Римдік Сицилия провинциясы

Кіріспе

Сицилия (/sɪˈsiːliːa/; Σικελία) – Рим Республикасының Сицилия аралын қамтыған алғашқы провинциясы. Аралдың батыс бөлігі 241 ж.б.д. Қарфагенмен Бірінші Пуникалық соғыс аяқталғаннан кейін Римнің бақылауына өтті. Шаммен 227 ж.б.д. аралға претор тағайындалды. Сиракуза корольдігі, Иеро II басқаруымен, 212 ж.б.д. Екінші Пуникалық соғыста жеңілгенге дейін Римнің тәуелсіз одақтасы болып қалып келді. Одан кейін провинцияға Сицилия аралы, Мальта аралы және кішігірім аралдар (Егади аралдары, Липари аралдары, Устика және Пантеллерия) енді. Рим Республикасы кезінде арал Рим қаласын астықпен қамтамасыз етудің басты көзі болды. Астық алудың ауырлығы қанағаттандырмайтын жағдайға алып келді, нәтижесінде б.з.д. II ғасырда Бірінші және Екінші Құлдық соғыстары болды. I ғасырда Рим губернаторы Веррес Сыцерон тарапынан сыбайлас жемқорлығы үшін сотталды. Рим Республикасының құлауына әкелген азаматтық соғыстарда Сицилияны Екінші Триумвиратқа қарсы Секст Помпей басқарды. Арал 36 ж.б.д. Августтың бақылауына өткеннен кейін қайта ұйымдастырылды, бірнеше ірі қалаларда үлкен римдік колониялар құрылды. Империялық кезеңнің көп бөлігінде провинция бейбіт, аграрлық аймақ болды. Сондықтан, ол әдеби көздерде сирек кездеседі, бірақ археологиялық және эпиграфикалық зерттеулер батыстағы Лилибаум мен Панормус, шығыстағы Сиракуза мен Катания сияқты дамыған қалаларды көрсетті. Бұл қауымдастықтар Рим империясының басқа қалалары сияқты ұйымдастырылды және көбінесе өздерін-өздері басқарды. Грек және латын тілдері аралдың негізгі тілдері болды, бірақ пуникалық, еврей және басқа да тілдер де қолданылды. Аралда бірнеше еврей қауымдастықтары болды және шамамен 200 ж.х. христиан қауымдастықтарының іздері табылды. 476 ж. Батыс Рим империясының құлауына дейін провинция қысқа мерзімге Солтүстік Африканың вандал патшалығының бақылауына өтті, бірақ көп ұзамай Италия патшалығына қайтарылды және Константинопольдегі шығыс императорының билігіне көшті, ол 9 ғасырға дейін сақталды.

Roman province

Sicilia (/s//ɪ/'/s//ɪ//l//i//ə/; ; Σικελία) was the first province acquired by the Roman Republic, encompassing the island of Sicily. The western part of the island was brought under Roman control in 241 BC at the conclusion of the First Punic War with Carthage. A praetor was regularly assigned to the island from c. 227 BC. The Kingdom of Syracuse under Hieron II remained an independent ally of Rome until its defeat in 212 BC during the Second Punic War. Thereafter the province included the whole of the island of Sicily, the island of Malta, and the smaller island groups (the Egadi islands, the Lipari islands, Ustica, and Pantelleria). During the Roman Republic, the island was the main source of grain for the city of Rome. Extraction was heavy, provoking armed uprisings known as the First and Second Servile Wars in the second century BC. In the first century, the Roman governor, Verres, was famously prosecuted for his corruption by Cicero. In the civil wars which brought the Roman Republic to an end, Sicily was controlled by Sextus Pompey in opposition to the Second Triumvirate. When the island finally came under the control of Augustus in 36 BC, it was substantially reorganised, with large Roman colonies being established in several major cities. For most of the Imperial period, the province was a peaceful, agrarian territory. As a result, it is rarely mentioned in literary sources, but archaeology and epigraphy reveals several thriving cities, such as Lilybaeum and Panormus in the west, and Syracuse and Catania in the east. These communities were organised in a similar way to other cities of the Roman Empire and were largely self governing. Greek and Latin were the main languages of the island but Punic, Hebrew and probably other languages were also spoken. There were several Jewish communities on the island and from around AD 200 there is also evidence of substantial Christian communities. The province briefly fell under the control of the Vandal kingdom of North Africa shortly before the collapse of the Western Roman Empire in 476, but was soon returned to the Kingdom of Italy and returned to Roman control under the eastern emperor at Constantinople to which it would remain until the 9th century.

Бірінші Пуникалық соғыс

317 жылдан Сиракузаның тираны және 307 немесе 304 жылдан Сицилияның патшасы Агатокл 289 жылы қайтыс болды. Оның Кампаниялық жалдамалы әскерінің бір тобы, мамертиндерге, қаладан кетуі үшін өтемақы ұсынылды. Олар Мессинаны басып алып, еркектерді өлтіріп, жер аударып, әйелдерді құлдыққа салды. Осыған жауап ретінде Сиракуза генералы Хиеро жалдамалы әскерді қайта ұйымдастырып, 269 жылы қарақшылықты бақылауға алды. Карфагендіктер Сицилияда бір күштің тым күшеюіне жол бермеу және Сицилияны бөлінген күйде ұстау үшін мамертиндерге көмек ұсынды. Хиеро Сиракузаға оралып, патша атағын алды. Біраз уақыттан кейін мамертиндер Карфаген гарнизонын қуды да, римдіктерден көмек сұрауға бел буды. Римде мамертиндерге көмек көрсетудің дұрыс-бұрыстығы талқыланды. Бұрын Рим мамертиндердің үлгісімен Региумды (қазіргі Реджио Калабрия) басып алған Кампаниялық жалдамалы әскерге қарсы шара қолданған еді. Сонымен қатар, Сицилияға араласу Карфагенмен қақтығысқа алып келері анық болды. Карфагендіктерге жағымды болған Агригенттік Филиннің жоғалған тарихшысының мәлімдемесіне сәйкес, Рим мен Карфаген арасында олардың ықпал ету аймақтарын белгілейтін және Сицилияны Карфагендіктерге беретін келісімшарт болған. Бұл "Филин келісімі" Полибийден белгілі, ол оның бар екендігін жоққа шығаруға тырысқан. Полибий римдіктерді Сицилияның сол кездегі байлығына байланысты экономикалық себептермен араласуға ынталандырғанын айтады. Сенат мамертиндерге көмек көрсету мәселесін халық жиналысына жүктеді, ол көмек жіберуге шешім қабылдады. Бұл Карфагенге қарсы соғыс жариялау емес, бірақ Сицилияға араласу соғысқа себеп болуы мүмкін еді, осылайша Бірінші Пуникалық соғыс (264–241 ж.б.д.) басталды. Бұл Рим әскерлерінің Италиядан тыс жерде алғашқы жорысы болды. Карфагенмен одақтасып, мамертиндерге қарсы Хиеро Валериус Мессалланың легиондарымен кездесуге мәжбүр болды. Римдіктер Сиракуза мен Карфагендіктерді Мессинадан тездетіп қуды. 263 жылы Хиеро римдіктермен бейбіт келісімге келді, 100 талант өтемақы төледі, осылайша өкіметін сақтап қалды. Ол 215 жылы қайтыс болғанға дейін Римнің адал одақтасы болды, Римге көмек көрсетті, әсіресе астық пен қоршау қаруларын берді. Бұл көмек 262 жылы Карфагендіктердің Агригенттегі базасын басып алу үшін маңызды болды. Хиероның адалдығы соғыс аяқталғанда Карфагендіктерге таңылған бейбіт келісімде көрінді, онда олар Хиероға немесе оның одақтастарына шабуыл жасауға тыйым салынды. Алайда Сиракузада Римді қолдаушылар көп болмаған және Хиероға қарсы Карфагендіктерді жақтаған топ болған сияқты. Бірінші Пуникалық соғыс аяқталғаннан кейін Рим аралдың көп бөлігін басып алды, Сиракузадан басқа, ол кең автономиясын сақтап қалды (Рим үстемдігін қабылдау қажет болса да). Сиракузадан басқа, Хиеро патшалығына аралдың шығыс бөлігіндегі бірнеше орталықтар берілді, мысалы, Акрай, Леонтини, Мегара, Элоро, Нетум және Тауромениум, сондай-ақ Моргантина мен Камарина. Филиннен басқа, Бірінші Пуникалық соғыс туралы Римге қарсы жазған авторлар да болды, мысалы, Спарталық Сосилус. Полибий Филиннің еңбегін талдап, сынға алды, ал Сосилустың еңбегін "шаштараптың әңгімесі" деп мүлдем қабылдамады. Римді жақтаған тарихшы Фабий Пиктор да жазды, оны Полибий де сынға алды. Ежелгі дереккөздердегі соғыстың бейнесі әбден бір жақты: мамертиндердің ниеттері түсініксіз, ал Полибийдің (соғыс басталғанынан бір ғасырдан астам уақыт өткен соң) кезінде Римде де әртүрлі пікірлер болды. Ежелгі жазбаларда Карфаген мен Рим арасындағы соғыс сөзсіз болатын сияқты көрінеді, бұл Мұса Финлиге сәйкес, анахронизм болып көрінеді, өйткені Карфаген ешқашан Италияға кеңейуге ұмтылмаған. Римде ешкім Мессинадағы араласудың осындай ауқымды қақтығысқа әкелетінін болжамаған. Полибийдің мәлімдемесіне сәйкес, бұл Агригентті басып алғаннан кейін ғана өзгерді. Финли былай дейді: "Бұл аргумент тым қарапайым және схемалық болып көрінеді, бірақ ол дұрыс, себебі тек содан кейін ғана Рим флот құру туралы маңызды шешім қабылдады, онсыз Карфагенмен тең жағдайда күресуге үміт болмады". Карфагендіктердің Римнің араласуына реакциясы түсінікті: Сицилия Карфагендіктердің теңізді бақылауы үшін әрқашан маңызды болған. Дегенмен, римдіктер аралды басып алғандықтан, осы кезеңде Сицилиядағы жағдайды объективті түрде қайта құру қиын. Бір анық нәрсе – Бірінші Пуникалық соғыс аймаққа ауыр зиян келтірді. Рим мен Карфаген екеуі де қырқыстар жасады: 262 жылы Агригенттің (Филиннің туған жері) 250 000 тұрғыны құл ретінде сатылды, ал жеті жылдан кейін Карфагендіктер сол қаланың қабырғаларын қиратты және өртке салды. 258 жылы Камаринаны римдіктер басып алғанда, тұрғындарының көп бөлігі құл ретінде сатылды, ал Панормның 27 000 тұрғыны да сол тағдырға ұшырады (бірақ 14 000-ы құтқарылды). 250 жылы Селинус римдіктер тарапынан қиратылды және Кейінгі Антикварлық дәуірге дейін қайтадан қоныстанбады. Лилибеум соғыс аяқталғанға дейін он жыл бойы римдік қоршауға қарсы тұрды.

