Үстіртен соғылатын барабан – Африка, Азия, Еуропа мен Оңтүстік Америкада кездесетін музыкалық аспап. Дыбыс мембрананы үйкеу арқылы шығарылады. Тарихы, түрлері туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фрикциялық барабан – Африка, Азия, Еуропа және Оңтүстік Америкада түрлі нұсқаларда кездесетін музыкалық аспап. Еуропада ол 16 ғасырда пайда болып, нақты діни және рәсімдік шаралармен байланысты болды.
A friction drum is a musical instrument found in various forms in Africa, Asia, Europe and South America. In Europe it emerged in the 16th century and was associated with specific religious and ceremonial occasions.
Құрылыс
Фрикциялық барабан – дыбыс қорабына керілген бір мембранадан тұратын соққылы аспап. Ойыншы мембрананы үйкеліс арқылы қоздырып дыбыс шығарады. Дыбыс қорабы ыдыс, құмыра немесе ашық қуыс зат болуы мүмкін. Үйкеліс жасау үшін мембрананы тікелей саусақпен немесе матамен, немесе мембрананың ортасына бекітілген таяқшамен немесе арқанмен сүртіп немесе қозғауға болады, әдетте, ылғал қолмен, шүберекпен немесе матамен. Ойнаған кезде мембрананы бас бармақпен басып, дыбыс биіктігін өзгертуге болады. Егер арқан қолданылса, бұл аспапты "арқанды барабан" немесе "арыстанның аңырауы" деп атайды. Кейбір фрикциялық барабандарда айналдыру арқылы үйкеліс жасалады.
A friction drum is a percussion instrument consisting of a single membrane stretched over a sound box, whose sound is produced by the player causing the membrane to vibrate by friction. The sound box may be a pot or jug or some open ended hollow object. To produce the friction, the membrane may be directly rubbed with the fingers or through the use of a cloth, or a stick or cord which is attached to the centre of the membrane and then rubbed or moved with a hand, sponge or cloth, generally wet. The membrane may be depressed with the thumb while playing to vary the pitch. When a cord is used the instrument may be referred to as a "string drum" or "lion's roar." In some friction drums, the friction is obtained by spinning the drum around a pivot.
Батыс Еуропа классикалық музыкасында қолдану
Композитор Орландо Гиббонс (1583–1625) голландтық "Де Роммелпот" әуенін цитаталаған клавиштік фантазия жазды. Қазіргі заманда үйкеліс барабанын бірнеше батыс композиторлары қолданған. Эдгард Варезе оны "Гиперпризм" (1924) және "Иондау" (1933) шығармаларында пайдаланған. Александр Гёр өз "Романца" шығармасында (1968) виолончель мен оркестр үшін "арыстанның арылысын" көрсеткен. Карл Орф "Жазғы түнгі арман" (1934–52) шығармасында айналдырылатын үйкеліс барабанын қолданды, ал Бенджамин Бриттен "Балалар крестовый походы" (1969) шығармасында соққымен ұрылатын және созылған ішегімен иіліп тартылатын ішекті барабанды пайдалануды талап етеді.
The composer Orlando Gibbons (1583–1625) wrote a keyboard fantasia in which he quotes the Dutch melody De Rommelpot. In modern times the friction drum has been used by several Western composers. Edgard Varèse used it in Hyperprism (1924) and Ionisation (1933). Alexander Goehr specifies a "lion's roar" in his Romanza for cello and orchestra (1968). Carl Orff used a whirled friction drum in A Midsummer Night's Dream (1934–52) and Benjamin Britten, in his Children's Crusade, (1969) calls for a string drum to be struck with drumsticks and bowed by means of the stretched string.
Батыс Еуропалық суреттердегі бейнелер
Роммельпот голланд суретшілерінің бірнеше картиналарында бейнеленген, оның ішінде Ян Миенсе Моленаердің "Екі ұл мен қыз музыка ойнатады" (1629, Лондонның Ұлттық галереясы) және Питер Брюгельдің "Карнавал мен Ұсықпылым арасындағы күрес" (1559, Венаның Көркем-тарихи мұражайы) картиналарында кездеседі.
The Rommelpot features in several paintings by Dutch painters, including Two Boys and a Girl Making Music by Jan Miense Molenaer (1629, National Gallery, London) and The Fight Between Carnival and Lent by Pieter Brueghel (1559, Kunsthistorisches Museum, Vienna).
