Чилидегі ең көне мумиялар: 5050 ж.б.с. дейін сақталған Шинчорро мәдениетінің денелері. Египет мумияларынан 2 мың жыл бұрын жасалған, теңіз тағамымен қоректенген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Американың тарихқа дейінгі мумиялары
Prehistoric South American mummies
Чинчорро мумиялары – қазіргі Чилидің солтүстігінде табылған Оңтүстік Американың Чинчорро мәдениетіне жататын мумияланған дене қалдықтары. Олар – жасанды түрде мумияланған адам денесінің ең көне мысалдары, олар Мысыр мумияларынан екі мың жыл бұрын жерленген. Мысырдан табылған ең көне мумия шамамен б.з.д. 3000 жылына жатса, ал ең көне антропогендік өзгерістерге ұшыраған Чинчорро мумиясы шамамен б.з.д. 5050 жылына дейін соққан. Атакама шөлінен табылған табиғи түрде мумияланған ең көне мәйіт шамамен б.з.д. 7020 жылға жатсады. Қабық үйінділері мен сүйек химиясы көрсеткендей, халықтың диетасының 90% теңіз өнімдерінен тұрған. Анды тауларының құрғақ өзен аңғарларында көптеген ежелгі балықшы мәдениеттері өмір сүрген, бірақ Чинчорро мәдениеті қайтыс болғандарды сақтауға арналған ерекше көзқарасымен ерекшеленді. Чинчорро мәдениетінің Арика және Паринакотадағы қоныстары мен жасанды мумификация процесі 2021 жылы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра орны деп жарияланды.
The Chinchorro mummies are mummified remains of individuals from the South American Chinchorro culture, found in what is now northern Chile. They are the oldest examples of artificially mummified human remains, having been buried up to two thousand years before the Egyptian mummies. The earliest mummy that has been found in Egypt dated around 3000 BCE, while the oldest anthropogenically modified Chinchorro mummy dates from around 5050 BCE. The oldest naturally mummified corpse recovered from the Atacama Desert is dated around 7020 BCE. Shell midden and bone chemistry suggest that 90% of the people's diet was seafood. Many ancient cultures of fisherfolk existed, tucked away in the arid river valleys of the Andes, but the Chinchorro made themselves unique by their dedicated preservation of the dead. The Chinchorro culture settlements and artificial mummification process in Arica and Parinacota were declared a World Heritage Site by UNESCO in 2021.
Чинчорроны мумияландыру
Әлемдегі көптеген мәдениеттер қайтыс болған элитаның сақталуына баса назар берсе, Чинчорро дәстүрі өз қоғамының барлық мүшелерін мумификациялаған, осы арқылы оларды археологиялық тұрғыдан маңызды еткен. Теңдік принципін сақтау туралы шешім, қоғамның салыстырмалы түрде аз өнімді мүшелерін (яғни, басқалардың әл-ауқатына үлес қоса алмағандарды; қарттар, балалар, нәрестелер және түсік тасталған ұрықтарды) мумификациялау арқылы дәлелденген. Көбінесе балалар мен нәрестелерге ең күрделі мумификациялау процедуралары жасалған. Чинчорроның жасалма мумиялары шамамен б.з.д. 5000 жылы пайда болды және б.з.д. 3000 жылы өркендеді. Көп жағдайда Чинчорро мумиялары ішкі органдары алынып, олардың орнына өсімдік талшықтарымен немесе жануарлардың түктерімен толтырылып, күрделі дайындалған. Кейде бальзамалаушы өлген денеден тері мен етті алып тастап, оның орнына саз жағушы. Радиокөміртектік талдау көрсеткендей, табылған ең көне, адамның араласуымен өзгертілген Чинчорро мумиясы – Чилидегі Арикадан оңтүстікке қарай 97 шақырымдағы Камаронес аңғарында табылған бала мумиясы, ол шамамен б.з.д. 5050 жылға жатады. Мумиялар шамамен б.з.д. 1800 жылға дейін жасалып келді, бұл оларды Эквадордағы Лас-Вегас мәдениетімен, Вальдивия мәдениетімен және Перудегі Норте-Чико цивилизациясымен бір дәуірдес етеді.
