. The army was a popular uprising, rather than a professional force, but the Armenian nobility who led it and their respective retinues were accomplished soldiers, many of them veterans of the Sassanid dynasty's wars with Rome and the nomads of Central Asia. The Armenians were allowed to maintain a core of their national army led by a supreme commander (sparapet) who was traditionally of the Mamikonian noble family. The Armenian cavalry was, at the time, practically an elite force greatly appreciated as a tactical ally by both Persia and Byzantium. In this particular case, both officers and men were additionally motivated by a desire to save their religion and their way of life. The Persian army, said to be three times larger, included war elephants and the famous Savārān, or New Immortal, cavalry. Several Armenian noblemen with weaker Christian sympathies, led by Vasak Siuni, went over to the Persians before the battle, and fought on their side; in the battle, Vardan won initial successes, but was eventually slain along with eight of his top officers.
Нәтиже
Жеңістен кейін Яздегерд кейбір армян дін қызметкерлері мен ақсүйектерін түрмеге қамады және Арменияға жаңа губернатор тағайындады. Армян шіркеуі соғысқа тым терең араласқандықтан Халкидон кеңесіне делегация жіберуге мүмкіндік алмады. VI ғасырда Армян шіркеуі Халкидон кеңесін қабылдамай, миафизизмді қабылдауға шешім қабылдады. Варданның ізбасары және жүрегі туысы Вахан Мамиконян басшылығымен Арменияның қарсыласуы шайқастан кейінгі ондаған жылдар бойы жалғасты. 484 жылы Сахаг Бедрос I Нварсак шартын жасады, ол христиан армяндарға діни бостандық кепілдігін берді және жаңа шіркеулер салуға рұқсат берумен жалпы кешірім жариялады. Осылайша, армяндар Аварайр шайқасын моральдық жеңіс ретінде қарастырады; Әулие Вартан және оның серіктерінің мерекесі армяндар үшін қасиетті күн саналады және Армениядағы ең маңызды ұлттық және діни күндердің бірі болып табылады.
Following the victory, Yazdegerd jailed some Armenian priests and nobles and appointed a new governor for Armenia. The Armenian Church was also unable to send a delegation to the Council of Chalcedon, as it was heavily involved in the war. In the 6th century, the Armenian Church decided not to accept the Council of Chalcedon, instead adhering to Miaphysitism. Armenian resistance continued in the decades following the battle, led by Vardan's successor and nephew, Vahan Mamikonian. In 484, Sahag Bedros I signed the Nvarsak Treaty, which guaranteed religious freedom to the Christian Armenians and granted a general amnesty with permission to construct new churches. Thus, the Armenians see the Battle of Avarayr as a moral victory; the Feast of St. Vartan and His Companions is considered to be a holy day by Armenians, and is one of the most important national and religious days in Armenia.