Кіріспе

Вариантты стенокардия, сондай-ақ Принцметаль стенокардиясы, вазоспастикалық стенокардия, кері стенокардия, коронарлық тамырлардың спазмы немесе коронарлық артериялардың вазоспазмы деп те аталады, бұл көбінесе стенокардиядан (жүректің көкірек ауруы) тұратын синдром. Вариантты стенокардия тұрақты стенокардиядан айырмашылығы, ол көбінесе демалып жатқан немесе тіпті ұйықтаған адамдарда пайда болады, ал тұрақты стенокардия әдетте физикалық күш салу немесе қарқынды жаттығулар нәтижесінде туындайды. Вариантты стенокардияның себебі – вазоспазм, яғни тамыр қабырғаларындағы жүректің тегіс бұлшық тінінің жиырылуынан коронарлық артериялардың тарылуы. Ал тұрақты стенокардия осы тамырлардың атеросклероз салдарынан толық жабылуынан пайда болады, атеросклероз – майлы плакеттердің жиналуы және артериялардың қатаюы.

Белгілері мен симптомдары

Атеросклерозға байланысты стенокардиямен ауыратын адамдардан айырмашылығы, вариантты стенокардиясы бар адамдар әдетте жас және коронарлық артерия ауруының қауіп факторлары аз болады, бірақ темекі шегу екі типті стенокардия үшін де жиі кездесетін және маңызды қауіп факторы болып табылады. Ауруға шалдыққан адамдар көбінесе түсіндіріле алмайтын (мысалы, физикалық күш жұмсалмаған кезде, ұйықтағанда немесе таңғы сағаттарда) кеудедегі ауыру, жұтқыншақтағы қысым, кеудедегі қысым, бас айну, шамадан тыс тершеу және/немесе төзімділіктің төмендеуі сияқты қайталамалатын эпизодтарды бастан өткереді, бұл атеросклерозға байланысты стенокардиядан айырмашылығы, әдетте миокард инфарктісіне (жүрек ұстамасына) прогрессияланбайды. Атеросклерозға байланысты тұрақты стенокардиядан айырмашылығы, бұл симптомтар көбінесе физикалық күш-жігерге байланысты емес және түнде немесе таңғы сағаттарда пайда болады. Вариантты стенокардиясы бар адамдардың жүрек тексеруі, қазіргі симптомдар болмаған жағдайда әдетте қалыпты болады. Осы адамдарда, сондай-ақ коронарлық артерияларында айқын атеросклерозы жоқ адамдардың шағын пайызында коронарлық артерия спазмының ұстамалары естен шығу, шок және жүрек тоқтауы сияқты әлдеқайда ауыр көріністерге алып келуі мүмкін. Әдетте, бұл көріністер жүрек ұстамасының және/немесе қатерлі жүрек аритмиясының дамуын көрсетеді; олар дереу медициналық араласуды, сондай-ақ олардың ауруының болуын және оларға арналған арнайы емдеу схемаларын қарастыруды талап етеді. Кардиолог вариантты стенокардияны күдіктенуі керек, егер: а) симптомдар тыныш күйде немесе ұйықтағанда пайда болса; б) симптомдар жиі пайда болса; в) стенокардия тарихы бар адамда жүргізілетін жүктеме кезінде стенокардия пайда болмаса (вариантты стенокардия жаттығуға төзімді); г) стенокардия тарихы бар адамда жүрек ауруының басқа түрлерінің белгілері болмаса; және/немесе д) коронарлық артерия атеросклерозының белгілері жоқ адамда түсіндіріле алмайтын естен шығу оқиғасы болса. Ацетилхолин парасимпатиялық жүйе (ПЖЖ) арқылы тыныш күйде қалыпты жағдайда бөлінеді және коронарлық артериялардың кеңеюіне себеп болады. Ацетилхолин тікелей механизм арқылы тамырлық тегіс бұлшық клеткаларының жиырылуын тудырса, сонымен қатар эндотелий клеткаларын азот оксидін (NO) өндіруге ынталандырады. NO эндотелий клеткаларынан таралып, жақын маңдағы тегіс бұлшық клеткаларының босаңсуын ынталандырады. Сау артерия қабырғаларында ацетилхолиннің (азот оксиді арқылы) тудырған жанама босаңсуы кез келген жиырылудан гөрі күштірек болады. Эндотелийдің функциясы бұзылған жағдайда, ацетилхолинмен ынталандыру азот оксидін өндіруге немесе өте аз мөлшерде өндіруге әкеледі. Осылайша, тыныш күйде ПЖЖ бөлетін ацетилхолин тек тамырлық тегіс бұлшық еттің жиырылуын тудырады. Тромбоксан А2, серотонин, гистамин және эндотелин – плацеткаларды белсендіретін және/немесе олардың босатылуына себеп болатын вазоконстрикторлар. Плацеткалардың бұзылған белсенділігі (мысалы, липопротеин(а) фибринолизбен бәсекелесіп, плазминогенмен араласып, фибринолизді бұзып, плацеткалардың белсенділігін арттырады) осы медиаторлардың босатылуына және коронарлық тамырлардың спазмына әкеледі. Вариантты стенокардияның дамуымен байланысты деп есептелетін басқа факторлар: коронарлық артерияның тегіс бұлшық еттерінің ішкі гиперконтрактильдігі; айқын атеросклеротикалық коронарлық артерия ауруының болуы; және парасимпатиялық жүйе белсенділігінің төмендеуі (қан тамырларын кеңейтуге қалыпты түрде жауапты). Вариантты стенокардиясы бар адамдарда симптомсыз коронарлық артерия спазмының көптеген құжатталмаған эпизодтары болуы мүмкін, бұл жүректің кейбір бөліктеріне қан ағынының нашарлауымен және содан кейінгі жүрек ритмінің бұзылуымен және ықтимал қауіпті жағдайлармен байланысты. Осыған сәйкес, вариантты стенокардиясы бар адамдарды осыған байланысты ара-тура тексеру үшін ұзақ мерзімді амбулаторлық жүрек мониторингісін пайдалану қажет.