Agathocles, tyrant of Syracuse from 317 and King of Sicily from 307 or 304 BC, died in 289 BC. A group of his Campanian mercenaries, called the Mamertines, were offered compensation in exchange for leaving the city. They took control of Messina, killing and exiling the men, and holding the women in bondage. In response to this, the Syracusan general Hiero, who had reorganised the mercenaries and was able to bring banditry under control in 269 BC, began advancing on Messina. The Carthaginians, always eager to prevent the excessive empowerment of a single force and to keep Sicily divided, offered aid to the Mamertines. Hiero had to return to Syracuse, where he assumed the title of king. Shortly thereafter, the Mamertines decided to expel the Carthaginian garrison and seek aid from the Romans instead. At Rome, there was a debate on the appropriateness of helping the Mamertines. Previously, Rome had intervened against Campanian mercenaries who had followed the Mamertines' example and taken control of Rhegium (modern Reggio Calabria). Moreover, it seemed clear that intervention in Sicily would lead to conflict with Carthage. According to the lost historian Philinus of Agrigentum, who was favourable to the Carthaginians, there was a treaty between Rome and Carthage which defined their respective spheres of influence and assigned Sicily to the Carthaginians. This "Philinus Treaty" is known to us from Polybius, who mentions it in order to deny its existence. Polybius also claims that the Romans were encouraged to intervene by economic motivations, on account of the wealth of Sicily in this period. The Senate gave the decision on whether or not to help the Mamertines to the popular assembly, which decided to send help. This was not a formal declaration of war against Carthage, but the intervention in Sicily sufficed as a casus belli and thus marked the beginning of the First Punic War (264–241 BC). This was the first time that Roman forces had campaigned outside the Italian peninsula. Hiero, allied with Carthage against the Mamertines, had to face the legions of Valerius Messalla. The Romans quickly expelled the Syracusans and Carthaginains from Messina. In 263 BC, Hiero changed sides, making a peace treaty with the Romans in exchange for an indemnity of 100 talents, thus ensuring the maintenance of his power. He proved a loyal ally of the Romans until his death in 215 BC, providing aid, specially grain and siege weapons, to the Romans. This assistance was essential for the conquest of the Carthaginian base at Agrigentum in 262 BC. Hiero's loyalty is reflected in the peace treaty imposed on the Carthaginians at the end of the war, in which they were forbidden to attack Hiero or his allies. It seems, however, that pro Roman sentiment was not universal at Syracuse and that there was a group opposed to Hiero which favoured the Carthaginians. At the end of the First Punic War, Rome had conquered the majority of the island, except for Syracuse, which retained a broad autonomy (although required to accept Roman supremacy in the region). In addition to Syracuse, the kingdom of Hiero was granted a number of centres in the eastern part of the island, such as Akrai, Leontini, Megara, Eloro, Netum and Tauromenium, and probably also Morgantina and Camarina. In addition to the aforementioned Philinus, there were other accounts of the First Punic War written by authors opposed to Rome, such as Sosilus of Sparta. The work of Philinus was analysed and criticised by Polybius, while that of Sosilus was entirely rejected by him as the "vulgar gossip of a barber's shop." A pro Roman account was written by the historian Fabius Pictor, which is criticised by Polybius as well. The resulting representation of the war in the ancient source material is very partial: the motivations of the Mamertines are left opaque and by the time of Polybius (about a hundred years after the war began) there were different opinions even at Rome. The ancient accounts' impression that a war between Carthage and Rome was inevitable also seems questionable. Even the traditional explanation that Carthage was threatening Rome at the Straits of Messina seems anachronistic according to Moses Finley, since Carthage had never shown any inclination to expand into Italy. Probably no one at Rome foresaw that intervention at Messina would lead to a conflict on such a scale. According to the account of Polybius, this changed only after the conquest of Agrigentum. Finley says "this argument appears too simple and schematic, but it is correct in the sense that only then did Rome take the essential decision of creating a fleet, without which there was no hope of fighting the Carthaginians on equal terms.". The reaction of the Carthaginians to Roman intervention, however, is easily explained: Sicily had always been fundamental for Carthaginian control of the seas. In any case, the fact that the Romans ultimately conquered the island makes it difficult to produce a balance reconstruction of conditions on Sicily in this period. What is certain is that the First Punic War had a disastrous effect on the territory. Both Rome and Carthage carried out atrocities: 250,000 inhabitants of Agrigentum (Philinus' homeland) were sold as slaves in 262 BC and seven years later the Carthaginians demolished the walls of the same city and set it on fire. In 258 BC, the Roman conquest of Camarina saw the majority of the inhabitants sold into slavery and 27,000 inhabitant of Panormus suffered the same fate (although 14,000 were redeemed). In 250 BC, Selinus was razed to the ground by the Romans and it was not inhabited again until Late Antiquity. Lilybaeum resisted a Roman siege for ten years, until the conclusion of the war after the Battle of the Aegates.

Бірінші римдік провинция

Бірінші Пуникалық соғыстағы римдік жеңіс бүкіл Сицилия аралын римдіктердің қолына берді. Италиядағы бұрынғы римдік жаулаулар тікелей аннексияға немесе Римнің гегемониялық күш ретінде асимметриялық шарттарына әкелді. Бұл шарттар оларға ішкі автономияны қамтамасыз етті: олар сұралған кезде әскерлерді беруге міндетті болды, бірақ ешқандай салық төлемеді. Аралдың этникалық құрамының күрделілігіне және, мүмкін, соғыс кезінде туған шығындарды фискалдық бақылау жүйесі арқылы өтеу қажеттілігіне байланысты, кең ауқымды автономия берілмеді, Сицилия ерекше институционалдық жүйемен сипатталды. Ақырында провинциялық құрылым претордан тұратын болады, қаржы мәселелерінде оған екі квестор көмектеседі, біреуі Лилибеумда, екіншісі Сиракузда орналасқан. Бірақ бұл жүйе қалай қалыптасқаны белгісіз. 240 жылдан бастап Батыс Сицилияның басқаруы Лилибеумға жыл сайын жіберілетін квесторға тапсырылған деп болжанады. Филиппо Коарелли мен Майкл Кроуфорд сияқты ғалымдар Сицилияның басқаруы privatus cum imperio-ға, яғни ресми лауазымы жоқ, бірақ жеке негізде әскери қолбасшылыққа ие аристократқа, әкімшілік және сот құзыретімен жыл сайын жіберілген болуы мүмкін деп санайды. Мұндай ерекше губернаторлар Бірінші Пуникалық соғыс кезінде де, Екінші Пуникалық соғыс кезінде де кездескен. Егер Лилибеумда квестор болған деп есептесек, бұл лауазым соғыс аяқталғаннан кейін бірден құрылды ма, әлде кейінірек пе, немесе ол бұрыннан бар квесторлардың бірі болды ма, яғни 267 жылдан бері саны төрттен сегізге дейін артқан квесторы классик (флот қазынашысы) болды ма, белгісіз. Сондай-ақ, провинцияда бастапқыда екі квестор болды ма (біреуі Лилибеумда, екіншісі Сиракузда), әлде кейін құрылған барлық провинцияларда болғандай, тек бір квестор болды ма, белгісіз. Антонино Пинзоне бұл айырмашылықты Сицилияның «Римнің бақылауына екі кезеңде өткенімен» түсіндіреді, сондықтан «Лилибеум квесторының лауазымы бір түрлі қазба саналады және оның ықпалы квестордан (классик?) мұрагерлік алған қаржылық және әскери келісімдерге байланысты». Кейіннен, 227 жылы екі жаңа претор құрылды (provinciales praetores): біреуі, Гай Фламиниус, Сицилияға, екіншісі, Марк Валерий Левин, Корсика және Сардинияның жаңа провинциясына жіберілді. Бастапқыда provincia термині магистраттың юрисдикциясын (әсіресе imperium иелігін) білдірді, бірақ кейіннен олардың бақылауындағы аумақты білдіретін болды. 227 жылғы өзгерістер туралы Гай Юлий Солин хабарлайды:
Римнің бақылауындағы екі арал сол жылы [227 ж.б.д.] М. Валерий Сардиния преторы және К. Фламиниус екінші арал преторы болып тағайындалғанда провинцияларға айналды. Collectanea rerum memorabilium, 5.1
Дәл 227 жылы Сицилиялық қауымдарға lex frumentaria арқылы жылдық астық салығы салынды. Бұл б.з.б. 1 ғасырындағы Сицилия провинциясы үшін (Цицеронның Верриндериісінің нәтижесінде) жақсы белгілі. Сол кезде салық егіннің оннан бір бөлігінен тұрды және бұл жүйе Сиракуза патшалығынан (өз кезегінде птолемейлік астық салығынан алынған lex Hieronica) шыққан болуы мүмкін. Ондық декума (decuma) ең көп modii жинауға уәде бергеніне (жеңімпаз) келісімшарт бойынша тапсырылды. Бұл мердігерлер декумани деп аталды. Бұл lex frumentaria қалалар үшін «шамадан тыс ауыр болмады және аралда тұратын шағын итальяндық жер иелері үшін де оңай болды» деген нәтиже берген сияқты. Ол Гай Фламиниус шағын жер иелері мен олардың сыныбының дамуына баса назар аударған кезеңде дамыды.

The Roman victory in the First Punic War placed the entire island of Sicily in Roman hands. Previous Roman conquests in Italy had resulted in direct annexation or asymmetric treaties with Rome as hegemonic power. These treaties guaranteed substantial internal autonomy to the socii: they were required to contribute troops when requested but not to pay any form of tribute. Probably because of the island's complex mixture of ethnicities and perhaps also in order to recoup the expenses sustained during the war through a system of fiscal control, which excluded the concession of broad autonomy, Sicily came to be defined by a different institutional system. Eventually, the provincial structure would consist of a praetor, assisted in financial matters by two quaestores, one based at Lilybaeum and one based at Syracuse. But it is not clear how this system took form. It has been suggested that from 240 BC the government of western Sicily was entrusted to a quaestor sent annually to Lilybaeum. Scholars like Filippo Coarelli and Michael Crawford consider it possible that the government of Sicily was entrusted to a privatus cum imperio, that is an aristocrat with no official post and with a military command conferred on a personal basis, sent annually with administrative and judicial competence. Extraordinary governors of this kind were seen already during the First Punic War and occur again during the Second Punic War. Assuming that there was a quaestor at Lilybaeum, it is unclear whether this position was created immediately after the end of the war or sometime later, or if it was one of the quaestores which already existed, that is one of the quaestores classici (treasurers of the fleet), that had first been created in 267 BC, when the number of quaestores was increased from four to eight. Nor is it clear if there were two quaestores in the province from the beginning (one in Lilybaeum and one in Syracuse), since in all the provinces that were subsequently established, there was only one quaestor. According to Antonino Pinzone this difference is explained by the fact that Sicily "came under the control of Rome in two stages," so that "the position of the quaestor of Lilybaeum is to be considered a kind of fossil and his influence is to be imputed to the financial and military arrangements inherited from the quaestor (classicus?).". Subsequently, in 227 BC, two new praetores were created (praetores provinciales): one, Gaius Flaminius, was sent to Sicily; the other, Marcus Valerius Laevinus, to the new province of Corsica and Sardinia. Originally, the term provincia indicated the jurisdiction of a magistrate (especially the possession of imperium); eventually it came to indicate the territory under their control. The change of 227 is reported by Gaius Julius Solinus:
The two islands under the control of Rome were made provinces in the same moment when in that year [227 BC] M. Valerius was assigned as praetor of Sardinia by lot and C. Flaminius of the other island.|Collectanea rerum memorabilium, 5.1
It was in 227 BC that an annual grain tribute was imposed on the Sicilian communities by a lex frumentaria. This is best known for the province of Sicily from the 1st century BC context (as a result of Cicero's Verrines). At that time, the tribute consisted of a tenth of the harvest and it is possible that this system derived from the Syracusan kingdom (the lex Hieronica, derived in turn from the Ptolemaic grain tax). The tithe decuma was contracted out to the highest bidder (whoever promised to collect the largest amount of modii). These contractors were called decumani. It seems that this lex frumentaria had results which were "not excessively grievous for the cities to pay and the small Italians proprietors livin on the island. It developed in the context of Gaius Flaminius' focus on the development of small proprietors and of their class. ".

