Кіріспе
Күшті қанаттылар тұқымдасы
Ағашқа шаққан құрттар (Aetalionidae-ден ерекшелендіру үшін дәлірек айтқанда, типикалық ағашқа шаққан құрттар) және тікенді құрттар Membracidae тұқымдасына жатады, бұл тұқымдас цикадалар мен жапыраққа шаққан құрттарға жақын. 400-ден астам туысқа жататын 3200-ге жуық ағашқа шаққан құрттар түрі белгілі. Олар Антарктидадан басқа барлық континенттерде кездеседі; Еуропадан тек бес түрі ғана белгілі. Жеке ағашқа шаққан құрттар көбінесе бірнеше ай ғана өмір сүреді.
Морфология
Ағаштан шыққыштардың ерекше сыртқы түрі табиғат зерттеушілерін көптен бері қызықтырып келеді. Олар ең алдымен кеңейтілген және әсем пронотумымен танымал, ол көбінесе өсімдік тікендерін еске түсіретін, фантастикалық пішіндерге дейін кеңейеді, бұл олардың камуфляждалуына немесе өрнектелуіне көмектеседі (сондықтан көптеген ағаштан шыққыштар "тікенді жәндіктер" деп аталады). Ағаштан секіріп жүретін жәндіктердің артқы жамбас сүйектерінде секіру үшін жеткілікті күш тудыратын арнайы бұлшық еттері бар. Пронотальды "қалқан" жәндіктер қанатының тізбекті гомологтары болуы мүмкін деген ұсыныс болған, бірақ бұл түсіндірме кейінгі бірнеше зерттеулермен жоққа шығарылды (мысалы, ). Ағаштан шыққыштардың нимфаларын тоғызыншы құрсақ сегментінің түтік тәрізді болуынан тануға болады, оның арқылы оныншы және он бірінші сегменттер қорғану үшін немесе басқа жануарларға балды беру үшін шығарылуы мүмкін (бұл туралы келесі бөлімде толығырақ түсіндіріледі). Түтік ерте сатыларда денесіне қарағанда ұзын, ал кейінгі сатыларда қысқа болады.
Экология
Ағаш құрттарында сүйір, түтік тәрізді ауыз мүшелері болады, оларды өсімдік сабағын тесіп, шырынымен қоректену үшін пайдаланады. Жастар көбінесе шөптесін бұталар мен шөптерде кездеседі, ал ересектер көбінесе қатты ағаш түрлерінде жиі табылады. Артық шырын бал тәрізді шырышқа айналып, көбінесе құмырсқаларды тартады. Кейбір түрлердің құмырсқалармен өзара тиімді қарым-қатынасы жақсы дамыған, және мұндай түрлер әдетте топтасып тіршілік етеді, бұл оларға одан да көп құмырсқаларды тартады. Құмырсқалар жыртқыштардан қорғауды қамтамасыз етеді. Ағаш құрттары жыртқыштардың назарынан жасыру үшін тікендерге ұқсап кетеді. Басқалары, мысалы Parachartergus apicalis сияқты, егеуқұйрықтармен өзара тиімді қарым-қатынас жасайды. Тіпті кескелер де ағаш құрттарымен өзара тиімді қарым-қатынас жасайды, олармен денелерінің кішкентай дірілдері арқылы байланысады. Өзара тиімді қарым-қатынас тек жыртқыштардан қорғану үшін ғана емес. Publilia concava ағаш құртының нимфалары, жыртқыштар болмаған кезде де, құмырсқалардың жанында тіршілік ету мүмкіндігі жоғары. Бұл, жиналмаған шырыштан қара көбелек пайда болуына байланысты болуы мүмкін, ол ағаш құрттарының экскрециясына және олардың қоректенетін өсімдіктерінің фотосинтезіне кедергі келтіреді. Сондықтан, шырышты жинаған құмырсқалар ағаш құрттарына көбірек тамақтануға мүмкіндік береді (тамақтануды жеңілдету гипотезасы). Аналықтары жұмыртқаларын сабақтың тірі тіндеріне немесе тірі ұлпасына кесілген ойықтарға салады, бірақ кейбір түрлер жұмыртқаларын жапырақтардың немесе сабақтардың үстіне салады. Жұмыртқалар кішкентай егеуқұйрықтар (Mymaridae) және Trichogrammatidae сияқты паразитоидтармен зарарлануы мүмкін. Кейбір мембрацидтердің аналықтары оларды жыртқыштар мен паразитоидтардан қорғау үшін жұмыртқаларының үстінде отырады және кіріп келгендерге қанаттарымен дыбыс шығара алады. Кейбір топтасып тіршілік ететін түрлердің аналықтары бір-бірінің жұмыртқаларын қорғау үшін бірлесіп жұмыс істейді. Publilia modesta түрінде аналықтары нимфалар аз мөлшерде шырыш өндірген кезде құмырсқаларды тартады. Кейбір түрлер нимфаларға тамақтану үшін ойықтар жасайды. Көптеген түрлері адамдар үшін зиянсыз, бірақ олардың кейбіреулері шағын зиянкестер болып саналады, мысалы, Umbonia crassicornis (тікенді жәндік), үш бұрышты люцерна (Spissistilus festinus) және Еуропаға әкелінген бизон ағаш құрты (Stictocephala bisonia). Сиыр құрты Oxyrachis tarandus Үндістанда Withania somnifera зиянкесі ретінде тіркелген.
Жүйелілік
Ағаш секіргіштерінің әртүрлілігі жеткілікті зерттелмеген, ал олардың жүйелік жіктелуі шартты. Негізгі үш тармақ бөлініп тұрғандай көрінеді; Endoiastinae – ең көне ағаш секіргіштері, олар әлі де цикадаларға ұқсас. Centrotinae екінші топты құрайды; олар біршама жетілген, бірақ олардың көпшілігінде пронотум скотеллумды толық жаппайды. Darninae, Heteronotinae, Membracinae және Smiliinae – ең прогрессивті ағаш секіргіштерін қамтиды. Ұсынылған бірнеше кіші тұқымдастар парафилетикалық болып көрінеді. Centronodinae және Nicomiinae монофилетикалық топты құру үшін Centrotinae-ге біріктірілуі мүмкін.