Кіріспе

Нацистік соғыс қылмыскері, неміс романисі, эссеші және театр сыншысы Карл Август Вильгельм Френцель (20 тамыз 1911 – 2 қыркүйек 1996) Собибор жойқын лагерінде СС қатардағы офицері болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол соғыс қылмыстары үшін өмір бойына түрмеге кесілді, бірақ 16 жыл түрмеде отырғаннан кейін босатылды.

Ерте өмір

Френзель 1911 жылғы 20 тамызда Темплиннің Зехденик қаласында дүниеге келген. Оның әкесі теміржолда жұмыс істеген және Германия Социал-демократиялық партиясының жергілікті лауазымдағы адамы болған. Карл 1918-1926 жылдары Ораниенбургте бастауыш мектепті бітіріп, сосын ағаш шеберлігіне оқуға түсті. Осы уақытта ол социалистік ағаш шеберлері кәсіби одағының мүшесі болды. Бірақ, 1930 жылы ағаш шеберлігінен емтиханды тапсырғаннан кейін жұмыссыз қалды. Кейін ол қысқа мерзімге қасапханада жұмыс істеді. Нацистік партия билікті алғаннан кейін жұмыс орындарының көбеюін уәде берді, осы себеппен Френзель 1930 жылдың тамызында партияға және Штурмбаттюлинге (SA) қосылды. Оның ағасы, теология факультетінің студенті, өткен жылы партияға мүше болған еді. Әкесі 1934 жылы партияға қосылды. Френзель антисемитизм – оларға бей-жай болған саяси көзқарас екенін айтты. Кейін ол Германиядағы еврейлерге жасалған алғашқы қуғын-сүргіннен қатты қорқып қалғанын мәлімдеді. 1929 жылы, 18 жасында Френзель алғашқы сүйікті қызымен танысты, ол еврей қызы еді. Екі жылдан кейін олардың қарым-қатынасы оның әкесі Френзельдің нацистік партияның мүшесі екенін білгенде аяқталды. Ол отбасымен бірге 1934 жылы АҚШ-қа эмиграциялады. 1934 жылы Френзель әйеліне үйленді, екеуі де христиан дінінде болды. Олар шіркеуде некелесіп, "әр жексенбі сайын болмаса, кем дегенде әр екінші немесе үшінші жексенбіде" шіркеуге баратын. Олардың бес баласының барлығы да крещение рәсімінен өтті. Жаңа үйлеріне жиһазды еврей саудагерінен сатып алды.

Дәйексөздер

1983 жылы берілген сұхбатта Френзель – лагерь құрылғаннан бастап жабылғанға дейін онда болған адам – Собибор туралы келесіні мойындады: Поляктар онда өлтірілмеді. Цығандар да өлтірілмеді. Орыстар өлтірілмеді, тек еврейлер, орыс еврейлері, поляк еврейлері, голланд еврейлері, француз еврейлері ғана өлтірілді. Балаларым мен достарым «бұл рас па?» деп сұрағанда, «иә, рас» деймін. Олар «мүмкін емес» десе, қайта-қайта «рас, шындық» деймін. Бұл ешқашан болған жоқ деу – қате.