Екінші Пуникалық соғыс

Екінші Пуникалық соғыс (б.з.д. 218–201 жж.) Ганнибал бастады, ол Италияның Рим үшін маңызды екенін білгендіктен, римдіктерге өздерінің жерінде, яғни Галлия арқылы, Альп тауларын басып өтіп, Италияға шабуыл жасауға шешім қабылдады. Рим үшін қиын сәт болған Канна шайқасынан (б.з.д. 216 ж.) кейін Иеро II қайтыс болды (б.з.д. 215 ж.). Оның орнына он бес жасар немересі Иероним Карфаген жағына өтуге ниеттенді. Бұл Сиракузада Римге жақтас аристократиялық топ пен Карфагенге жақтас демократиялық топ арасындағы қақтығыстың нәтижесі болды. Ганнибалдың өзі Сиракузалық екі бауыр – Гиппократ пен Эпикидті римдіктерге қарсы халықты көтерілуге жіберді. Канна шайқасынан аман қалған римдіктер Сицилияға жіберілді және жаулық аяқталғанға дейін аралдан шығуларына тыйым салынды. Иеронимнің жақтан өтуі рим әскерлерін Сиракуза қақпаларына жеткізді. Карфагендіктер де әскер жіберіп, аралдың бақылауы үшін римдіктермен күресті. 212 жылы Марцелл әскерлері Сиракузаны басып алды, бұл соғыстың шешуші сәті болды. Бұл Сиракуза аристократиясының мүшелерінің, немесе Карфаген лагеріндегі испандық жалдамалы әскер Моэриктың сатқындығының нәтижесінде болды. Сиракузаны басып алу римдіктерге қаланың географиясы, Архимед жасаған қорғаныс машиналарын және, әсіресе, Тиран Дионисий I (б.з.д. 404–367 жж.) салған Евриал бекінісі сияқты мықты бекіністерінің арқасында қиынға түсті. Қала тоналып, Архимедті қоса алғанда, көптеген тұрғындары қаза болды. Марцелл Римге көптеген олжаларды, ғибадатханалар мен қоғамдық ғимараттардан алынған заттарды жіберді (Полибий оны сынға алды). Ливийдің айтуынша, осы олжалардың келуі римдіктердің грек өнеріне деген қызығушылығын арттырды. Римдіктер Сиракузалықтардың жек көретін Марцеллді Маркус Валериус Левинуспен алмастыруды жөн көрді. Осы оқиғалардан кейін Сиракуза Сицилия провинциясының құрамына енді, оның астанасы мен губернаторының ордасы болды. Сицилияның барлық бөлігі Римнің бақылауында болды, тек Агригент 210 жылға дейін қарсы тұрды, содан кейін Нумидиялық жалдамалы әскерлердің сатқындығынан құлады. Жазда Римде консулды сайлау үшін жүздік комиссиялар өткізілуі керек болды. Сайлауды ұйымдастыру міндеті аға консул Марцеллге тиесілі болды, бірақ ол Сенатқа хат жіберіп, Ганнибалға толық еркіндік берудің Республикаға зиян келтіретінін мәлімдеді. Сенат бұл хатты алғаннан кейін, консулды науқаннан шақырудың, тіпті ол бұған қарсы болса да, немесе б.з.д. 209 жылғы консулдық сайлауды тоқтатудың дұрыс екендігі туралы пікірталас болды. Ақырында, Валериус Лавинус Сицилиядан шақырылып алынуы шешілді, тіпті ол Италиядан тыс жерде болғанына қарамастан. Сенат Урбан преторы Люций Манлий Ацидинге Марцеллдің Сенатқа жіберген хатымен бірге Валериусқа хат алып барып, оны неге шақырып алғанын түсіндіруді бұйырды. Валериус Лавинус Римнен он кемемен жолға шығып, Сицилияға аман-есен жетіп, провинцияны басқаруды және әскерге басшылық етуді претор Люций Цинций Алиментке тапсырды, содан кейін флоттың қолбасшысы Маркус Валериус Мессалланы флоттың бір бөлігімен Африкаға Карфагендіктердің дайындықтарын тексеруге және олардың аумағына шабуыл жасауға жіберді. Римге оралғаннан кейін ол Сенатқа аралда ешқандай Карфаген әскері қалмағанын, барлық жер аударылғандар үйлеріне оралғанын және егістік жұмыстары қайта басталғанын хабарлады. Бұл шамадан тыс айту болды, өйткені Лавиний б.з.д. 209 жылдың көп бөлігін Сицилияның ауыл шаруашылығын жаңғыртуға жұмсады. Сицилияның тәуелсіздігі толыққандай жойылды, сонымен қатар аралдың көптеген сауда-саттықтары Италияға бағытталды. Алайда, 210 жылы Сенат Сиракузаға автономияны қайтаруға шешім қабылдады, ол үлкен ішкі аймақты сақтап қалды.

The Second Punic War (218 201 BC) was initiated by Hannibal who was aware of the importance of the Italian socii to Rome and accordingly decided to attack the Romans on their own turf, passing through Gaul, over the Alps and into Italy. In a particularly difficult moment for Rome after the defeat at the Battle of Cannae (216 BC), Hiero II died (215 BC). His successor Hieronymus, his fifteen year old grandson, decided to switch to the Carthaginian side. This act arose from a period of intense conflict at Syracuse between the pro Roman aristocratic faction and the pro Carthaginian democratic faction. Hannibal himself had sent two brothers of Syracusan descent, Hippocrates and Epicydes, in order to rouse the people against the Romans. The survivors from the Roman side of the Battle of Cannae were sent to Sicily and forbidden to leave until the end of hostilities. Hieronymus' decision to change sides caused Roman troops to be dispatched to the gates of Syracuse. The Carthaginians also sent troops to the island and contended with the Romans for control of the island. The conquest of Syracuse in 212 BC by the forces of Marcellus was a decisive moment for the war, which resulted either from the betrayal of the city by members of the Syracusan aristocracy, or by Moericus, a Spanish mercenary in the Carthaginian camp. The conquest of Syracuse was costly for the Romans on account of the topography of the city, the defensive machines built by Archimedes, and the extensive fortifications, especially the Euryalus fortress, originally built by the tyrant Dionysius I (404–367 BC) to protect the western end of Epipolae. The city was sacked and many inhabitants were killed, including Archimedes. Marcellus then dispatched a lot of booty to Rome, including works taken from temples and public buildings (and was criticised for this by Polybius): according to Livy, it was the arrival of this booty that first gave rise to Roman enthusiasm for Greek art. The Romans considered it opportune to replace Marcellus, hated by the Syracusans, with Marcus Valerius Laevinus. Following these events, Syracuse was incorporated into the province of Sicily, becoming its capital and the seat of its governor. The whole of Sicily was now in Roman hands, except for Agrigentum, which held out until 210 BC, when it was betrayed by Numidian mercenaries led by Mutines. In the summer, the time came to hold the comitia centuriata at Rome, in order to elect the consuls. The task of organising the elections was expected to fall to Marcellus as senior consul, but he sent a letter to the Senate when it recalled him, declaring that it would be harmful to the Republic to leave Hannibal to his own devices. When the Senate received this, there was debate as to whether it was better to recall the consul from campaign even though he was unwilling or to cancel the elections of consuls for 209 BC. In the end it was decided to recall Valerius Laevinus from Sicily, even though he was outside Italy. The senate ordered the Urban praetor, Lucius Manlius Acidinus to take a letter to Valerius, along with that sent to the Senate by Marcellus, and to explain to him why they had decided to recall him. Valerius Laevinus set out from Rome with ten ships and arrived in Sicily safely, entrusted control of the province and command of the army to the praetor Lucius Cincius Alimentus, then sent the commander of the fleet, Marcus Valerius Messalla to Africa with part of the fleet to investigate the preparations of the Carthaginians and to raid their territory. When he returned to Rome, he informed the Senate that no Carthaginian forces remained on the island, that all the exiles had returned home and work had resumed in the fields. This was an exaggeration, insofar as Laevinius spent almost all of 209 BC trying to revive Sicilian agriculture. Not only was all independence of Sicily brought to an end, but the majority of the islands commercial activities were redirected toward Italy. However, in 210 BC, the Senate decided to restore autonomy to Syracuse, which retained a large hinterland.

Республиканың соңғы кезеңдері

Содан кейін Сицилия Римнің ең гүлденген және бейбіт провинцияларының біріне айналды, бірақ оны екі ауыр көтеріліс мазалады. Олардың біріншісі Бірінші құл соғысы (б.з.д. 138–132 жж.) деп белгілі, оған Антиох Эун патша жетекшілік етті, ол Ена қаласын астана етіп алды және Тауромениумды да бағындырды. Эун рим әскерін бірнеше рет жеңді, бірақ б.з.д. 133 жылы Мессинаның жанында консул Публий Рупилий оны жеңіп алды; соғыс б.з.д. 132 жылы Тауромениум мен Енаның бағындырылуымен аяқталды, және шамамен 20 000 бақытсыз құлдар дарға асылды. Екінші құл соғысы (104–101 жж.) аралдың батыс бөлігінде Афений, ал шығысында Салвий Трифон басқарды. Бұл соғысты Маний Аквилий тоқтатты. Екі соғысты да Диодор Сицилий Жерорта теңізінің шығысынан Сицилияға келген құлдардың көп саны (шамамен 200 000) туралы айтатын сөздермен сипаттады, бұл арал үшін маңызды экономикалық және әлеуметтік салдарға алып келді.