While many cultures throughout the world have sought to focus on preserving the dead elite, the Chinchorro tradition performed mummification on all members of their society, making them archaeologically significant. The decision of egalitarian preservation is proven in the mummification of the relatively less productive members of society (meaning those who could not contribute to the welfare of others; the elderly, children, infants and miscarried fetuses). It is often the case that children and babies received the most elaborate mummification treatments. The artificial mummies of Chinchorro are believed to have first appeared around 5000 BCE and reached a peak around 3000 BCE. Often Chinchorro mummies were elaborately prepared by removing the internal organs and replacing them with vegetable fibers or animal hair. In some cases, an embalmer would remove the skin and flesh from the dead body and replace them with clay. Radiocarbon dating reveals that the oldest discovered anthropogenically modified Chinchorro mummy was that of a child from a site in the Camarones Valley, about 60 mile (97 km) south of Arica in Chile and dates from around 5050 BCE. The mummies continued to be made until about 1800 BCE, making them contemporary with Las Vegas culture and Valdivia culture in Ecuador and the Norte Chico civilization in Peru.
Зерттеу
1914 жылдан бастап, Макс Уле Арикада жұмысын бастағаннан бері археологтар шамамен 282 мумия тапқан. Бұл үлгі мөлшері Чинчорро тайпасының бір жынысты екіншісінен артық мумиялауға бейім еместігін көрсетеді. Мумиялар жанның тірі қалуына көмектесу және денелердің тірілерді қорқытуына жол бермеу мақсатында жасалған болуы мүмкін. Көбінесе қабылданған теория – ата-бабаларға табыну болған, себебі денелердің топтармен бірге саяхаттағаны және маңызды рәсімдер кезінде құрметті орындарға қойылғаны, сондай-ақ соңғы жерлеудің кейінге қалдырылғаны туралы мәліметтер бар. Сонымен қатар, денелер (әрқашан созылған күйде табылған) теңшелген және боялған (кейін қайта боялған), қамыс төсектерде тасымалдау және көрсету үшін нығайтылып, қатайтылған деп саналады. Доктор Бернардо Арриаза – чилилік физикалық антрополог, ол Чинчорро мумиялары туралы көптеген білімдерді жинақтаған. 1984 жылдан бастап ол осы тақырыпта көптеген зерттеулер жариялаған. 1994 жылы Арриаза Чинчорро мумияларын жіктеу жүйесін жасады, ол бүгінде кеңінен қолданылуда. Оның "Өлімнен әрі: ежелгі Чилидің Чинчорро мумиялары" атты кітабы Смитсонов институтынан шығарылды және испан тіліне де аударылды.
Since 1914, when Max Uhle began his work in Arica, an estimated 282 mummies have been found by archaeologists. This sample size suggests that the Chinchorro did not favor mummifying one sex over others. The mummies may have served as a means of assisting the soul in surviving, and to prevent the bodies from frightening the living. A more commonly accepted theory is that there was an ancestor cult of sorts, since there is evidence of both the bodies traveling with the groups and placed in positions of honor during major rituals and a delay in the final burial itself. Also, the bodies (which were always found in the extended position) were elaborately decorated and colored (even later repainted), and are thought to be reinforced and stiffened in order to be carried on reed litters and consequently displayed. Dr. Bernardo Arriaza is a Chilean physical anthropologist who contributed a lot of the knowledge about Chinchorro mummification. Starting in 1984, he published numerous studies on the subject. In 1994, Arriaza created a classification of the Chinchorro mummies that is widely used. His book "Beyond Death: The Chinchorro Mummies of Ancient Chile" was published by the Smithsonian and also translated into Spanish.
