Кіріспе

Киелі нысанды айналып жүру рәсімі

Айналып жүру (латын тілінен – circum – айнала, ambulātus – жүру) – киелі нысан немесе құдай бейнесінің айналасын аралау амалы. Ғибадатханаларды немесе қасиетті тұлғалардың бейнелерін айналып өту индуизм және будда діндеріндегі құлшылықтың маңызды бөлігі болып табылады (санскрит тілінде прадакшина деп аталады). Бұл практика басқа діндерде де кездеседі, оның ішінде христиандық, иудаизм және ислам діндерінде де бар.

Индуизм

Көптеген индуистік ғибадатханаларда ғибадатхана құрылымы индуистік қауымдастықтың күнделікті өмірден рухани кемелдікке дейінгі рухани көшуді, сатылар арқылы жасалатын сапар ретінде бейнелейді. Ғибадат етушілердің қасиетті орынның есігінен бастап, құдайдың орналасқан ішкі киелі орынына қарай сағат тілімен айналып өтуіне мүмкіндік беретін жолдар бар. Бұл, ғибадат етушілердің рухани энергияның ең қасиетті орталығына қарай ішкі дәліздер арқылы қозғалуымен, өмірдегі деңгейлер арқылы өтудің рухани тұжырымын дене қозғалыстарымен бейнелеу болып табылады. Бұл сағат тілімен және жұп емес, тақ санда жасалады. Уақытты сақтап, қасиетті орынды айналып жүру – индуистердің кең таралған дұға түрі. Қасиетті орынды айналдыра жасалған тас жол Прадакшина жолы деп аталады.

Буддизм

Санскрит тілінде прадакшина немесе чанкрамана деп те аталады.

Дзен буддизмі

Дзен буддизмінде дзундо (巡堂) кез келген рәсімдік айналымды немесе қамығуды білдіреді. Тассажарада әр таңертең діни қызметкер (導師 dōshi) зендоға бара жатқанда төрт түрлі құрбандық тақтайшаларына барып, сәлемдесіп, құрбандық шалады. Бұл дзундо ханның бірінші төмен түсуімен басталып, доши зендоға үшінші төмен түсумен кіргенде аяқталады. Құрбандық тақтайшасына құрбандық шалып, сәлем бергеннен кейін, доши медитаторлардың артынан зендоның айналасын аралап, ол кентан (検単) деп аталады, ол отыру алаңын тексеру. Доши өтіп бара жатқанда, әрбір тұрғын қол иілмей, гасшо (合掌) қалпында қолдарын көтереді. Бұл доши мен отырғандарды өзара құрметпен байланыстырады.

Сикхизм

Лаван-Ферас үйлену рәсімінде орындалатын төрт айналым, қасиетті кітап – Шри Гуру Грант Сахиб сияқты тазартатын нәрсенің айналасында жасалатын және қасиетті байланысты білдіретін амал.

Христиандық

Католик шіркеуінде діни қызметкер кейде құрбандық үстелін айналып, оған түтетіп отырады. Сондай-ақ, кейбір католик қасиетті орындарында сол жердің қасиетті нысанының айналасын айналып жүру дәстүрі бар, әдетте бұл әулиелердің қабірлері немесе Исаның немесе Мәриям ананың бейнесі болады. Мұндай амал көбінесе үш рет орындалады, бұл Ұш Тұрғандықтың символы. Триденттік рәсімде нан мен шарап элементтері де киелену алдында оларды айналдыра отырып, екі рет сағат тіліне қарсы, бір рет сағат тіліне қарай айналдырылады. Бұл түтетілгеннен кейін латын тілінде дұға оқылады. Румынияда Пасхалық литургия аяқталғанға дейін діни қызметкерлер ән шырқап, халықты бастап шіркеуді үш рет айналып жүреді. Бұл Иса Мәсіхтің жерлену рәсімін бейнелейді. Көптеген шығыс православие және шығыс православиелік діни қызметтерде айналып жүру кең таралған. Копт дәстүрінде литургия кезінде діни қызметкер құрбандық үстелін айналып өтеді, ал қарсы жағында аколит (алтар жігіті) айқыш ағашты жоғары ұстайды. Бұл лютерандық, римдік католик, англикандық және методист шіркеулерінде Ұрымстан станциялары тойланатын ораза кезінде де жиі кездесетін практика. Діни қызметкер алтар қызметшілерімен бірге шіркеудің ішкі бөлігін аралап, 14 станцияның әрқайсысына барады. Көптеген христиан конфессияларының шіркеулерінде Құрма жексенбісінде қауым мүшелеріне, көбінесе балаларға құрма жапырақтары беріледі, олар шіркеудің ішін айналып жүргенде оларды алып жүреді. Пакистан шіркеуінде, біріккен протестант шіркеуінде, Құрма жексенбісінде сенушілер 24-ші псалмды айта келе, палма бұтақтарын шіркеуге әкеледі.

Ислам діні

Тауаф (طواف) – исламның қажылық рәсімдерінің бірі. Хаж және Ұмра кезінде мұсылмандар Қағбаны (Исламның ең қасиетті орны) жеті рет сағат тіліне қарсы бағытта айналуы керек. Осы айналу арқылы сенушілердің бір Аллаға құлшылық етудегі бірлігі көрсетіледі, олар Қағбаны үйірмелеп, Аллаға жалбарыныш жасайды.

Иудаизм

Яһуди діні Хакафот рәсімінде Суккот мейрамында айналуды қолданады, бұл рәсім Хошана Раббада жеті Хакафотпен аяқталады – мейрамның соңы. Олар Симхат Торада Хакафот кезінде де орындалады, онда еврейлер көбінесе Тора орамаларын айнала билейді. Дәстүр бойынша, яһуди келіндері той кезінде хұпа астында күйеу жігіттерін айналып жүреді, ал көптеген яһуди тойларда және бар-мицваларда дөңгелек болып билейді. Мишнаның «Трактат Миддот» 2:2-ге сәйкес, ғибадатхана болған кезде үш қажылық мейрамда Иерусалимдегі ғибадатхана тауына көтерілген адам сағат тіліне қарсы бағытта айналатын. Егер біреуге жаман жағдай болса, ол сағат тілімен айналатын, сонда оны осы ерекше бағытта айналып келе жатқан адамды көргендер оған не болғанын біле алатын (яғни, ол қайғырып жатыр немесе қауымнан шеттетілген) және оған кездескен адам «Осы үйде тұратын» Құдайдың атынан оның үшін дұға ететін.

Бахаи діні

Бахаи дінінің ізбасарлары Палестинадағы Хайфа мен Бахиге кіші қажылық сапар жасағанда Баб және Бахаулланың қабірлерін айналып өтеді. Айналып өту кезінде, Алланың осы Пайғамбарларын еске алу толық үнсіздік сақтала отырып жасалады, сондай-ақ Бахаулланың тууы мен көтерілуі, Бабтың тууы мен шейіт болуы сияқты қасиетті күндері де осы рәсім орындалады.

Бон

Тибеттегі бонполар дәстүрлі түрде (көбінесе) сағат тіліне қарсы бағытта айналып жүреді, яғни Күннің көрінетін қозғалысына қарама-қарсы бағытта.

Фримасондық

Фримасондық үш негізгі дәрежеге үміткерлер ложа бөлмесіндегі құрбандық үстелін айналып өтеді. Бұл сағат тілі бойынша жасалады. Үміткерлердің құрбандық үстелді қанша рет айналып өтуі көрсетіліп отырған дәрежеге байланысты.