Ішкі ұйым

Рим республикасы кезінде Марк Валериус Левин б.з.д. 210 жылы провинцияларды реттейтін *lex provinciae* заңын енгізді. Сицилия үшін осы заңның *Lex Rupilia* арнайы нұсқасы Бірінші құл соғысынан кейін консул Публий Рупилиймен б.з.д. 132 жылы аяқталды. Сицилияның барлық қалалары белгілі бір автономияға ие болды және шағын монеталар шығарды, сондай-ақ төрт құқықтық және әкімшілік классқа бөлінді, бірақ ешқайсысының Рим азаматтығына құқығы болмады:

1. *foederatae civitates* (одақтас қалалар)

Бұл "бірінші классқа" Мессина, Тавромениум және Нотум кірді, олар б.з.д. 3 ғасырындағы Пуника соғыстары кезінде Римге адал қалды. Олар көрсеткен достығы үшін үлкен бостандыққа ие болды; олардың азаматтар ретіндегі міндеттері мен құқықтары мойындалды және сирек жағдайда ғана *decuma* (немесе оннан бір бөлігі) немесе егін салығын төлеуге міндетті болды. Олар өздерінің жерлерін сақтап, өздерін-өздері басқара алды, сондықтан Италия түбегіндегі одақтас қалаларға ұқсас болды. 2. *civitates sine foedere immunes ac liberae* (одақсыз босатылған және еркін қалалар)

Halaesa Archonidea, Alicia, Centuripae, Segesta және Panormus қалаларында Рим олардың құқықтары мен міндеттерін таңдады. Олар одақтас болмаса да, *decuma* төлеуден босатылды және Рим құқығын (*ius romanus*) ұстанбай, өздерінің ішкі істерін еркін басқара алды. Олар өздерінің магистраттарын, сенатын сайлай алды және ең бастысы, провинциялық магистраттардың билігінен босатылды, ал олардың аумағын претор заңды түрде басқара алмады. 3. *civitates decumanae* (декума салығын төлеуге міндетті қалалар)

Сицилия қалаларының көпшілігі *civitates decumanae* болып табылды және қарсылық көрсеткеннен кейін Римге *decuma* төлеуге мәжбүр болғандықтан, екі алдыңғы классқа тән құқықтардан пайдалана алмады. Бұл *lex Hieronica* заңымен реттелді, ол патша Иеро II-нің құрметіне аталды және аумақтың әрбір егінінен алынатын салық мөлшерін белгіледі. 4. *civitates censoriae* (цензорға бағынған қалалар)

Сиракуза және Дрепаном, сондай-ақ кем дегенде тағы төрт қала соғыста жаулап алынғандықтан, ешқандай құқыққа да, артықшылыққа да ие болмады, бірақ Сиракуза б.з.д. 212 жылдан бастап Сицилияның астанасы болды. Олардың жерлері римдіктердің *ager publicus*, яғни мемлекеттік жері ретінде иеленді.

Суллан дәуірі

82 жылы Сулланың азаматтық соғысы аяқталғанда, жас генерал Помпейді диктатор Сулла Сицилияға, аралды Мариус жақтастарынан қайтарып алу және осылайша Римге астықпен қамтамасыз ету үшін жіберді. Помпей қарсыластарын талқандады, ал қалалар наразылық білдіргенде ол Плутархтың баяндауы бойынша, өзінің ең әйгілі сөздерінің бірін айтты: "Мен қылышымды тағып тұрғанда неге менің алдымда заңдарды мақтайсың?" Ол Сицилиядағы жауларын қуды, консул Папирий Карбоны өлімге кесті. Осы кезеңде аралдың басқаруын претор жүзеге асырды, оған Сиракузада және Лилибаумда орналасқан екі квестор (қаржы мәселелерімен айналысқан) көмектесті. Кейбір қауымдастықтарда халық жиналысы сақталды, бірақ билік жергілікті элиталардың қолында жинақылап, күшейе түсті.

Гай Веррдің преторлығы

73-71 ж. б. з. б. провинцияның преторы Гай Веррес болды, оны сицилиялықтар зорлық-зомбылық, ұрлық және қарақорлық жасады деп айыптады, ал Римде Цицерон оны сотқа берді. Оның оған қарсы айтқан сөздері, «Веррин» деп белгілі, бүгінге дейін сақталған. Осы сөздер Веррес әрекеттерінің басты дәлелі болғандықтан, оның Сицилияға тигізген әсерін объективті бағалау қиын. Цицерон Веррес астық салығын өте қатал түрде жинағанын (республиканың емес, жеке пайдасы үшін) және өнер туындыларын, соның ішінде қасиетті сыйлықтарды ұрлағанын баса көрсетті. Веррес өзінің жолдастарының күші мен заңдық процедураны тиімді пайдалану арқылы ақталуға үміттенген, бірақ Цицеронның керемет әсерлі алғашқы сөйлегенінен кейін елден қашып кетті.

Құқық бұзушыларға қарсы соғыс

70 ж.б.д. претор Цецилий Метелл Сицилия және Кампания айналасындағы теңіздердегі қарақшыларға қарсы сәтті күресті. Олар Гаета мен Остияны (б.з.д. 69–68 жж.) тонады және Мизенумда Марк Антоний Оратордың қызын тұтқынға алды. 67 ж.б.д. пираттарға қарсы соғыс кезінде Сицилия маңындағы теңіз Плотий Варусқа бекітілді. 61 ж.б.д. Клодий аралға квестор болып жіберілді.

Сицилиялық көтеріліс

Веррестен кейін Сицилия тез жаңарып, бірақ бұрынғы претордың тонауы үшін өтемақы төленбеді. Цезарьдің азамат соғысы (б.з.д. 49–45 жж.) да әдеттегі істерге кедеріс келтірмеді. Цезарьдің қарсыластары Сицилия аралының Солтүстік Африкаға шабуыл жасау немесе Африкадан болатын шабуылға қарсы қорғану үшін стратегиялық маңызды екенін түсінді. Алайда, Юлий Цезарь Рубиконды кесіп өтіп, азамат соғысын бастағаннан кейін, ол аралды өзіне бағындырды; Цезарьдің елшісі Асиний Поллио, сол кездегі арал губернаторы Катонды қызметтен алу үшін жіберілді. Сондықтан кесарьлықтар Лилибеумнан Солтүстік Африкада Помпейді қолдаушыларға шабуыл жасады. Бұл жағдай Цезарьдің өлтірілуімен (б.з.д. 44 ж.) өзгерді. Б.з.д. 42 жылы Сенат Массалияда жиналған римдік флотқа қолбасшылық етуге Помпейдің ұлы Секст Помпейді тағайындады. Ол Октавиан, Марк Антоний және Лепидтен тұратын Екінші Триумвиратпен қақтығысқа түсті және басқа да жазаланғандар мен құлдарды Эпирден жинап, түрлі пираттық әрекеттер жасағаны үшін Lex Pedia бойынша жазаланды. Сондықтан ол Мила, Тиндарис, содан кейін Мессананы бағындырды. Осыдан кейін Сицилияның барлығы оған бағынуға мәжбүр болды. Бірінші ол претор Аул Помпей Битиникті өлтірді, содан кейін Региум маңындағы теңіз шайқасында Октавианның легаты Квинт Сальвидиен Руфты жеңді (б.з.д. 40 ж.). Бірақ Октавианның лейтенанты, өте талантты қолбасшы Агриппа, бір айдан кейін, б.з.д. 36 жылдың қыркүйегінде Наулох шайқасында Сексттің флотын жойды. Октавиан Сицилияға 1600 таланттық үлкен өтемақы салды және оған қарсылық көрсеткен қалалар қатаң жазаланды. Секст Помпейдің 30 мың құлы тұтқындалды; көпшілігі иелеріне қайтарылды, бірақ иесі жоқ шамамен 6000 құл бағанаға ілінді. Б.з.д. 31 жылы Актиум шайқасынан кейін Октавиан Рим Республикасының толық билігіне ие болды. Б.з.д. 27 жылы Сенат бұл жағдайды ресмиледірді және ол Август атағын алды.

Август реорганизациясы

Триумвирлер мен Секст Помпей арасындағы қақтығыстың соңында Сицилия қирады: қалалар мен ауылдар соғыстан зардап шекті, ал көптеген жерлер иелерінің қаза болуына немесе қашуына, немесе Октавианның жаза ретінде жерлерін тәркілеуіне байланысты өңделмей қалды. Сицилияның бір бөлігі императорлық меншікте қалды, ал үлкен аумақтар, әсіресе Катания жазығында, Агриппаға берілді. Ол қайтыс болғаннан кейін оның мүлкінің көп бөлігі Августқа өтті, және басқа сицилиялық жерлер де осы сияқты жолмен Августқа тиді. Басқа егістік жерлер, әсіресе шығыс және солтүстік жағалауларында, Августтың легиондарында қызмет еткен итальяндық ардагерлерге берілді. Август империяның, соның ішінде Сицилия провинциясының әкімшілік құрылымын қайта ұйымдастырды. Август Сицилиядағы ардагерлері үшін бірнеше колониялар құрды, бірақ нақты уақыт белгісіз. 36 жылға дейін алғашқы шаралар қабылданғанын білеміз, осы кезде Тауромениум колонияға айналды. Кейіннен, 22 немесе 21 жылдары Август Сицилияға сапар шегіп, империя бойынша саяхатын бастады, және басқа реформалар жүргізілді. Процестің соңында Сицилияның алты қаласы колония статусын алды: Сиракуза, Тауромениум, Панормус, Катания, Тиндарис және Терма Химеренсес. Бұл негіздемелермен байланысты халық ағыны Секст Помпеймен болған соғыстың немесе Августтың жеңісінен кейін аралды тонауының нәтижесінде демографиялық төмендеуді өтеу мақсатында болуы мүмкін. Бұл қалалардың бұрынғы грек тұрғындарының тағдыры белгісіз, себебі колониялардың азаматтары әдетте римдік азаматтыққа ие болып, Рим мемлекетінің жоғары деңгейлеріне қатыса алатын. Мүмкін, бұл артықшылықтар тек аристократияға ғана шектелген. Қалай болғанда да, итальяндық ардагерлердің келуі Сицилияда латын тілінің таралуында шешуші роль атқарды. Мессина, Липара, және мүмкін Лилибаум, Агрегентум және Халаэса муниципия статусын алды, бұл колониядан едәуір төменгі мәртебе. Бұл елді мекендерге ардагерлер орналастырылмады; олар Августтың адалдығы үшін ғана сыйлық алды. Centuripa, Notum және Segesta «латын» қалаларына айналды, ал қалған қалалар Римнің бақылауындағы шетелдік қауымдастықтар мәртебесін сақтады. Әртүрлі орталықтарға берілген ешбір артықшылық Римге салық төлеуден босатуды білдірмеді. Италиядан тыс басқа колониялар сияқты, Сицилия колониялары да салық төлеген болуы мүмкін. Астық салымының орнына стипендия, яғни мүлік салығы, сондай-ақ, мүмкін, жеке басына салынатын салық енгізілді. Август бұл реформаны Мысырдың астықпен жабдықтаудың жаңа көзі ретіндегі жаңа рөліне байланысты жасаған болуы мүмкін, бірақ императордың Сицилиядағы шаруашылықтарының өнімдері Римге жіберіле берді.