Халықтық музыкада аймақтық қолдану
Бельгия: роммельпот, ойнайтын халық әншілері, көбінесе әндеріне жалғыз сүйемелдеу ретінде. Бразилия: cuíca, негізінен Рио-де-Жанейро стиліндегі карнавал самбасында қолданылады. Мембрананың ортасына таяқ бекітіледі және ол ашық цилиндрлі дыбыс қорабының ішіне еніп тұрады. Ойыншы таяқты сүрту үшін дыбыс қорабының екінші жағынан жетеді. Дания: rummelpot немесе rumlepot. Данияның кейбір аймақтарында, мысалы Оңтүстік Ютландта, дәстүрлі түрде бетперделі балалардың тобы Жаңа жыл қарсаңында үйден-үйге барып, rummelpot-тың ырғақты сүйемелдеуімен әндер айтады және алмастыру үшін æbleskiver, тәттілер немесе жемістер алады. Франция: трениелік барабан (tambour à friction) және жергілікті атаулар (brau, bramadèra, brama topin, petador, оңтүстіктегі pinhaton). Сымдық барабан (tambour à cordes) – бұл сымды аспап, оны сымды аспап – тамбурин-а-кордпен шатастырмау керек. Германия: Бруммтопф немесе Руммелпот, Берлинде және ескі Пруссияда Вальдтеуфель. Жаңа жыл қарсаңында Солтүстік Германияда үйде жасалған аспаптармен, соның ішінде Руммельпотпен, бетперделі балалар тобы үйден-үйге барып, төменгі неміс тілінде арнайы Руммельпот әндерін орындайды және алмастыру үшін тәттілер немесе жемістер алады. Ересектер кешке кейін шығып, әдетте шнапс ішеді. Венгрия: köcsögduda (жақсогдуда немесе жақсогдуда), әсіресе цитра оркестрлерінде қолданылады. Үлкен терракота немесе ағаш құмыраның үстіне былғары немесе пергамент жабыстырылады. Қамысты немесе жылқы шашын қақпаққа бекітіп, оны ылғал қолмен сүртеді. Италия: caccavella немесе putipù; басқа да көптеген атаулармен белгілі. Денесі балшықтан жасалған ыдыс, ағаштан жасалған ванна немесе қалай банка болуы мүмкін, оның ішінен жануар терісінен жасалған қабық арқылы тесілген бамбуктан жасалған ұзын таяқ өтеді және ол сүртіледі. Мальта: ir rabbaba немесе iz zafzafa. Аспаптың құрамында мысық, ешкі немесе қоян терісінен жасалған қаптама, ортасына таяқ байланған, мысықтан, ағаштан немесе балшықтан жасалған денесі бар. Таяқты ылғалды шүберекпен сүртеді. Нидерланды: foekepot немесе rommelpot. "Foek" сөзінің дыбырқұрамы, ықтимал, ономатопеялық. Оны шайырлы таяқшамен сүртеді. Нидерландының кейбір аймақтарында, мысалы, Ийссельмонде аралында, 1950 жылға дейін Жаңа жыл қарсаңында үйден-үйге барып, rommelpot-тың ырғақты сүйемелдеуімен ән айту дәстүрлі болды. Бұл дәстүр әлі күнге дейін Солтүстік Голландияда Сент-Мартин мейрамында сақталады. Брабантта rommelpot сонымен қатар аспаппен бірге орындалатын биді білдіреді. Польша: burczybas. Португалия: sarronca. Румыния: buhai (украиннің бухайына ұқсас), екі ұшы ашық ағаш ваннадан немесе шелектен жасалған, мал терісімен жабылған және ортасынан жылқы шашынан жасалған "құйрық" үшін тесілген. Оны ылғал қолмен сүртеді. Ол дәстүрлі түрде Жаңа жылдық рәсімде қолданылады – plugușorul ("кішкентай тырма"), онда ол тырманы тартқанда өгіздердің ырылдауының дыбысын шығарады. Ресей: гусачок немесе гусёк. Саз ыдыстың үстіңгі жағы бұқаның терісімен қапталған. Оны шайырлы таяқшамен сүртеді. Словения: lončeni bas (саз бас), сондай-ақ гудало немесе вугаш деп аталады. Аспап – биіктігі әдетте 20-40 см болатын саз ыдыс, терімен немесе пергаментпен жабылған, ортасына ұқсас ұзындықтағы шайырмен қапталған қатты ағаш таяқша байланған. Испания: zambomba. Бұл сүргіш барабан әр түрлі материалдардан жасалып, таяқпен немесе арқанмен сүртіледі. Ол әсіресе Рождествомен байланысты, өйткені ол бұрын рождестволық әндермен бірге орындалатын. Украина: buhay (бугай) (бугай, бухай, беребеныц, бика, буга, бочка деп те аталады). Бұл аспап дәстүрлі түрде Жаңа жыл және Рождество рәсімдерінің бір бөлігі ретінде қолданылған. Ол украиндық халық оркестрлеріне кіреді. Венесуэла: furro агиналдо, парранда және гаита сияқты Зулианның дәстүрлі музыкасында қолданылады, оларды furruco және mandullo деп те атайды. Колумбия: zambumbia. Мексика: arcusa, bote del diablo немесе tigrera. Куба: ékue.
