Кіріспе
Дугал Диксонның кітабы «Адамнан кейін адам: Болашақтың антропологиясы» – 1990 жылы шотланд геологы және палеонтологы Дугал Диксон жазған, ал Филип Худ сурет салған болжамды эволюция және ғылыми фантастика жанрындағы кітап. Кітапқа Брайан Олдисс алғы сөз жазған. «Адамнан кейін адам» кітабы адам эволюциясының болашақтағы гипотетикалық жолын зерттейді, оқиға 200 жылдан бастап 5 миллион жылға дейін созылады. Кітап барысында генетикалық инженерия және табиғи іріктеу арқылы бірнеше болашақ адам түрлері пайда болады. «Адамнан кейін адам» Диксонның болжамды эволюция туралы үшінші жұмысы, ал одан бұрын «Адамнан кейін» (1981) және «Жаңа динозаврлар» (1988) кітаптары жарық көрген. Бұрынғы екі кітап анықтамалық сипатта жазылған еді, ал «Адамнан кейін адам» әртүрлі түрлердің болашақ адамдарының жеке көзқарастарына баса назар аударады. «Адамнан кейін адам», алдыңғы кітаптары сияқты, ойдан шығарылған оқиға арқылы нақты табиғи процестерді зерттеуге және түсіндіруге мүмкіндік береді, осы жағдайда кітаптағы кейіпкерлер климаттың өзгеруіне бейімделу үшін арнайы жасалған адам ұрпақтарының көзімен қарастырылады. «Адамнан кейін адам» кітабына қатысты сын-пікірлер көбінесе оң болды, бірақ бұрынғы кітаптарға қарағанда көбірек аралас пікірлер айтылды және ғылыми негізіне қатысты сын көбірек болды. Диксонның өзі бұл кітапты ұнатпайды, оны «сәтсіз жоба» деп сипаттайды. Кітап жазылған кезде бастапқы идеясынан көп өзгерді, кейін Диксон осы идеяны «Жасыл әлем» (2010) кітабында пайдаланды.
Man After Man: An Anthropology of the Future is a 1990 speculative evolution and science fiction book written by Scottish geologist and palaeontologist Dougal Dixon and illustrated by Philip Hood. The book also features a foreword by Brian Aldiss. Man After Man explores a hypothetical future path of human evolution set from 200 years in the future to 5 million years in the future, with several future human species evolving through genetic engineering and natural means through the course of the book. Man After Man is Dixon's third work on speculative evolution, following After Man (1981) and The New Dinosaurs (1988). Unlike the previous two books, which were written much like field guides, the focus of Man After Man lies much on the individual perspectives of future human individuals of various species. Man After Man, like its predecessors, uses its fictional setting to explore and explain real natural processes, in this case climate change through the eyes of the various human descendants in the book, who have been engineered specifically to adapt to it. Reviews of Man After Man were generally positive, but more mixed than the previous books and criticised its scientific basis to a greater extent than that of its predecessors. Dixon himself is not fond of the book, having referred to it as a "disaster of a project". During writing, the book had changed considerably from its initial concept, which Dixon instead repurposed for his later book Greenworld (2010).