At the end of the conflict between the triumvirs and Sextus Pompey, Sicily was devastated: cities and countryside had been damaged by warfare and a lot of land remained uncultivated because the proprietors were dead or had fled, or their land had been confiscated by Octavian as punishment. A portion of Sicily remained imperial property, while large areas, probably in the Plain of Catania, were given to Agrippa. When he died, the majority of his property passed to Augustus and it is possible that other Sicilian land came into Augustus' possession in a similar way. Other farmland, especially on the eastern and northern coasts, was given to Italian veterans who had served in Augustus' legions. Augustus carried out an administrative reorganisation of the empire as a whole and of the province of Sicily in particular. A number of coloniae were established by Augustus for his veterans on Sicily, but the exact chronology is unclear. We know for certain that the first measures were taken in 36 BC, when Tauromenium was made into a colonia. Subsequently, Augustus visited Sicily in 22 or 21 BC, the first stop on a journey through the empire, and other reforms were carried out. At the end of the process, six Sicilian cities had become coloniae: Syracuse, Tauromenium, Panormus, Catania, Tyndaris, and Thermae Himerenses. The influx of population represented by these foundations may have been intended to compensate for a demographic slump resulting from the war with Sextus Pompey, or from Augustus' excoriation of the island after his victory. It is not clear what happened to the existing Greek inhabitants of these cities as normally the citizens of coloniae had Roman citizenship and could therefore participate in the highest levels of the Roman state. It may be that these privileges were restricted to the aristocracy. In any case, the influx of Italian veterans played a decisive role in the diffusion of Latin language in Sicily. Messina, Lipara, and perhaps Lilybaeum, Agregentum, and Halaesa were made into municipia, a status significantly lower than that of colonia. No veterans were settled in these settlements; they were simply compensated for their loyalty by Augustus. Centuripa, Notum, and Segesta were converted into "Latin" cities, while the remaining cities retained their status as foreign communities under the control of Rome. None of the privileges conceded to the various centres implied exemption from paying tribute to Rome. It is reasonable to presume that, like other coloniae outside Italy, the Sicilian coloniae paid tribute. The grain tithe was replaced by the stipendium, a property tax, and there may also have been a poll tax. It is possible that Augustus made this reform as a result of the new role played by Egypt as the source of the grain supply, although the produce of the Emperor's Sicilian farms continued to be sent to Rome.

Императорлық провинция

68 жылы аралда тәртіпсіздіктер болды, бұл, мүмкін, Солтүстік Африкада Луций Клодий Макердің көтерілісімен байланысты болды. Император Веспасиан (69–79) ардагерлер мен босатылған құлдарды Панормос пен Сегестаға қоныстандырды. Біздің заманымыздың алғашқы екі ғасырында Сицилия экономикалық құлдырауға ұшырады және қалалық өмір азайды, ауылдық жерлерде адам қалмады, бай иелері тұрақтамады, бұл түрлі деңгейдегі тұрғын үйлердің аздығынан көрінді. Сонымен қатар, рим үкіметі бұл аймаққа немқұрайлы қарады, ол құлдар мен қарақшылардың панасы мен жер аудару орнына айналды. Historia Augusta (бұл төртінші ғасырдағы сенімсіз дереккөз) бойынша, император Галлиен (253–268) тұсында Сицилияда құлдар көтерілісі болды. Латифундиялар, яғни экспортқа бағытталған ауыл шаруашылығымен айналысатын ірі жеке меншіктер (астық, зәйтүн майы, шарап) империялық кезеңде қоғам мен экономикада маңызды рөл атқарды. Сицилияның ауылдық аймақтары IV ғасырдың басында жаңа өркендеу кезеңіне енді, сауда орындары мен шаруашылықтар кеңейіп, қызмет ету деңгейіне жетті. Мұның себептері екі еселі сияқты: біріншіден, Солтүстік Африкамен қайта жанданған сауда байланыстары Италияға астық жеткізуді ұлғайтты, ал бұрын Римнің қажеттіліктерін қамтамасыз еткен Египет өндірісі 330 жылы Константинопольдің жаңа астанасына жіберілді; нәтижесінде Сицилия екі континент арасындағы жаңа сауда жолдарында орталық рөлге ие болды. Екіншіден, ең табысты эквестрлер мен сенаторлар салық жүктемесінің артуы және кедей халықты күтіп ұстауға жұмсалатын шығындарға байланысты қалалық өмірден бас тартып, елдік жерлеріне көшіп кетті. Олардың жерлерін енді құлдар емес, колонистер өңдеді. Виллаларын кеңейтуге, сәндеуге және жайлырақ етуге көп ақша жұмсалды. Жаңа құрылыстың іздері Философиана, Сьякка, Пунта-Секка, Наксос және басқа жерлерде табылды. Арал губернаторының атағын корректордан консулярға өзгерту – бұл өзгесудің айқын белгісі. IV ғасырда Сицилия тек «Римнің астық қоймасы» ғана емес, сонымен қатар империя астанасының сән-салтанаты мен талғамымен келген Симмахтар, Нихомахтар және Цеионийлер сияқты жоғары римдік аристократия отбасыларының сүйікті мекеніне айналды. Осы кезеңнің ең маңызды археологиялық ескерткіштері – Касаледегі Рим вилласы. Басқаларына Телларо мен Паттидегі Рим виллалары жатады.

In AD 68, there was disorder on the island, probably linked to the revolt of Lucius Clodius Macer in North Africa. Emperor Vespasian (69–79) settled veterans and freedmen at Panormos and Segesta. During the first two centuries AD Sicily underwent economic depression and urban life declined, the countryside was deserted and the wealthy owners were not resident, as indicated by the lack of dwellings at various levels. In addition, the Roman government neglected the territory and it became a place of exile and refuge for slaves and brigands. According to the Historia Augusta (a notoriously unreliable fourth century text), there was a slave revolt in Sicily under the Emperor Gallienus (253–268). The latifundia, or great private estates, specialising in agriculture destined for export (grain, olive oil, wine) played a large role in society and in the economy in the imperial period. Rural Sicily entered a new period of prosperity at the beginning of the 4th century, with commercial settlements and farm villages that seem to reach the pinnacle of their expansion and activity. The reasons seem to be twofold: first of all, renewed commercial links with North Africa expanded for the supplies of grain to Italy, while the Egyptian production, which had so far satisfied the needs of Rome, was sent to the new capital of Constantinople in 330 AD; Sicily consequently assumed a central role in the new commercial routes between the two continents. Secondly, the most prosperous equestrian and senatorial ranks began to abandon urban life by retreating to their country estates, due to the growing tax burden and the expenses they were obliged to sustain the poor masses. Their lands were cultivated no longer by slaves, but by colonists. Considerable sums of money were spent to enlarge, embellish, and make their villas more comfortable. Traces of renewed construction are found in Filosofiana, Sciacca, Punta Secca, Naxos and elsewhere. An obvious sign of transformation is the new title assigned to the governor of the island, from a corrector to consularis. In the 4th century therefore, Sicily was not merely the “granary of Rome”, but also became a favourite residence for families of the high Roman aristocracy, like the Symmachi, Nichomachi and the Caeionii, who brought with them the luxury and taste of the capital of the empire. The most remarkable archaeological remains of this period are the Villa Romana del Casale. Others include the Villa Romana del Tellaro and Villa Romana di Patti.

Латифундия

Латифундияның Сицилиядағы, сондай-ақ басқа жерлердегі пайда болуы б.з.б. 2-ші ғасырдың басынан бері жеңілген халықтардан тартып алынған соғыс олжасы – мемлекеттік жерлерден (ager publicus) бастау алды. Латифундиялар мал шаруашылығына (қой және ірі қара мал) немесе зәйтүн майы, астық және шарап өндірісіне пайдаланылуы мүмкін. Плиний Аға (б.з. 79 жылы қайтыс болған) саяхаттарында жерді тек құлдардың өңдейтінін көріп, Республика армиясының тірегі болған берік римдік шаруаларды емес, қынжырды. Ол латифундия Италияны құлатты және Рим провинцияларын да құлататынын айтты. Латифундиялар үлкен иеліктердің үлкен экономикалық тиімділікке қол жеткізуімен және сенаторлардың жер салығын төлемеуімен экономикалық шоғырлануды жылдам басталды. Иелері кіші көрші шаруашылықтарды сатып алып, пайдаларын қайта инвестициялады, себебі шағын шаруашылықтардың өнімділігі төмен еді және олар бәсекелесе алмады – бұл агробизнес алдындағы көне үлгі. Біздің заманымыздың 2-ші ғасырына қарай латифундия Рим империясының ауыл шаруашылығының негізін құраған шағын шаруашылықтарды ығыстырды. Бұл құбылыс римдік қоғамды тұрақсыздандыруға әсер етті; римдік шаруалардың шағын фермаларын байлар сатып алғандықтан және олардың көптеген құлдары болғандықтан, жерсіз шаруалар әрекетсіздікке мәжбүр болды және көбінесе жәрдемге тәуелді болды.

