Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жер асты ғибадатханасы немесе қабір
Underground temple or tomb
Гипогей немесе гипогей (көпше түрі гипогея немесе гипогея, /h//aɪ//p//ɒ//g//eɪ//ə/ деп айтылады; сөзбе-сөз мағынасы "жер асты", грек тіліндегі hypo – "астында" және ghê – "жер" сөздерінен шыққан) – жер астындағы ғибадатхана немесе қабір. Гипогейлерде көбінесе күлге айналдырылған адам қалдықтарына арналған нишалар немесе жерленген қалдықтарға арналған локулилер кездеседі. Кейде осындай қабірлер "салынған қабірлер" деп те аталады. "Гипогей" термині кез келген ежелгі құрылысқа немесе құрылыстың жер астындағы бөлігіне қатысты болуы мүмкін, мысалы, Колизейдің астындағы құлдарды (әсіресе жаудан түтқынға алынғандарды) және жануарларды ұстап, оларды гладиаторлардың ойындарына дайындап тұрған туннельдер жүйесі. Ойын барысында жануарлар мен құлдарды кез келген сәтте құммен жабылған аренаның астындағы жасырын есіктер арқылы шығаруға болатын.
A hypogeum or hypogaeum (plural hypogea or hypogaea, pronounced /h//aɪ//p//ɒ//g//eɪ//ə/; literally meaning "underground", from Greek hypo (under) and ghê (earth)) is an underground temple or tomb. Hypogea will often contain niches for cremated human remains or loculi for buried remains. Occasionally tombs of this type are referred to as built tombs. The term hypogeum can also refer to any antique building or part of building built below ground such as the series of tunnels under the Colosseum which held slaves (particularly enemy captives) and animals while keeping them ready to fight in the gladiatorial games. The animals and slaves could be let up through trapdoors under the sand covered arena at any time during a fight.
Мысалдар
Гипогейдің алғашқы мысалы Миной қола дәуіріндегі Крит аралындағы Кноссос ескерткішінде табылды. Хоган бұл жер асты үңгірінің аралық пішіндес екенін және жұмсақ тасқа қазылып жасалғанын атап көрсетеді. Паоладағы Халь Сафлиени гипогейі – бұл тарихқа дейінгі гипогейдің ең көне мысалы, оның ең ерте кезеңі б.з.д. 3600–3300 жылдарға дейін жетеді; ол үш деңгейге орналасқан, шамамен кеңейген жер асты камералары, залдары мен дәліздер кешені, ішінара храм архитектурасын имитациялап салынған және мол тарихқа дейінгі өнер туындыларын қамтиды. Ларнакада, Кипрде – Лефкарит қабірі 1999 жылы ашылды. Гипогейлер Династиялық Египетте де табылды, мысалы, Солтүстік Мазгуна пирамидасында, Оңтүстік Мазгуна пирамидасында және Оңтүстік Саққара пирамидасында. Ежелгі Пальмирадағы гипогейлерде мүсінді портреттік бейнелері бар тақташалармен жабылған локулилер мен қақпақтарында отбасылық тойлар бейнеленген саркофагтар болған. Кейінірек христиандар да осыған ұқсас жер асты қасиетті орындарын, крипталар мен қабірлерді салды, оларды катакомбалар деп атады. Бірақ бұл тек атаудың айырмашылығы ғана, мақсаты мен рәсімдері бірдей болды, археологиялық және тарихи зерттеулер олардың бірдей екенін көрсетеді. Вернер Якобсен былай жазды:
An early example of a hypogeum is found at the Minoan Bronze Age site of Knossos on Crete. Hogan notes this underground vault was of a beehive shape and cut into the soft rock. The Ħal Saflieni Hypogeum in Paola, Malta, is the oldest example of a prehistoric hypogeum, the earliest phase dating to 3600–3300 BC; it is a complex of underground chambers, halls and passages covering approximately on three levels, partly carved to imitate temple architecture and containing extensive prehistoric art. In Larnaka, Cyprus—the Lefkaritis Tomb was discovered in 1999. Hypogea were also found in Dynastic Egypt, such as at the Northern Mazghuna pyramid, Southern Mazghuna pyramid and Southern South Saqqara pyramid. The hypogea in ancient Palmyra contained loculi closed with slabs bearing sculptured portrait reliefs, and sarcophagi with sculptured family banqueting scenes on their lids. The later Christians built similar underground shrines, crypts and tombs, which they called catacombs. But this was only a difference in name, rather than purpose and rituals, and archaeological and historical research shows they were effectively the same. Werner Jacobsen wrote:
Гипогейлер Колумбтан бұрынғы Жаңа әлемде бірінші мыңжылдықта салынған. Осы қабірлердің кейбіреулерінің диаметрі 10 метрден асып, ішінде екі-үш тұрған бағаналары, әшекейлі пилястралары және бүйірлік бөлмелері болған. Бұл гипогейлердің ең көп шоғырланған жері – Колумбияның оңтүстік-батысында орналасқан ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Тиеррадентро ұлттық археологиялық паркі.
Hypogea were constructed across the pre Columbian New World during the first millennium AD. Some of these tombs were over 10 meters in diameter and contained two or three free standing columns, ornamental pilasters, and side chambers. The largest concentration of these hypogea are found in the National Archeological Park of Tierradentro, a UNESCO World Heritage Site in southwest Colombia.
Басқа жер асты құрылыстары
Діндік мақсаттарда қолданылмаған басқа қазбалардың ішінде грек-рим криптопортикусы бар. Басқа мәдениеттер де жер асты құрылыстар салған, олардың ішінде жер қазып жасалған үйлер, жер асты қоршаулары, яодун, фогу, ердсталл және кивалар кіреді.
Other excavated structures, not used for ritual purposes, include the Greco Roman cryptoporticus. Other cultures also have constructed underground structures, including the dugout, souterrain, yaodong, fogou, erdstall, and kiva.