Belgium: rommelpot, played by folk singers, often as the sole accompaniment to their singing. Brazil: cuíca, primarily used in Rio de Janeiro style Carnival samba. A stick is attached to the centre of the membrane and protrudes into the inside of the sound box, which is an open ended cylinder. The player reaches inside the sound box from the other end to rub the stick. Denmark: rummelpot or rumlepot. In some parts of Denmark, e. g. Southern Jutland, traditionally groups of masked children go from house to house on New Year's Eve singing songs to the rhythmic accompaniment of the rummelpot and receiving æbleskiver, sweets or fruits in return. France: tambour à friction, and local names (brau, bramadèra, brama topin, petador, pinhaton in the South). Tambour à cordes is used for a string drum, not be confused with the tambourin à cordes, a stringed instrument. Germany: Brummtopf or Rummelpott, in Berlin and old Prussia Waldteufel. On New Year's Eve there is a tradition in North Germany in which groups of masked children with homemade instruments, including the Rummelpott, go from house to house singing special Rummelpott songs in Low German, receiving sweets or fruits in return. Adults go out later that evening and typically receive shots of schnapps. Hungary: köcsögduda (jughorn or jugpipe), especially used in zither orchestras. Leather or parchment is tightened over the top of a large terracotta or wooden jug. A reed or length of horsehair is fastened to the cover and rubbed with a wet hand. Italy: caccavella or putipù; also known by many other names. The body may be an earthenware pot, a wooden tub or a tin can, with a length of bamboo pierced through an animal skin membrane and rubbed. Malta: ir rabbaba or iz zafzafa. The instrument consists of a tin, wood or clay body with a stretched membrane of cat, goat or rabbit skin which has a stick tied in the centre. The stick is rubbed with a wet sponge. Netherlands: foekepot or rommelpot. The syllable “foek” is probably meant to be onomatopoeic. It is rubbed with a rosined stick. In some parts of the Netherlands, e. g. on the island of IJsselmonde, it was tradition, until the 1950s, to go from house to house on New Year's Eve singing songs to the rhythmic accompaniment of the rommelpot. This tradition is still maintained in North Holland on the feast of St. Martin. In Brabant rommelpot can also refer to the dance which is accompanied by the instrument. Poland: burczybas. Portugal: sarronca. Romania: buhai (similar to the Ukrainian buhay), made of a wooden tub or bucket open at both ends with an animal skin tightened over the top and pierced in the middle for a horsehair "ox tail". This is rubbed with a wet hand. It is traditionally used in the New Year's ritual plugușorul ("the little plough"), where it reproduces the sound of oxen mooing when pulling the plough. Russia: gusachyok or gusyok (Russian: Гусачок or гусёк). The top of a clay pot is covered with skin of bull. It is rubbed with a rosined stick. Slovenia: lončeni bas (pottery bass), also called gudalo or vugaš. The instrument is a clay pot, generally between 20 and 40 cm tall, covered with skin or parchment and with a resin coated hardwood stick of similar length tied in the center. Spain: zambomba. This friction drum can be made from a variety of materials and rubbed either with a rod or with rope. It is particularly associated with Christmas, when it used to accompany the singing of carols. Ukraine: buhay (бугай) (also known as bugai, buhai, berebenytsia, bika, buga, bochka). This instrument was traditionally used as part of New Year's and Christmas rituals. It is included in Ukrainian folk orchestras. Venezuela: The furro is used in aguinaldos, parrandas and Zulian traditional music such as gaita, these can also be known as furruco, and mandullo. Colombia: zambumbia. Mexico: arcusa, bote del diablo or tigrera. Cuba: ékue.