Кіріспе

Mother Night – 1996 жылы Кит Гордон түсірген және режиссерлік еткен американдық романтикалық соғыс драмасы. Ол Курт Воннегуттың 1961 жылғы осы аттас романы негізінде түсірілген. Ник Нольте Говард У. Кэмпбелл рөлінде ойнайды, ол Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін отбасымен Германияға көшіп, кейін неміс тіліндегі сәтті драматург атанған америкалық. Екінші дүниежүзілік соғыс жақындағанда, Кэмпбелл АҚШ Соғыс департаментінен екенін айтқан адаммен кездеседі және АҚШ үшін тыңшылық етуге шақырылады. Ол одақтас барлау қызметі ғана шеше алатын жасырын хабарлары бар нацистік пропаганданы жібереді. Соғыстан кейін Кэмпбелл Нью-Йорк қаласына көшіп, жасырын өмір сүруге тырысады. АҚШ үкіметі оның соғыс кезіндегі нақты рөлін құпия сақтайтындықтан, Кэмпбелл жалған есіммен өмір сүруге мәжбүр болады. Фильм Кэмпбеллдің Израильдегі түрмеде отырып, естеліктерін жазып, соғыс қылмыстары бойынша сотталуын күтіп отырғандағы естеліктері арқылы баяндалады. Фильмде сондай-ақ Шерил Ли, Джон Гудман, Кирстен Данст, Алан Аркин және Фрэнки Фейсон ойнайды. Воннегут Нью-Йорк қаласындағы бір көріністе қысқаша пайда болады.

