Кіріспе

Полинезия тілдерінің ортақ ата-бабасы Протополинезия (қысқаша PPn) – барлық қазіргі полинезия тілдерінің шығу тегі саналатын гипотетикалық прототіл. Ол протоавстронезия тілінен туындаған тіл. Тарихи тіл білімі мамандары салыстырмалы әдіс арқылы осы тілді, түпнұсқа индоевропа және түпнұсқа урал тілдеріндей, қайта құрастырды. Осы әдіс археологиялық және этнографиялық деректерді де қолдайды, олар протополинезия тілінде сөйлеген халықтың алғашқы отаны Тонга, Самоа және жақын орналасқан аралдар аймағында болғанын көрсетеді.

Фоналогия

Протополинезия тілінде 13 дауыссыз және 5 дауысты дыбыс бар.

Әуелі дауыстылар

Протополинезия тілінде ұзындығы бойынша ешқандай айырмашылықсыз бес дауысты дыбыс болған. Кейбір туыс тілдерде дауысты дыбыстардың тізбектеліп келуі ұзын дауыстылар мен дифтонгтардың пайда болуына әкелді, ал кейбір тілдерде бұл дыбыстар кейіннен фонемалық мәнге ие болды.

Дыбыстық сәйкестіктер

Протополинезиялық тонгалық ниуэялық Ниуафоʻоу Протоядролық полинезиялық самоандық ~ Шығыс Футуналық Тикопиялық Нукуороялық Протошығыс полинезиялық Рапа-Нуи MVA, Кук аралдары маори Туамотуан маори Таити Солтүстік Маркездік Оңтүстік Маркездік Гавайи.

Сөздік

Төменде әртүрлі тілдерде орфографиялық түрде көрсетілген кейбір үлгілік сөздіктер кестесі берілген. Барлық жағдайда дыбысы бір фонеманы білдіреді. Барлық жағдайда әріп полинезиялық сөздік емес, тілдік альвеолярлық шүмекті білдіреді.

| Полинезиялық сөздік | Прото-полинезиялық | Тонган | Ниуэ | Самоан | Рапа Нуи | Таити | Маори | Кук аралдары Маори | Оңтүстік Маркиз | Гавайи | Ағылшын |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| tangata | tangata | tangata | tagata | tagata | tangata | tangata | tangata | tangata | kanaka | kanaka | person |
| hinahina | hinahina | hinahina | sinahin | sinahin | hinahina | hinahina | hinahina | hinahina | hinahina | hinahina | grey haired |
| kanahe | kanahe | kanahe | ana’e | ana’e | kanahe | kanahe | kanae | kanae | kanae | kanae | mullets |
| letia | letia | letia | letia | letia | retia | retī | retia | retia | letia | letia | flower |
| vakavaka | vakavaka | vakavaka | 'awakava | vakavaka | vakavaka | vakavaka | waka | waka | vaka | vaka | canoe |
| fefine | fefine | fifine | fafine | vi’e/vahine | vahine | vahine | wahine | vahine | vahine | vahine | woman |
| mātua | mātua | mōtu’a | amatu | amatu | ametu | amatu | matua, matuamotu | amaku | amaku | parent |
| ualu | ualu | ualu | alu | alu | alu | alu | rua | rua | rua | two |
| tolu | tolu | tolu | tolu | tolu | toru | toru | toru | toru | tolu | three |