Тайланд пен Лаос халқы: Млабри тайпасының тарихы мен мәдениеті
Mlabri people
Тайланд пен Лаос халқы – Mlabri тайпасы туралы ақпарат. Сирек кездесетін, көшпелі аңшы-жинаушылар өмірі, саны 400-ден аспайды. Этнографиялық зерттеулер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Млабри (тай тілінде: มลาบรี) немесе Мрабри, сондай-ақ Фи Тонг Луанг деп те аталады, Таиланд пен Лаос елдерінде өмір сүретін этностық топ. Олар "Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең қызықты және ең аз зерттелген халық" деп есептеледі. Бүгінде әлемде 400-ден аз Млабри қалды, ал кейбір бағалаулар бойынша саны 100-ге дейін төмендеген. Лаоспен шекаралас Таиландтың солтүстігіндегі таулы аймақта көшпелі аңшы-жинаушылар болып өмір сүрген. Таиландта тұратындары Хмонг және солтүстік тайлық халықтармен жақын арада тұрады, ал Лаоста тұратындары басқа этникалық топтармен бірге өмір сүреді.
The Mlabri (Thai:มลาบรี) or Mrabri, also called the Phi Tong Luang, are an ethnic group of Thailand and Laos, and have been called "the most interesting and least understood people in Southeast Asia". Only about 400 or fewer Mlabris remain in the world today, with some estimates as low as 100. A hill tribe in northern Thailand along the border with Laos, they have been groups of nomadic hunter gatherers. Those in Thailand live close to the Hmong and northern Thai. Those living in Laos live close to other ethnic groups.
Номенклатура
Млабри атауы – Мрабри сөзінің тай-лаос тілдеріндегі өзгертілген түрі, бұл кхму тіліндегі "орман халқы" деген сөзден шыққан болуы мүмкін. Кхму тілінде mra – "адам", ал bri – "орман" деген мағынаны білдіреді. Олар жергілікті жерде Phi Tong Leuang (тай: ผีตองเหลือง, лаос: ຜີຕອງເຫລືອງ) немесе "сары жапырақтардың рухы" деп те белгілі, себебі олар жапырақтар сарғай бастағанда мекендерін тастап кетеді.
The name Mlabri is a Thai/Lao alteration of the word Mrabri, which appears to come from a Khmuic term "people of the forest". In Khmu, mra means "person" and bri "forest". They are also known locally as Phi Tong Leuang (Thai: ผีตองเหลือง, Lao: ຜີຕອງເຫລືອງ) or "spirits of the yellow leaves", since they abandon their shelters when the leaves begin to turn yellow.
Генетика
Хироки Оота және оның әріптестері Млабри тобының генетикалық талдауын жүргізіп, олардың мтДНК-ның әртүрлілігі төмен екендігіне келді, бұл Млабрилердің 500-800 жыл бұрын өте аз адамдардан тарағандығын көрсетеді. Дегенмен, бұл мәселе 2005 жылы PLoS Biology журналында Хироки Оота мен оның әріптестері мен Тони Уотерс арасындағы пікір алмасу арқылы жоққа шығарылды.
Genetic analysis of the Mlabri group by Hiroki Oota and colleagues led them to believe that their mtDNA has little diversity, suggesting the Mlabris originated 500 to 800 years ago from very few individuals. However, this was contested in the journal PLoS Biology in 2005 in an exchange of articles between Hiroki Oota and his colleagues and Tony Waters.
Өмір салты
Млабрилер дәстүрлі түрде көшпелі өмір салтын ұстанған. Олар жиі қоныс аударып, тұрақты үйлері болмағандықтан, құрма жапырақтары мен бамбук жіптерінен уақытша баспаналар жасаған. Олар тек қана қабықтан немесе матадан жасалған белдемше киген, бірақ қазір Млабрилердің көпшілігі басқа таулы тайпалармен сауда арқылы алынған фабрикалық киімдерді киеді. Олар аңшы-жинақшылар, олардың тағамының көп бөлігі жинау арқылы алынады. Әйелдер орман ішінде жалғыз босанған, ал нәрестелердің өлімі бұрын өте жоғары болған. Млабрилердің ресми әлеуметтік рәсімдері аз, және олардың орман рухтарына және басқа да табиғат рухтарына сенетіні айтылады, бірақ формалды діни жүйесі жоқ. Некеге тұру үшін қарапайым өтініш жасалады, келін толық төленбейді. Өлгендер көз жұмған жеріне жақын жерге жерленеді, ал тайпа мұнан әрі жылжып кетеді. 1938 жылы австриялық антрополог Уго Бернацик "Сары жапырақ халықтары" туралы этнографиялық зерттеу жариялады, онда оның 20-ғасырдың басында тайпаға жасаған қысқаша бақылаулары қамтылған. 1990 жылдардан бері Таиландтағы Млабрилер Фрае және Нан провинцияларындағы тұрақты ауылдарға қоныстанды. Тайланд үкіметі олар бұрын тұрған ормандық жерлерді мемлекеттік орман қоры деп жариялады және Млабрилердің сол жерге қайтып оралуына кедергі келтіруде. 2013 жылы Млабрилердің өзін-өзі өлтіру көрсеткішінің жоғарылағаны туралы хабар тарады. Млабри ауылдарында белгілі бір экономикалық қызмет жүріп жатыр. Аң аулау мен жинаумен айналысып жүргенімен қатар, Млабрилер қазір таулы жерлерде егіншілікпен және аспақ тоқумен де шұғылданады, сондай-ақ күндізгі жұмысшылар ретінде де жұмыс істейді. Нан провинциясындағы Млабри қоныстарының бірі принцесса Сириндхорнның қамқорлығында.
The Mlabri traditionally lived a nomadic lifestyle. They moved frequently, and had no permanent houses, instead making temporary shelters from palm leaves and bamboo string. They wore only a loin covering of bark or cloth, though most Mlabri now wear factory made clothes gained by trade with other hill tribes. They are hunter gatherers, with most of their food coming from gathering. Women give birth alone in the forest and infant mortality used to be very high. The Mlabri have few regimented social ceremonies, and are said to have no formal religious system, though they believe in forest spirits and other nature spirit. Marriages are made with simple request; there is no bride price. The dead are buried near where they expired, and the tribe moves on. In 1938, Austrian anthropologist Hugo Bernatzik published an ethnography of the "Yellow Leaf People" which contained his brief observations of the tribe in the early 20th century. Since the 1990s, the Mlabri in Thailand have settled into more permanent villages in Phrae and Nan provinces. The Thai government has declared the forest areas where they used to live to be state owned forest reserves and discourages any Mlabri from returning there. It was reported in 2013 that the Mlabri's suicide rate has risen. Mlabri villages have some economic activity. While still hunting and gathering, the Mlabri now engage in highland farming and hammock weaving, besides working as day laborers. One of the Mlabri settlements in Nan Province is under the patronage of Princess Sirindhorn.