Сицилияға мәсіхшіліктің келуі

Аралдағы христиандықтардың болуы туралы алғашқы сілтеме Елшілердің істері (28.12–13) кітабында кездеседі: «Біз Сиракузаға түсіп, үш күн сол жерде болдық. Содан кейін жағалау бойымен саяхаттап, Регионға жеттік». Осылайша, Пауыл Тарсылық, Елшілердің істері кітабының соңында баяндалғандай, Леванттан Римге сапарлағанда Сицилия арқылы өтті. Ол кемесі бұзылып, Мальтаға қонуға мәжбүр болғаннан кейін Сиракузада тоқтады. Елшілердің істері кітабында Пауылдың Мальтадан Сиракузаға сапар шеккені айтылған, бірақ ол неге тоқтағаны белгісіз. Бұл кезеңде Сиракуза Римге баратын сауда жолдарындағы аялдама ретінде қолданылғаны анық. Мүмкін, Пауылды Жерорта теңізінің көптеген портында болғандай, еврей қауымы қабылдаған шығар. Пауылдан кейін біздің заманымыздың 3-ші ғасырына дейін аралда христиандықтардың болғаны туралы нақты айтылған дерек жоқ. Әртүрлі аңыздар христиан дінінің Сицилияға келуін Пауылдың аралдағы қысқа тоқталуымен байланыстырады, ал басқа дәстүрлер Пауылдың өзінен бұрын келген христиандармен кездескенін және осы себепті аралда тоқтағанын айтады. Бірақ Елшілердің істері мұның ешқайсысын атамайды және бұл дәстүрлер сицилиялық шіркеудің беделін нығайту үшін христиандықтың Сицилияға мүмкіндігінше ертерек (60 немесе тіпті 40 жылы) келгенін көрсетуге тырысуы мүмкін. Сицилиялық шіркеу туралы алғашқы нақты сілтеме ресми хатта (Epist. 30.5.2), Римнен Карфаген епискобы Киприанға жіберілді. Бұл құжат 250 және 251 жылдар аралығында Децианның қуғыны кезінде, римдіктердің қуғынына қарсы пұтқа табынушылық әрекеттерін жасаған «lapsi» христиандарын талқылайды. Хат Сицилияға жіберілген ұқсас хатты атап өтеді, бұл аралда да діннен тайғанау мәселесі болғанын және Сицилиядағы христиандық қауымның Риммен иерархиялық қарым-қатынаста болу үшін жеткілікті маңызды болғанын көрсетеді. Бұл қауым біздің заманымыздың 2-ші ғасырының соңында немесе 3-ші ғасырының басында – алғашқы археологиялық дәлелдер пайда болған кезеңде дамыған болуы мүмкін. Дециан (250 ж.) және Диоклетианның қуғыны (304 ж.) – екі маңызды сицилиялық шейіт, әулие Агата мен әулие Люцияның оқиғаларының тұсында болды. Бұл қасиеттілер туралы мәліметтер оқиғалардан кейін екі жүз жылдай уақыт өткеннен кейін жазылған агиографиялық жазбалардан ғана белгілі, олар оларды Квинтиан мен Паскасий деп аталатын екі қудалаушының құрбаны болған жас және әдемі қыздар ретінде бейнелейді. Бұл дереккөздер Сицилияның шығысындағы екі маңызды қаланы: әулие Агатаның туған жері Катанияны және әулие Люцияның туған жері Сиракузаны байланыстыруға тырысуы мүмкін. Айта кетерлігі, аралдың барлық маңызды қасиеттілері әйелдер – Агата мен Люциядан басқа, Палермитан қасиеттілері де бар: 4-ші ғасырдың шейіті Нимфа, 5-ші ғасырдың шейіті Оливия және 304 жылы шейіт болған Кристина, оны палермиталықтар әулие Розалияға табынуға енгізді. Мүмкін, сицилиялық христиандықта әйел тұлғаларға баса назар аудару, христиандық дініне дейінгі Сицилиядағы әйел құдайларға баса назар аударумен байланысты (мысалы, Эрикс Венерасы, Изида, Деметра және Коре). Осы кезеңнен екі маңызды христиандық жазба табылды. Олардың бірі – 1730 жылы Катанияда (қазіргі Виа Доктор Консоли орнындағы некропольде) табылған және қазір Париждегі Луврде сақталатын Юлия Флорентинаның эпитафиясы. Бұл біздің заманымыздың 3-ші ғасырының соңына жататын жерлеу жазуы, онда латын тілінде бір жастан асқан баланың өлімі жазылған, ол «христиандық шейіттердің» қасына жерленген (бірақ бұл Агата мен Евплийге қатысты ма, жоқ па, белгісіз). Бұл жазу – аралдағы христиандықтың алғашқы тікелей дәлелі. Екінші жазу, сонымен қатар қабірлік, грек тіліндегі Эуския эпитафиясы деп аталады, ол 19-шы ғасырдың соңында Сиракузадағы Сан-Джованни катакомбасында табылды және 5-ші ғасырдың басына жатады. Құжат Люцияға жергілікті табынушылықты көрсетеді. Эпитафия жасалған кезде Агатаға табыну Рим мен Карфагенде бұрыннан белгілі болған. Қуғын-сүргін кезеңінің аяқталуымен шіркеу кеңейе бастады, тіпті шіркеу ішінде доктриналық мәселелер бойынша қызу пікірталастар туындап, синодтар шақыруға әкелді. Евсевий өзінің шіркеу тарихында (10.5.21) Сиракуза епископы Крестусқа Константиннің хатын енгізеді, онда ол оны 314 жылы Арль кеңесіне қатысуға шақырады. Крестоға Арльде маңызды ұйымдастырушылық рөл тағайындалды, бұл сол кездегі сицилиялық шіркеудің маңыздылығын көрсетеді. Сицилиядағы монастырь дәстүрі 4-ші ғасырда пайда болды. Агиографиялық дәстүр бойынша, аскет Иларион Мысырдан Пахиноға сапар шекті, содан кейін үш жыл Сицилияда (бәлкім, қазіргі Испиканың жанында) өткізді, онда ол шегініп, аскеттік өмір салтын ұстануға тырысты. Ол өзінің аймақтағы өсіп келе жатқан даңқының нәтижесінде кетіп қалды. Сицилия үшін одан да маңыздырақ болғаны – кенобиттік монастырь дәстүрінің келуі болды: әртүрлі аскеттердің бірге діни өмірді бөлісуі туралы көптеген хабарлар бар, әсіресе Василиандық ереже бойынша (Нормандық кезеңге дейін Сицилияда Бенедикт ережесі бойынша ұйымдастырылған монастырьлар болған жоқ). Кейбір монахтар Византиялық обрядты, ал басқалары Латын обрядын ұстанды. Сицилиядағы монастырь дәстүрінің өркендеуі, әсіресе аралдың оқшауланғандығына және аймақтың, бірнеше құлдар көтерілісінен басқа, батыстағы ең бейбіт аймақтардың бірі болғанына байланысты болды – кемінде 439 жылы вандалдардың басып алуына дейін, содан кейін 9-шы ғасырдағы арабтардың басып алуына дейін.

The first reference to a Christian presence on the island appears in Acts (28.12–13): "We landed in Syracuse, where we remained for three days and then we travelled along the coast and arrived at Rhegion." In this way, Paul of Tarsus, on his voyage from the Levant to Rome, which is described at the end of Acts, travelled through Sicily. He stopped in Syracuse after having been shipwrecked and forced to disembark on Malta. From Malta, according to the account in Acts, Paul travelled to Syracuse, but it is not clear why he stopped there. It is clear that Syracuse was still used in this period as a stop on the way to Rome on commercial trade routes. Perhaps Paul was hosted by a Jewish community, such as existed in many ports of the Mediterranean – the Jewish community at Catania is well attested epigraphically. After Paul, there are no sources before the 3rd century AD which expressly mention a Christian presence on the island. There are various legends which link the arrival of Christianity in Sicily with Paul's brief sojourn on the island, while other traditions report that Paul met Christians who had already arrived before him and that this was the reason why he stopped on the island. But Acts doesn't mention any of this and these traditions may respond to the desire to make the arrival of Christianity in Sicily as early as possible (60 or even 40 AD), in order to reinforce the authority of the Sicilian church. The first certain reference to a Sicilian church is found in an official letter (Epist. 30.5.2), sent from Rome to Cyprian, Bishop of Carthage. This document dates between 250 and 251 during the Decian persecution and discusses the lapsi – Christians who had performed acts of worship to pagan deities in the face of Roman persecutions. The letter mentions a similar letter sent to Sicily, which suggests that apostasy was considered a problem on the island as well and that the Christian presence on Sicily was already significant enough to have a hierarchical relationship with Rome. It is possible that this community developed at the end of the 2nd century AD or at the beginning of the 3rd century – the period in which the first archaeological evidence appears. The Decian (AD 250) and Diocletianic Persecutions (304) are the setting for the stories of two important Sicilian martyrs, Saint Agatha and Saint Lucy. These saints are known only from hagiographies written about two hundred years after the events, which represent them as young and beautiful virgins, victims of two persecutors called Quintianus and Pascasius. It is likely that these sources respond to a desire to link the two most important cities of eastern Sicily: Catania, home of Saint Agatha, and Syracuse, home of Saint Lucy. Significantly, all the principal saints of the island are women – in addition to Agatha and Lucy, there are the Palermitan saints, lt=Nympha (4th century martyr), Olivia (5th century martyr), and Christina (martyred in 304), who was introduced into the cult of Saint Rosalia by the Palermitans. Perhaps this emphasis on female figures in Sicilian Christianity reflects the emphasis on female deities in pre Christian Sicilian religion (e. g. Venus of Eryx, Isis, Demeter and Kore). Two important Christian inscriptions have been discovered from the period. One is the Epigrafe di Iulia Florentina, discovered at Catania in 1730 (in the necropolis on the site of the modern via Dottor Consoli) and now in the Louvre in Paris. It is a funerary inscription, dating to the end of the 3rd century AD at the earliest, which records in Latin the death of a child of little more than a year in age, buried next to the "Christian martyrs" (but it is not clear whether this refers to Agatha and Euplius). The inscription is the first direct evidence for Christianity on the island. The other inscription, also sepulchral, is the so called Inscription of Euskia in Greek, which was discovered at the end of the 19th century in the Catacombs of San Giovanni in Syracuse and dates to the beginning of the 5th century. The document indicates a local cult of Lucy. At the time of the inscription's creation, the cult of Agatha is already attested at Rome and Carthage. With the end of the period of the persecutions, the church entered a phase of expansion, even as fierce debates arose within the church on doctrinal point, leading to the convocation of synods. Eusebius includes a letter of Constantine to Crestus, Bishop of Syracuse, in his Church History (10.5.21), which invites him to participate in the Council of Arles of AD 314. Cresto was assigned an important organisational role at Arles, which indicates the relevance of the Sicilian church at the time. The beginning of monasticism in Sicily came in the 4th century. The hagiographic tradition reports that the ascetic Hilarion travelled from Egypt to Pachino and then spent three years in Sicily (perhaps near modern Ispica), where he sought a retreat in which to practice the life of an anchorite. He subsequently departed as a result of his growing fame in the region. More significant for Sicily was the arrival of cenobitic monasticism: there are many reports of different kinds of ascetics gathering together to share a religious life, especially under the Basilian rule (there were no monasteries in Sicily organised under the Benedictine rule until the Norman period). Some monks followed the Byzantine Rite, others the Latin rite. The growth of monasticism in Sicily was probably due to its insularity, as well as the fact that the region, excepting a few slave revolts, was one of the most peaceful in the west – at least until the Vandal conquest of 439, and then again until the 9th century Arab conquest.

Батыс империясының және Сицилияның құлдырауы

V ғасырдағы Көші-қон кезеңі Рим империясы үшін ауыр дағдарыс шағы болды. Осы кезеңде Сицилияның салыстырмалы тыныштығы көптеген адамдарды қызықтырды. Бұрынғы сияқты, көптеген сенаторлық отбасылар құнарлы жерлерді иеленуге ұмтылды. Жоғары лауазымды шенеуніктер мен дін қызметкерлері (христиандар да, мүшріктер де) Сицилияға оқу, аң аулау және ойын-сауықпен айналысу үшін келді. 361-362 жылдар аралығында префектус урби болған Никомах Флавиан кіші Эннаның жанындағы меншігінде 408 жылы Ливийдің алғашқы он кітабының жаңартылған басылымын жариялады. Басқалары, мысалы, Мелания кіші, 410 жылы күйеуі мен достарымен бірге Алариктің Римді тонауынан қашып, Мессинада пана тапты. Аларик I Сицилияға шабуыл жасап, Региумға жетті, бірақ гот флоты Мессина бұғазында дауылдан қирады, сондықтан Аларик бұл жоспардан бас тартты. Вандалдар патшасы Гензерик 430 жылдары Африка провинциясын басып алып, 437 жылы Сицилия жағалауына шабуыл жасап, қақпақшылықпен айналыса бастады. 439 жылғы қазанда Карфагенді басып алғаннан кейін, Карфагенде орналасқан Батыс Рим флотының бір бөлігін тартып алғаннан кейін, вандалдар Жерорта теңізінде, әсіресе Сицилия мен Сардинияда (батыс империясының астықпен қамтамасыз ету орталығы), Корсика және Балеар аралдарында шабуылдар ұйымдастырды. 441 жылы Батыс Рим флоты вандалдарды жеңе алмайтыны анықталғандықтан, Теодосий II 442 жылы экспедиция жіберді, бірақ ол сәтсіз аяқталып, парсылар мен ғұндардың солтүстік және шығыс шекараларындағы шабуылдарынан кейін қайтарылып алынды. Батыс Рим империясы Сицилияны қорғауын жалғастырды, 456 жылы генерал Рицимер, ал 461 жылы Марцеллин және оның далматин легиондары белсенділік танытты. Сицилиядағы вандалдардың қатысуы Оңтүстік Италиядағыдай, қарақшылық шабуылдарымен шектелді. Сидоний Аполлинаристің 468 жылғы мадақтауында Сицилия осы кезеңде әлі де Батыс Рим империясының бір бөлігі болғаны көрсетілген. 468 жылы арал вандалдар патшасы Гейзерихке бағынды, бірақ 476 жылы Одоакрдың басшылығымен Италиямен қайта біріктірілді, вандалдарға Лилибеум портында бекініс алуға рұқсат берілді. Бұл 493 жылы Теодорихқа берілді.

