Кіріспе

Каратэ ката 内歩進 (内畔戦, 内範置, 鉄騎) - каратэ катасы, жаппай тұру позасында (найханчи дачи (ナイハンチ立ち) / киба дачи (騎馬立ち)) орындалады. Ол "ішкі бөлінген қақтығыс" деп аударылады. Бұл формада жақын арадағы күрес техникалары (яғни, тай сабаки – бүкіл дене қозғалысы) және күрес қолданылады. Шоринь-рю және Мацубаяси-рю мектептерінде Найханчи Шодан – бірінші ни-кю (қоңыр белбеу катасы), бірақ кейде йон-кю (жасыл белбеулерге) ни-кю дәрежесіне емтихан алдында оқытылады. Бұл сондай-ақ Шоринь-рю және Шиндо Джиннен-рю мектептерінде оң жаққа техникамен басталатын алғашқы ката. Осы катадан үш қазіргі ката туындаған (Шодан, Нидан және Сандан). Кейбір зерттеушілер Нидан мен Санданды Анко Итосу жасаған деп санайды, ал басқалары бастапқыда бұл бір ката болған, кейін үш бөлікке бөлінгенін айтады. Тек Найханчи/Теки Шодан ресми кіріспеге ие, бұл ката бөлінгенін көрсетеді. Ката түзу сызықты, оңнан солға қозғалыс жасайды, бірақ техникаларды кез келген бұрыштан шабуылдаушыға қарсы қолдануға болады. Төменгі позада оңнан солға және кері қозғалыс, жылдам қозғалыс пен дене ауысу үшін қажетті тепе-теңдік пен күшті дамытады. Ката – шабуыл және қорғаныс қимылының күрделі стратегиялары, найханчи (немесе найфанчи) дачиде (иық енімен, саусақтары ішке бұрылған) немесе киба дачиде орындалады, аяқтарды жарылғыш күшке дамыту үшін жаттықтыру мақсатында. Найханчи/Текиді орындағанда, денеңізді оңға немесе солға бірнеше градусқа бұрсаңыз, нәтижесінде Хачи монджи, яғни сегіздік позасы пайда болады. Кейбір зерттеушілер бұл форманың екі адамдық, баллистикалық емес күрес жаттығуы екенін санайды.