Сюжет

Израиль түрмесінде қамалған Хауард В. Кэмпбелл өзінің нацистік Германиядағы мансабы туралы естелік жазады. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, американдық драматург, неміс тіліндегі сахналық қойылымдардың авторы Кэмпбеллге Соғыс департаментінің оперативтігі Франк Виртанен жүгінеді. Виртанен Кэмпбеллден алдағы соғыста АҚШ үшін тыңшы ретінде жұмыс істеуін сұрайды, бірақ ол ешқандай сыйақы немесе мойындауды уәделемейді. Кэмпбелл ұсыныстан бас тартады, бірақ Виртанен оған ойлану үшін уақыт беруге ниетті екенін айтады, соғыс басталғаннан кейін Кэмпбеллдің жауабы оның іс-әрекеттері мен алатын позицияларында көрінетінін жеткізеді. Соғыстың басында Кэмпбелл Жозеф Геббельстің пропаганда министрлігінде жол ашады, ақырында американдық азаматтарға нацизм мен антисемитизмді тарату үшін ағылшын тіліндегі хабарлардың "дауысына" айналады (нағыз хабар таратушы доктор Эдвард Вит Ситтлермен салыстыру). Нацистер оның сөйлеу ерекшеліктерін – қасақана үзілістер, жөтел сияқты – білмейді, олар одақтас елдердің барлау қызметіне құпия ақпарат жіберу үшін құпия кодты құрайды. Соғыстың соңына қарай, әйелі Хельга Шығыс майданында қаза болғаннан кейін, Кэмпбелл 1945 жылдың басында Берлиннің жанындағы отбасына барады, Қызыл Армия келгенге дейін. Хельганың кіші қарындасы Рези оған махаббатын білдіреді. Ақырында, Кэмпбелл американдық жаяу әскер оның даусын танығанда тұтқындалады. Өлім жазасынан бұрын Виртанен Кэмпбеллдің құпия түрде босатылуын ұйымдастырып, Нью-Йоркке көшіруіне көмектеседі. Кэмпбелл американдық үкімет оның соғыстағы нағыз рөлін ашпайтынын білгенде таңғалады, себебі бұл Американың болашақта қажет болуы мүмкін тыңшылық әдістерін де ашады. Бұл Кэмпбеллтің парияға айналуына әкелуі мүмкін болса да, Виртанен оған жаны ашымайды, Германия соғыс жеңіске жеткенде Кэмпбеллдің шындықтың жариялануын қаламаған болар еді дейді. Нью-Йоркте Кэмпбелл он бес жыл бойы жалғыз өмір сүреді, оны Хельганың естеліктері мен болашақ тағдырына деген бейжай қызығушылығы ғана қолдайды. Эпштейн ханым, Кэмпбеллдің үйінде тұратын Холокосттан аман қалған, оның нағыз кім екенін күдіктенеді; ол неміс тілін білмейтінін айту арқылы оның күдігінен қашып сияқты көрінеді. Кэмпбеллдің жалғыз досы – Джордж Крафт, қарт суретші, ерекше жағдайға байланысты Кеңес Одағының құпия агенты болып шығады. Шахмат ойындары барысында Кэмпбелл өзінің құпия өткенін Крафтқа айтады, ол бұл ақпаратты Кэмпбеллді Мәскеуге қашуға мәжбүрлеп, өзінің жетекшілерімен қарым-қатынасын жақсартуға тырысады. Ол Кэмпбеллдің қайда екені туралы ақпаратты жариялайды, бұл неонацистік ұйымның назарын аударады. Бұл ұйымның өкілдері Кэмпбеллмен кездесіп, оған Хельгаға ұқсайтын әйелді ұсынады. Бірақ Кэмпбелл Хельганың ішінде Рези екенін, Шығыс Германиядан қашу үшін Хельганың кімлігін қабылдаған екенін біледі. Неонацистер Кэмпбеллді, Крафтты және Резиді Манхэттендегі жасырын орнында жасырады. Виртанен қайтадан пайда болып, Кэмпбеллді Крафттың нағыз кім екені туралы ескертеді және Крафт пен Рези оны неонацистермен байланыстырып, Мәскеуге жіберуді қамтамасыз ету үшін оны қиын жағдайға түсіргенін түсіндіреді. Кэмпбелл олармен бетпе-бет кездесу үшін жасырынған жерге оралады; Рези өз жағдайының ашылуынан кейін өзін-өзі өлтіреді. Бірнеше минуттан кейін ФБР жасырын орнына шабуыл жасайды, бірақ Виртанен өзінің ықпалын пайдаланып, Кэмпбеллті босатады. Босатылғаннан кейін, өмірінің мәнін жоғалтқан ол жолдың ортасында тоқтап қалады, содан кейін полицей оған жолдан кетуді бұйырады. Кэмпбелл өзінің қираған пәтеріне оралып, ізраилдіктерге тапсырып, сотқа берілуге шешім қабылдайды. Кэмпбелл Хайфаға жеткізіліп, өзін өкіндірмейтін Адольф Эйхманның жанындағы камераға қамалады. Фильм Виртаненнен келген хатпен аяқталады, ол Кэмпбеллдің соғыс кезінде АҚШ тыңшысы болғанын растайтын дәлелдерді ұсынады. Бірнеше минуттан кейін Кэмпбелл өзін-өзі асып алады – ол адамзатқа қарсы жасаған қылмыстары үшін емес, "өзіме қарсы жасаған қылмысы" үшін екенін айтады.

Қабылдау

Rotten Tomatoes сайтында фильм 28 рецензияға негізделген 64% рейтингке ие. Көптеген рецензенттер Ник Нолттің актерлік шеберлігін жоғары бағалады, бірақ фильмнің мәнінің түсініксіздігін сынады. Роджер Эберт: "Оқиғаның мағынасы шатас болғанмен, оның кейіпкерінің бейнесіне ешқандай күмән келтірмейміз, бұл Нолттің өнеріне деген құрмет" деп жазды. Ол фильмнің түсініксіздігі мен диссонанстық үні Воннегуттың романына адал екенін мойындады. Чикаго Трибьюнынан Джин Сискелдің айтуынша, шатас мәселе басты кейіпкердің үгіт сөздеріне салған артық назардың салдарынан одан да нашарлайды. Марджори Баумгартен фильмнің амбициясын және басқа да элементтерін мақтады, бірақ жалпы әсерді "көңіл көншітпейтін" деп сипаттады: "Көңіл көншітпесе де, "Түн" әдемі тұстарсыз емес (олардың ішінде Аркин, Гудман және Генри Гибсонның Адольф Эйхманның дауысы ретіндегі орындауы, сондай-ақ Воннегуттың көшедегі эпизодтағы камеосы бар); ол жай ғана өзін ұстай алмайды."