The 5th century Migration Period was a period of serious crisis for the Roman Empire. The relative tranquility of Sicily in this period attracted many people. Just as in earlier periods, many senatorial families had been spurred to acquire vast estates of fertile land. High functionaries and religious officials (both Christian and pagan) travelled to Sicily to dedicate themselves to study, hunting and entertainment. Nicomachus Flavianus the Younger, praefectus urbi between 361 and 362, had an estate near Enna, where he produced a revised edition of the first ten books of Livy in 408. Others came as refugees, such as Melania the Younger, who fled Alaric's sack of Rome and took refuge at Messina with her husband and friends in 410. Alaric I attempted to attack Sicily itself and got as far as Rhegium, but the Gothic fleet was destroyed in the Straits of Messina by a storm and Alaric therefore abandoned the plan. Genseric, King of the Vandals, occupied the province of Africa in the 430s and began to practice piracy, first raiding the Sicilian coast in 437. Then, after seizing part of the Western Roman fleet berthed at Carthage after taking the city in October 439, the Vandals organised attacks throughout the Mediterranean, especially in Sicily and Sardinia (the main sources of grain for the western empire), Corsica, and the Balearic islands. In 441, since the western Roman fleet had proven incapable of defeating the Vandals, Theodosius II sent an expedition in 442 but it accomplished nothing and was recalled because of attacks by Persians and Huns along the northern and eastern borders. The Western Roman empire continued to defend Sicily, with the general Ricimer active there in 456 and then Marcellinus and his Dalmatian legions in 461. The Vandal presence in Sicily was limited to piratical raids, similar to those undertaken in southern Italy. A panegyric of 468 by Sidonius Apollinaris indicates that in this period, Sicily was still part of the Western Roman Empire. In 468 the island fell to the Vandal King Geiseric but was reunited with Italy in 476 under Odoacer with a toe hold allowed the Vandals in the port of Lilybaeum. This was ceded to Theodoric in 493.

Тіл

Республика кезеңінде негізгі тіл әлі де грек тілі болды, себебі римдіктердің өз тілдерін қоғамдарға таңу саясаты болған жоқ. Тіпті Цицерон заманында грек тілі элитаның басты тілі саналды және Цицеронның «Веррин сөздері» атты сөйлеулерінде есімдері аталған сицилиялықтардың көбінің грек есімдері болған. Цицерон сондай-ақ грек күнтізбесін (осы кезеңде Сицилия бойынша қолданылған), грек мерекелерін, Сицилия қалалары мен Дельфи сияқты пангеллендік қасиетті орындар арасындағы қарым-қатынастарды, Олимпиада ойындарының сицилиялық жеңімпаздарын және грек сәулетін атап көрсетеді. Әдебиет көбінесе грек тілінде жазылды, Диодор Сицилиялық және Калактский Цецилий сияқты авторлар шығармалар жазды. Сицилиядағы грек емес тілдер (сикан, сицель, элим және пуник) ауылдық жерлерде қолданылып, дәстүрлі діни обрядтарда пайдаланылған, бірақ элиталық және жазбаша мәтіндерде кездеспеген. Пуник тіліне ғана тікелей дәлел бар (б.з.д. II немесе I ғасырдан Аэгусадан алынған қысқа жазу). Кейбір мамертин тұрғындары өздерінің италық диалектін сақтап қалған болуы мүмкін. Империя кезеңінің басында алты римдік колония құрылғаннан кейін, Сицилияға латын тілінде сөйлейтін көптеген адамдар келді және Византия кезеңіне дейін жалғасқан латын-грек екі тілділігі қалыптасты. Империя кезеңінде латын тілі грек тілінің орнын басып, көбірек аймақтарда қолданысқа енді, ал грек тілі төменгі деңгейдегі қолданысқа шектелді, бірақ тарихи мәртебесін сақтап, халық арасында кеңінен таралды. Латын тілі элитаның тілі ретінде бекітілді, Кальпурний Сицилиялық, Флавий Вописк және Юлий Фирмик Матерн латын тілінде әдеби шығармалар жазды, бірақ Империя кезеңінде грек тілінде жазған сицилиялық авторлардың мысалдары да бар, мысалы, Пантаен, Мессендік Аристокл, Лилибеумдық Пробус және Цитарий. Осы кезеңде грек емес тілдер жойылып кеткен болуы керек, бірақ Апулейдің куәлігіне сүйенсек, пуник тілі Империя кезеңінің соңында әлі де қолданыста болған болуы мүмкін. Империя кезеңінде аралда көптеген еврей және самариялық қауымдастықтар болған, бірақ олар көбінесе грек немесе латын тілінде жазылған. V ғасырдан бастап грек тілі қайта жанданып, мұсылмандық үстемдік кезеңіне дейін жалғасты.

In the Republican period, the main language was still Greek, since the Romans had no policy of enforcing their language on communities. Even in the period of Cicero, Greek was the main language used by the elite and almost all the Sicilians mentioned by Cicero in the Verrine Orations have Greek names. Cicero also refers to the Greek calendar (in use throughout Sicily in this period), Greek festivals, relations between the Sicilian cities and panhellenic sanctuaries like Delphi, Sicilian victors of the Olympic Games, and Greek civic architecture. Literature remained almost exclusively Greek, with authors like Diodorus Siculus and Caecilius of Calacte. The non Greek languages of Sicily (Sican, Sicel, Elymian, and Punic) probably continued to be spoken in the countryside and employed in traditional religious cults, but were absent from elite and written contexts. There is direct testimony only for Punic (a brief inscription of the 2nd or 1st century BC from Aegusa). Some Mamertines probably retained their Italic dialect. With the establishment of six Roman coloniae at the beginning of the Imperial period, Sicily received a large influx of Latin speakers for the first time and a Latin Greek bilingualism developed which continued until the Byzantine period. Generally, in the Imperial period, Latin replaced Greek in an ever increasing number of areas, while Greek was confined to lower registers, although it retained its historic prestige and was widely used by the population. Latin became firmly established as the elite language, with Calpurnius Siculus, Flavio Vopisco, and Julius Firmicus Maternus producing literary works in Latin, although there are also examples of Sicilian authors who wrote in Greek during the Imperial period, such as Pantaenus, Aristocles of Messene, Probus of Lilybaeum, and Citharius. In this period the non Greek languages must have definitively disappeared, although Punic may still have been spoken at the end of the Imperial period based on the testimony of Apuleius. Numerous Jewish and Samaritan communities are attested on the island in the Imperial period, although they usually appear in the record using Greek or Latin. From the 5th century the Greek language appears to have experienced a recovery that lasted into the period of Muslim domination.

Сиракуза

Сиракуза б.з.д. 212 жылдан кейін жаңа Рим провинциясының астанасы болды. Гай Веррестің басқармасындағы тәртіпсіздіктерге және өнер мұрасын жүйелі түрде тонауына қарамастан, Сиракуза провинцияның астанасы және оның преторының резиденциясы болып қала берді. Ол шығыс пен батыс арасындағы коммерциялық байланыс үшін маңызды порты болып қала берді. Әулие Павел және Сиракузалық Маркиан (Сиракузаның алғашқы епископы) қалада уағыз айтумен айналысты. 313 жылы Константин жарлығына дейін христиандарды Римнің қудалауының нәтижесінде қаланың астында Римдікінен кейін екінші орынды иеленген терең катакомбалар желісі салынды. 440 жылы вандалдардың шабуылдарынан бастап, қала кедейленіп, 535 жылы Византия генералы Белисарий басып алғанға дейін жалғасты. 663-668 жылдар аралығында қала император Констанц II-нің резиденциясы және Сицилиядағы барлық шіркеулердің метрополиті болды.

Катания

Катана немесе Катина (Катания) Бірінші Пуникалық соғыстың басында, б.з.д. 263 жылы, консул Маний Валерий Максим Корвин Мессалламен бағындырылды. Бағындырудан алынған олжаның бір бөлігі – Римдегі Комитиумға орнатылған күн сағаты болды. Сонымен қатар, қала Римге көлемі шектес салық төлеуге міндетті болды (civitas decumana). Сиракузаны жаулап алған Марк Клавдий Марцелл қалада гимназия салды. Б.з.д. 135 жылы, Бірінші құл соғысы барысында, қала көтерілісшіл құлдар тарапынан басып алынды. Б.з.д. 35 жылы гладиатор Селевр бастаған аймақтағы тағы бір көтеріліс, көшбасшысы қайтыс болғаннан кейін басылған болуы мүмкін. Катина аумағы б.з.д. 50, 44, 36 жылдардағы жанартау шығуынан және соңында б.з.д. 32 жылғы апаттық лава ағынынан зардап шекті, ол ауыл шаруашылығын және Айтна қаласын қиратты. Бұған қоса, Октавиан мен Секст Помпей арасындағы апатты соғыс та әсер етті. Бірақ Август кезеңінің басталуымен ұзақ және қиын әлеуметтік-экономикалық қалпына келтіру басталды. Соғыс аяқталғаннан кейін Сицилияның барлық аймақтары ауыр зақымдалған, кедейленген және халықтан бос қалған деп сипатталды. Страбонның 6-шы кітабында әсіресе Сиракуза, Катания және Центурипе қалаларының нашар халде екені айтылады. Секст Помпейге қарсы соғыстан кейін Август Катанияда колония құрды. Ежелгі Плиний римдіктер Катина деп атаған қаланың Августтың б.з.д. 21 жылы Сиракуза және Терма (Шиакка) қалаларымен бірге Colonia Romana мәртебесіне көтергенін тізімдейді. Бұл жаңа мәртебе алған қалаларға Рим армиясының ветерандары қоныстанды. Жаңа демографиялық жағдай, әрине, жаңа "орта таптың" пайдасына қалалық өмір салтын өзгертуге ықпал етті. Катания соңғы Республика және Империя кезеңінде маңыздылығын және байлығын сақтап келді: Цицерон оны қалалардың "ең байсы" деп атады және әдеби дереккөздер мен көптеген қазіргі ескерткіштердің айтуынша, кейінгі Императорлық кезең мен Византия дәуірінде де осылай болған болуы керек. Стипендиумды төлеу үшін Катания сияқты ірі жағалау қалалары Ұлы Империя кезеңінде аралдың ішкі аймақтарының үлкен бөлігіне билігін кеңейтті, бұл сол кездегі ауыл шаруашылығына үстемдік еткен ірі меншіктердің салдарынан халық азайып кеткенінен болды. Христиан діні жылдам тарады; Деций мен Диоклетианның қуғын-сүргін кезінде қаланың қамқоршысы, қасиетті Агата және Евплий шейіт болды. Катания епархиясы VI ғасырдың соңында құрылды.