Тарих

1922 жылы жарық көрген «То те: Рюкю Кенпо / 唐手 琉球拳法» атты кітабында Гичин Фунакоши осы формалар сериясын «Найханчи (ナイハンチ)» деп атап, оны «Шорей Рю / 昭霊流» деп сипаттайды. Сол сияқты, Мотобу Чоки 1926 жылғы «Окинава Кенпо То те Дзюцу / 沖縄拳法唐手術» еңбегінде осы форманың атын «Найханчи / ナイハンチ» деп жазады. 1936 жылы «Карате до Кёхан / 空手道教範» кітабында Фунакоши бұл форманы «Кибадачи (騎馬立 / キバ ダチ)» немесе «Жылқы тұру позасы» деп атауды бастап, бірақ бастапқы «Найханчи / ナイハンチ» атауын да қолдана береді. 1973 жылғы «Карате до Кёхан The Master Text» кітабында, «Кёхан» кітабының 1956 жылғы екінші басылымының аудармасында «Найханчи» туралы ешқандай сөз қалмаған, ал кітап «Теки» деп аталатын форманың «осы каталардың ерекшелігі – жылқы тұру позасы (киба дачи)» деп аталатынын мәлімдейді. «Шорей Рю» туралы сілтемеден басқа, бұл кітаптардың ешқайсысы форманы нақты авторға немесе орындаушыға жатқызбайды. Итосу катаны Сокон Мацумурадан үйренген, ол оны Томариде тұратын қытайлық адамнан үйренген деп хабарланады. Итосу бастапқы катаны өзгерткені саналады. Бұл форманың ескі стильдегі каратэ үшін маңызы зор болғандықтан, Кентсу Ябу (Итосудың шәкірті) студенттеріне жиі «Каратэ Найханчиден басталады және онымен аяқталады» деп айтқан және олардың катаны меңгеру үшін 10 000 рет жаттығу керектігін ескерткен. Итосу Пинан (Хейан) катасын жасамас бұрын, Найханчи Томари те және Шури те мектептерінде бірінші болып оқытылатын, бұл оның маңыздылығын көрсетеді. Гичин Фунакоши катаны Анко Асатодан үйренген. Фунакоши катаны Теки (Темір жылқы) деп атады, бұл оның бұрынғы ұстазы Итосуға және форманың күшіне құрмет көрсету болды. Найханчи туралы ең ерте мәліметтер Мотобу Чокидің кітаптарында кездеседі. Оның айтуынша, ката Қытайдан әкелінген, бірақ қазір онда орындалмайды. Мотобу катаны Сокон Мацумурадан, Сакума Печиннен, Анко Итосудан және Косаку Мацумурадан үйренген. Мотобу Найханчидің өзіндік түсіндіруін үйреткен, оған те (каратэден бұрын пайда болған окинавалық жекпе-жек өнері) сияқты күресу және лақтыру техникалары кірген. Каратэмен айналысудың алғашқы кезеңдерінде студенттер екі-үш жыл бойы тек Найханчи/Текимен айналысып, ұстазының қатаң бақылауында болатын. Мотобу Чоки, жастық шағында қызыл шам ауданында (цуджи) ұрысқа қатысқанымен танымал болды, ол катада жақсы жекпе-жекші болу үшін қажетті барлық білім бар деп есептеді. Фунакоши Текки каталар сериясын Найханчи катасынан қайта атады, олар ескі, түпнұсқалы ката Нифанчинден алынған. Нифанчин Окинаваға Қытайдың Фучжоу арқылы екі патшалық арасындағы сауданың ұзақ тарихының бір кезеңінде әкелінді. Ол Анко Итосу, Токумин Печин немесе Мотобу Чоки тарапынан үш бөлек сегментке бөлінген болуы мүмкін. Каталар толығымен Киба дачиде («Жылқы тұру позасында») орындалады. Текки атауының өзі (және Нифанчин) «Темір жылқы» деп аударылады. Текки Шodan (鉄騎初段), сөзбе-сөз «Темір жылқыда жүру, бірінші деңгей» дегенді білдіреді, бұл серияның біріншісі, одан кейін Текки нидан және Текки сандан келеді. 1960 жылдары кунг-фу шебері Дайчи Канеко Тайваньның ақ кран кунг-фу түрін зерттеді, ол Дан Цю Бан Бай Хе Куан (Жартылай төбе, Жартылай Ақ Кран бокс) деп аталады. Окинавадағы Йонабаруда тұратын Канеко, акупунктурашы, мандарин тілінде Неикси (ішкі тізе) деп аталатын жаттығуды үйреткен. Бұл формада Найханчидің нами гаеши (қайта оралатын толқын) техникасында кездесетін бірдей sweeping әрекеті бар. Неиси Фучжоу диалектісінде Ноханчи деп айтылады, бұл Неиси Найханчидің алда тұрғанын көрсетеді. Неиси – бұл неи (ішкі / ішкі) 方 Фан (орналасу / орналасу) 膝 (орын) Xi (тізе) деген мандарин тілінің қысқартылған түрі. Бұл түпнұсқа Нифанчиннің айтылуына жақын. Бір қадам алға жылжыта отырып, классикалық қытай тілінде «Нэй» екі мағынаға ие болуы мүмкін. Бір жағынан, ішкі тізеге тікелей сілтеме, екінші жағынан, тай-чи сияқты дәстүрлі қытай жекпе-жек өнерінің жұмсақ стильдеріне (неигонгты да қараңыз) жанама сілтеме.

Embusen 演武線 (қазақша)

Эмбусен – додзоның бойымен сол және оң жаққа қарай жүретін түзу сызық.