Қорытынды
"Адамнан кейін адам" 200 жылдан бастап 5 миллион жылға дейінгі адамзат эволюциясының болашақ жолын зерттейді. Онда бірнеше технологиялық, әлеуметтік және биологиялық тұжырымдамалар бар, ең бастысы – генетикалық инженерия, сондай-ақ паразитизм, құлдық және қалаулы хирургия. Адамзаттың технологиялық күшінің нәтижесінде эволюция үдеп, әртүрлі ішкі қатынастары бар бірнеше түрлер пайда болады, олардың көпшілігі адам ретінде танылмайды. Диксонның бұрынғы кітаптары "Адамнан кейін" (1981) және "Жаңа динозаврлар" (1988) сияқты анықтамалық форматтан және көптеген ғылыми-фантастикалық туындылардың дәстүрлі повестеу стилінен айырмашылығы, бұл кітап қысқа әңгімелер арқылы, Диксонның ойынша болашақ адам түрлерінің таңдалған өкілдерінің өміріндегі драмалық оқиғалардың жекелеген эпизодтарымен баяндалады. Кітапта барлығы 40-қа жуық түр кездесетін болашақтағы генетикалық инженерия арқылы жасалған адамдар, әртүрлі және сан алуан формаларда ұсынылған. Генетикалық инженериямен жасалған алғашқы түрлер – су астында және ғарышта қорғаныш құралдарынсыз тіршілік етуге арналған құл расалары, олар "генетикалық инженердің ең үлкен жетістіктері" деп сипатталады. Ақырында, қазіргі заманғы адамзат жойылады, ал технология да жоғалады. Келесі адам түрлері Жердің экожүйесін қайта толықтыру үшін ақылсыз және жануарларға ұқсас етіп жасалғандықтан, мәдениет және өркениет сияқты ұғымдар жоғалып, адам ұрпақтарының көпшілігінің өмірі тамақ іздеу және табиғаттың қатал жағдайларынан аман қалумен байланысты. "Адамнан кейін адам" сол дәстүрді жалғастырады, бірақ кітап жарыққа шығар кезде түсіндірілетін процесс өзгерді. Бастапқыда "Адамнан кейін адам" адамзаттың халық тығыздығының артуы және жаппай аштық сияқты апаттардан сақтану үшін уақыт саяхатын ойлап табуы және 50 миллион жылға болашаққа жылжу арқылы өркениетті қайта құруы туралы болжам жасаған. Бұл түпнұсқа "Адамнан кейін адам" алдыңғы кітапта құрылған экожүйені жойған адам жасаған апаттарға назар аударатын, сол әлемде орын алатын еді. Диксон жобаның соңғы нұсқасына қатысуға құлшынбады, ол оның орнына болашақ адам түрлерінің көзімен климаттық жағдайлардың өзгеруіне бейімделу үшін жасалған өзгерістерге назар аударды және кейінгі сұхбаттарында оны "сәтсіз жоба" деп атады. Адамзаттың қалыптасқан экожүйені жоюы туралы түпнұсқа "Адамнан кейін адам" идеясы кейін Диксонның күрделі және бірегей экожүйесі бар бөтен планетаны отарлау туралы басқа жобасында қолданылды. Бұл жоба 2010 жылы "Greenworld" кітабы ретінде жарық көрді (қазірге дейін тек Жапонияда ғана жарық көрді), мың жыл бойы Greenworld планетасын адамдардың қоныстандыруын және адамзаттың оның экожүйесіне қалай әсер ететінін көрсетеді.
Мұра
Джордж Томас Куриан мен Грэм Т. Т. Молитор "Келешек энциклопедиясында" (1996) "Адамнан кейін" және "Адамнан кейінгі адам" кітаптарын болашақ туралы ең ықпалды жүз кітаптың қатарына қосты. "Адамнан кейінгі адам" көбінесе "дистопиялық" деп сипатталады, онда "генетикалық инженерияның қорқынышты көрмесі" бейнеленген, және "Адамнан кейін" мен "Жаңа динозаврлар" кітаптарына қарағанда ғылымнан гөрі ғылыми фантастикаға жақын. Кейбір зерттеушілер, мысалы антрополог Мэтью Вольф Мейер, "Адамнан кейінгі адамның" болашаққа қатысты көзқарасын нигилистік деп сипаттады. Вольф Мейер 2019 жылы "Адамнан кейінгі адам" кітабын "адамзаттың өзі құрған әлем алдындағы соңғы жеңілісі" деп бағалады. 2001 жылы Уильям Лейс "Адамнан кейінгі адам" кітабындағы иллюстрацияларды "өте әсерлі" әрі "көп ой тудыратын" деп сипаттады.