Мумияларды дайындау
Чинчорроның өлгендерін мумиялаудың жалпы жолы жылдар бойы өзгергенімен, тарихының бар сағасында бірнеше белгілері өзгеріссіз қалды. Археологтар қазып алынған мумияларда денеден тері, барлық жұмсақ тіндер мен мүшелер, соның ішінде миды алып тастағандарын анықтады. Жұмсақ тіндер алынып тасталғаннан кейін, сүйектерді таяқтармен бекітіп, терісін өсімдік материалдарымен толтырып, дене қайта жиналды. Мумия құрғақ саз балшығымен толығымен жабылған болса да, оған саз балшықтан жасалған маска кигізілді; одан кейін дене 30-40 күнге қамышқа оралып кептірілді.
While the overall manner in which the Chinchorro mummified their dead changed over the years, several traits remained constant throughout their history. In excavated mummies, archaeologists found skin and all soft tissues and organs, including the brain, removed from the corpse. After the soft tissues had been removed, sticks reinforced bones while the skin was stuffed with vegetable matter before reassembling the corpse. The mummy received a clay mask even if the mummy was already completely covered in dried clay; a process which the body was wrapped in reeds left to dry out for 30 to 40 days.
Техникалар
Уле көрген мумиялау түрлерін үш санатқа бөлді: қарапайым өңдеу, күрделі өңдеу және саз жағылған мумиялар. Ол бұл процестердің уақыт өте келе хронологиялық ретпен дамығанына сенді, мумиялау процесі уақыттың өтуімен күрделене түсті. Чинчорро мумиялауда ең көп қолданылған екі техника – Қара мумиялар және Қызыл мумиялар болды.
Uhle categorized the types of mummification he saw into three categories: simple treatment, complex treatment, and mud coated mummies. He believed that these occurred chronologically, the mummification process becoming more complex as time went on. The two most common techniques used in Chinchorro mummification were the Black mummies and the Red mummies.
Табиғи мумияландыру
282 Чинчорро мумиясының 29% табиғи мумификация процесінің нәтижесінде пайда болған (б.з.д. 7020–1300 жылдар). Шеберлер енді өлгендердің ішкі органдарын алып тастамай, олардың денелерін қалың саз, құм және жұмыртқа немесе балық желімі сияқты байланыстырғыш заттармен жапқан. Жұмыс аяқталғаннан кейін, мумиялар қабірлеріне бекітілген. Осы стиль өзгерісінің себебі сыртқы мәдениеттермен байланыс немесе шіритін денелермен аурудың байланысы болуы мүмкін.
Of the 282 Chinchorro mummies found to date, 29% of them were results of the natural mummification process (7020–1300 BCE). Artisans no longer removed the organs of the dead; instead a thick coat of mud, sand and a binder like egg or fish glue was used to cover the bodies. Once completed the mummies were cemented into their graves. The change in style may have come from exposure to outsiders and their different cultures, or from the association of disease with the rotting corpses.
Бандалау әдісі
Бандалау әдісі (б.з.д. 2620-2000 жылдары деп есептеледі, бірақ радиокөміртектік талдау деректері жеткіліксіз) тек үш нәрестеде табылды. Бұл әдіс қара және қызыл мумиялардың қосылған нұсқасы болып табылады: дене қара мумиялар стилінде бөлініп, нығайтылса, ал бас қызыл мумияларға тән әдіспен өңделген. Денеге қапталған материал ретінде жануарлар мен адам терісі қолданылған. Бұдан өзге, денелер қызыл охрамен, ал бас қара марганецпен боялғандығы анықталды.
The bandage technique (guessed to be 2620 2000 BCE, but there is a lack of radiocarbon dating) has only been found to be present in three infants. The technique is a mixture of black and red mummies, in that the body was taken apart and reinforced in the style of black mummies but the head was treated in the same way as red mummies are. Animal and human skin were used to wrap the body in the place of clay. Further, the bodies were found to be painted with red ocher while the heads were painted with black manganese.