Catana or Catina (Catania) was conquered at the beginning of the First Punic War, in 263 BC, by the Consul Manius Valerius Maximus Corvinus Messalla. Part of the booty from the conquest was a sundial which was set up in the Comitium in Rome. Additionally the city was required to pay tribute to Rome (civitas decumana). The conqueror of Syracuse, Marcus Claudius Marcellus built a gymnasium in the city. Around 135 BC, in the course of the First Servile War, the city was conquered by the rebel slaves. Another revolt in the area, led by the gladiator Seleurus in 35 BC, was probably suppressed after the death of its leader. The territory of Catina was further impacted by eruptions in 50, 44, 36 BC and finally by the disastrous lava flow of 32 BC, which ruined the countryside and the city of Aitna, as well as the disastrous war between Augustus and Sextus Pompey, but with the beginning of the Augustan period, a long and difficult socio economic recovery began. At the end of the war, all Sicily is described as heavily damaged, impoverished, and depopulated in a wide range of areas. In book 6 of Strabo in particular there is reference to the deleterious state of Syracuse, Catania, and Centuripe. After the war against Sextus Pompey, Augustus established a colonia in Catania. Pliny the Elder lists the city, which the Romans called Catina among the cities which Augustus promoted to the rank of Colonia Romana in 21 BC, along with Syracuse and Thermae (Sciacca). Groups of veterans of the Roman army were settled in the cities which had received this new status. The new demographic situation certainly contributed to change the style of municipal life in favour of the new "Middle Class." Catania retained a notable importance and wealth in the course of the late Republic and the Empire: Cicero calls it the "richest" of the cities and it must have remained thus in the later Imperial period and Byzantine times, as the literary sources and numerous contemporary monuments suggest, which makes the city almost unique among those of Roman Sicily. In order to pay the stipendium, the large coastal cities like Catania, extended their control in the course of the High Empire, over a vast swath of the interior of the island which had become depopulated as a result of the large estates which dominated agriculture in the period. Christianity spread rapidly; among the martyrs during the persecutions of Decius and Diocletian, were Saint Agatha, patron saint of the city, and Euplius. The Diocese of Catania was established at the end of the 6th century.

Жүзділік

Centuripe, б.з.д. 262 жылы Рим консулдары Луций Валериус Флаккус және Тит Отацилий Крассқа ерікті түрде берілді. Осының нәтижесінде, Цицерон өз "Веррин сөздерінде" айтқандай, қала босатылып, салықтан жеңілдірілді. Осыдан кейін қаланың даму қарқыны күрт өсті, осылайша ол Рим Сицилиясының ең маңызды қалаларының біріне айналды. Бұл туралы Цицеронның сөздері де, археологиялық зерттеулерде табылған көптеген керамикалық бұйымдар мен әсем жерлеу ескерткіштері де куәлік етеді. Б.з.д. 2 ғасырдағы грек жазуында Рим және Ланувий қалаларына Centuripe елшілігінің сапары және Ланувиймен жасалған шарттың бір бөлігі, онда екі қауым бауырлас деп жарияланды, туралы айтылған. Б.з.д. 39 жылы Секст Помпей қаланы қоршап алып, Октавианға адалдығы үшін қиратты, бірақ Октавиан оны қайта жаңартып, тұрғындарына римдік азаматтық құқығын берді. Империя кезеңінде Centuripe-де әлі күнге дейін сақталған монументалды ескерткіштер салынды. Олардың ішінде бірінші немесе екінші ғасырда салынған Августаль ғибадатханасы бар, оның бір жағында бағаналар мен екі монументалды мұнаралы қабірлер көрінеді; Dogana, қазір оның тек көтеріңкі алаңы ғана көрінеді; және Конрадин қамалы. Қаланың солтүстік-батысында, Багни ауданында, тас жол нимфеумның қалдықтарына жетеді, ол су ағынының үстіне орналасқан, оның бес нишасы бар кірпіш қабырғасы, сондай-ақ су жинауға арналған бассейннің қалдықтары мен су құбырының бір бөлігі сақталған. Рим Республикасы кезеңінде қалада монета соғуды жалғастырғандығы да ерекше атап өтуге лайық.

Тауромен

Тауромениум (Таормина) Сиракузаның бақылауында б.з.д. 212 жылға дейін болды, содан кейін Сицилия Рим провинциясына айналды. Оның тұрғындары римдіктердің foederati (одақтас) саналды және Цицерон Веррин сөздерінде бұл үш civitates foederatae (одақтас қалалардың) бірі екенін айтады және оны civis notabilis (беделді азамат) деп атайды. Осының нәтижесінде, қауым астық салығын төлеуден босатылды және төтенше жағдайларда кемелер мен теңізшілерді беруге міндетті болмады. Бірінші құл соғысы барысында (б.з.д. 135–132 жж.) Тауромениумды көтерілісшіл құлдар басып алды және оны бекініс ретінде пайдаланды. Консул Помпилиймен қоршауда қалған, аштықтан зардап шеккен гарнизон, көшбасшыларының бірі Серапион жолдастарын сатып, римдіктерді қалаға кіргізіп бергеннен кейін ғана бас берді. Б.з.д. 36 жылы, Секст Помпей мен Октавиан арасындағы соғыс кезінде, соңғысының әскері Наксосқа түсіп, қаланы қайта басып алды. Кейін, б.з.д. 21 жылы, Август қалада өзінің қолдаушылары үшін римдік колониясын құрып, оған қарсылық көрсеткен тұрғындарды қуды. Страбон Тауромениумды Мессана мен Катаниядан кішкентай қала деп сипаттайды. Плиний мен Клавдий Птолемей оны римдік колониясы деп еске алады.

Мессана

264 жылы мамертиндер римдіктерге бас тартқан Мессана (Мессина) Бірінші Пуникалық соғыстан кейін Тауромениуммен бірге *civitas libera et foederata* (еркін және одақтас қауым) мәртебесін алды. Республика кезеңінде ол құлдар соғыстары кезінде шабуылға ұшырады (б.з.д. 102 ж.). Цицерон бұл қаланы *Verrine Orations* еңбектерінде *civitas maxima et locupletissima* (өте үлкен және бай қауым) деп атады. Б.з.д. 49 жылы Помпей Юлий Цезарьдің флотына шабуыл жасап, оны Мессана портына кері шегіндірді. Содан кейін қала Секст Помпейдің көптеген базаларының біріне айналды және Лепид әскерлері тарапынан тонауға ұшырады. Кейіннен ол, әдетте, муниципиум мәртебесіне ие болды. Рим империясы кезінде қаланың тағдыры туралы бізге көбінесе ештеңе белгілі емес. Әулие Пауыл Римге жол тартқанда осы қалаға соғып, онда Інжілді уағыздаған деген дәстүр бар. Рим империясы бөлінгеннен кейін ол Шығыс империясының құрамына кірді. 407 жылы император Аркадий тұсында Мессана Сицилия және Магна Грецияның протометрополісі атанды.

Тиндарис

Тиндарис (Тиндари) Бірінші Пуникалық соғыс кезінде Иерон II-нің бақылауында болды және соғыстың басында Карфагендік теңіз базасына айналды. Б.з.д. 257 жылы Тиндарис түбінде шайқас болды, онда Гай Атилий Регул басқарған римдік флот карфагендіктерді жеңіске жеткізді. Кейіннен ол Секст Помпейдің теңіз базасы болды, 36 ж.б.з. Октавиан оны басып алды. Ол осы жерде римдік колонияны, Colonia Augusta Tyndaritanorum құрды, ол Сицилиядағы бес колонияның бірі болды. Цицерон бұл қаланы "nobilissima civitas" деп атады. Біздің заманымыздың бірінші ғасырында қала үлкен жер көшкінінен зардап шекті, ал төртінші ғасырында екі құрылыс қиратарлық жер сілкінісінен зақымданды. Ол епископтық орынға айналды, 535 жылы Византиялықтар басып алды және 836 жылы арабтардың қолына түсті, олар қаланы қиратты.

Терме Химера

Термеи-Химера (Termini Imerese) – б.з.д. 260 жылы Бірінші Пуникалық соғысында Гамилькар Барканың римдік әскерін жеңген орны, бірақ б.з.д. 253 жылы римдіктер оны бағындырып алды. Одан кейін қала Римге адал болып, салық төлейтін қалалардың қатарына кірді. Карфагеннің б.з.д. 146 жылы құрылысы қиратылғаннан кейін Сципион Эмилиан карфагендіктер Термеге әкелген өнер туындыларын, соның ішінде қалада болған Стесихордың мүсінін қайтарды. Осы мүсіндердің бірінің негізі және жазудың бір бөлігі бүгінге дейін сақталған. Секст Помпейді жеңгеннен кейін Октавиан осы жерде колония құрды; бұл, әлдебір жаза ретінде, Помпейшілдермен байланысы болған қалаға тағайындалған болуы мүмкін. Бұл шараның нәтижесі қазба жұмыстарынан табылған көптеген латын жазулары мен қаладағы римдік және итальяндық есімдердің көп санынан көрінеді. Империя кезеңінің басында қаланың бұрынғы грек халқы тарихтан жоғалып кетті.

Панорма

Панормус (Палермо) бірінші Пуникалық соғысына дейін Карфагеннің бақылауында болды және карфагендіктер мен римдіктер арасындағы маңызды шайқастардың бірі осы қалада болды. Рим флоты 254 жылы қалаға шабуыл жасап, оны тәуелділікке өткізді. Хасдрубал қаланы қайта басып алуға тырысты, бірақ римдік консул Метелл оны жеңді. 247 жылы Гамилькар Барка тағы да қаланы қайта жаулап алуға әрекеттенді, алайда қала римдіктерге адал болды. Осы адалдығы үшін қала претура атағын, алтын бүркіт белгісін және монета соғу құқығын алды, сонымен қатар аралдағы бес еркін қаланың бірі ретінде мәртебесін сақтап қалды.

Дрепанум

Бірінші Пуникалық соғыстың соңында Эрикспен бірге бағындырылған Дрепаном (Трапани) портының арқасында, Жерорта теңізінің теңіз жолдарындағы географиялық орналасуының тиімділігіне, финикиялық дәуірден бері дамып келген белсенді теңіз тұзы өндірісіне және коралл алуға байланысты өркендеген сауда қаласына айналды.

Лилибаум

Лилибаум (Марсала), бұрын Карфагендіктердің кезінде де өркендеген, Римнің жыл сайын Сицилияға жіберген квесторының бірінің орналасқан жері болды. Қала сәнді үйлер мен қоғамдық ғимараттармен байытылды. Басқалардың ішінде, б.з.д. 75 жылы Лилибаумдағы квесторы Цицерон, Лилибаумды splendidissima civitas (ең сәнді қала) деп атады. Император Пертинакс тұсында қала Helvia Augusta Lilybaitanorum деп аталған үлкен римдік колонияға айналды.