Сақтау

Ұстау терапиясы ретінде, нитроглицеринді тіл астына қабылдайтын таблеткаларды, ангинаға себеп болатын қызметті атқарудан 3-5 минут бұрын, ангинаны сирек және тек осындай қызметпен айналысқанда ғана сезінетін пациенттердің шағын тобы қолдануы мүмкін. Ангина шабуылдарын болдырмау үшін дигидропиридин емес класс (мысалы, верапамил, дилтиазем) бірінші қатарлы препараттар саналады. Кальций арналарын блоктаушы препараттарға жеткілікті жауап бермейтін адамдарда, кальций арналарын блоктаушы препараттар режиміне ұзақ әрекет ететін нитроглицериндерді, мысалы, изосорбид динитратын немесе қысқа әрекет ететін нитроглицеринді үзіліс-үзіліспен қолдану (жедел симптомдарды емдеу үшін) қосуға болады. Дегенмен, адамдарда үздіксіз қолданылатын ұзақ әрекет ететін нитроглицерин препараттарының тиімділігіне төзімділік немесе қарсылық дамуы мүмкін. Бұған жол бермеудің бір жолы – ұзақ әрекет ететін нитроглицерин препараттарының дозаларын қабылдау арасында 12-14 сағаттық нитроглицеринсіз кезеңдерді жоспарлау.

Тарих

Доктор Уильям Хеберден 1768 жылы жариялаған еңбегінде патологиялық түрде тарылған коронарлық артериялардың салдарынан туындаған кеудедегі ауырудың (яғни стенокардияның) алғашқы сипаттамасын берді. Бұл шабуылдар физикалық жаттығулар немесе басқа да күш салулар нәтижесінде пайда болып, демалыс және нитроглицеринмен басылатын. 1959 жылы доктор Майрон Принцметалл Хеберденнің классикалық стенокардиясынан өзгеше, көбінесе жаттығусыз немесе күш жұмсамай пайда болатын стенокардияның бір түрін сипаттады. Шындығында, ол науқастарды әдеттегі ұйқысынан оятар еді. Бұл вариантты стенокардия доктор Хеберден сипаттаған классикалық стенокардиядан атеросклероз, эмболия немесе коронарлық артерия қабырғаларының спонтанды диссекциясы (яғни жыртылуы) сияқты патологиялық процестермен тарылмаған коронарлық артериялардың эпизодтық вазоспазмынан туындайтынымен ерекшеленді. Вариантты стенокардия 1930 жылдары басқа авторлармен екі рет сипатталған және 1973 жылы Кемп оны жүрек синдромы Х (CSX) деп атады, бұл жаттығуларға байланысты стенокардиясы бар, бірақ қалыпты коронарлық ангиограмма нәтижелері бар науқастарға қатысты. CSX қазір микроқан тамырлары стенокардиясы деп аталады, яғни жүректің кішкентай артерияларының ауруынан туындаған стенокардия. Дегенмен, электрокардиограммадағы ST сегменттерінің төмендеуімен байланысты, күш салудан туындаған және/немесе атеросклеротикалық коронарлық артерия ауруы бар адамдар, егер олардың симптомдары коронарлық артерия спазмынан туындаса, вариантты стенокардияға шалдыққан деп есептеледі. Сонымен қатар, сирек жағдайларда симптомсыз коронарлық артерия спазмы болуы мүмкін, бірақ ол жүрек бұлшық етінің ишемиясымен (яғни қан ағынының шектелуі және оттегінің жетіспеуі) және сонымен қатар электрокардиографиялық өзгерістермен байланысты. Вазоспастикалық стенокардия термині кейде осы атипикалық жағдайлардың барлығын, сондай-ақ классикалық вариантты стенокардияны қамту үшін қолданылады. Вариантты стенокардия эозинофилді коронарлық периартериттің маңызды асқынуы болып табылады, бұл өте сирек кездесетін ауру, ол коронарлық артериялардың сыртындағы қабықшаларға эозинофилдердің кең ауқымды енуінен туындайды. Вариантты стенокардия Кунис синдромынан да (сонымен қатар аллергиялық жедел коронарлық синдром деп те аталады) ерекшеленеді, онда коронарлық артерияның тарылуы мен симптомдары дәрі-дәрмектерге немесе басқа заттарға аллергиялық немесе күшті иммундық реакциялардан туындайды. Кунис синдромын емдеу, вариантты стенокардияны емдеуден мүлдем өзгеше.