Кіріспе

Географиялық атауды өзгерту — географиялық нысанның немесе аумақтың атауын өзгерту, бұл көше атауын өзгертуден бастап мемлекеттің атын өзгертуге дейін барады. Әр түрлі себептерге байланысты кейбір жерлерге екі атау беріледі.

Өмірбаян

Өзгерістерге тап келгенде, есім мүлдем басқаша аталуы мүмкін немесе әріптемедегі шағын өзгеріс болуы мүмкін. Кейбір атаулар жергілікті түрде өзгертіледі, бірақ жаңа атаулар басқа елдерде мойындалмайды, әсіресе тілдердің өзгешелігі болған жағдайда. Кейбір атаулар ресми түрде танылмай, бірақ кеңінен қолданыста қалуы мүмкін. Көптеген жерлердің әртүрлі тілдерде әртүрлі атаулары бар, ал тілдің ресми немесе жалпы қолданыста өзгеруі көбінесе атаудың өзгеруіне алып келеді. Атауларды өзгертудің көптеген себептері бар, бірақ саяси себептер басты себеп болып табылады. Мысалы, бұрынғы Кеңес Одағы мен оның одақтас елдеріндегі көптеген жерлер Сталиннің құрметіне қайта аталды. Кейде бір жер бұрынғы атына қайта оралады (мысалы, сталинизациядан бас тарту). Елдің атын өзгертудің ең көп кездесетін себептерінің бірі – жаңадан тәуелсіздік алу. Шекаралар өзгеретін кезде, мысалы, елдің бөлінуіне немесе екі елдің бірігуіне байланысты, тиісті аймақтардың атаулары да өзгеруі мүмкін. Алайда, бұл географиялық атауды өзгерту емес, жаңа бірлік құру болып табылады. Жер атаулары бұрынғы атауларына қайта оралуы мүмкін. Мысалы, Австралияда аборигендердің мыңдаған жылдар бұрын орнатқан атаулары ресми атаулар ретінде қайта қолданысқа енгізілді. Мысалдарға K'gari (бұрынғы Фрейзер аралы және қоныстанғаннан бері басқа да әртүрлі атаулар) және Uluru / Ayers Rock кіреді, онда екі атауды қолдану стратегиясы қабылданды, бірақ қазір ол көбінесе Uluru деп аталады. Атауларды өзгертудің тағы бір ерекше себептеріне сәйкессіз немесе ұятты атаудан құтылу, немесе демеушілік келісімнің немесе жарнамалық акцияның бөлігі кіруі мүмкін. Кейбір жағдайларда, орналасқан мекемелер қайта аталған жерлердің ескі атауларын өздерінің атауларында сақтайды, мысалы, Оңтүстік Кореяның Пусан қаласындағы Пусан ұлттық университеті; Пекин қаласындағы Пекин университеті; Бомбей қор биржасы, Бомбей қаласындағы IIT және Бомбей жоғары соты; Мадрас университеті, Мадрас қор биржасы, Мадрас жоғары соты және Ченнай қаласындағы IIT Мадрас; Малайзиядағы Керетапи Танах Мелаю университеті; және Намибияның билеуші партиясы SWAPO (Оңтүстік-Батыс Африка халық ұйымы). Көбінесе ескі атаулар күнделікті сөйлеу тілінде сақталады. Мысалы, ағылшын тілінде "Пекин үйрек" деп белгілі тағам, Қытай астанасы "Пекин" деп транслитерацияланғаннан кейін де осы атауын сақтап қалды.

Романизация

Романизация жүйелерінің өзгеруі географиялық атаулардың латын әліпбиіндегі жазылуында шағын немесе айтарлықтай өзгерістерге алып келуі мүмкін, тіпті атаудың жергілікті әліпбиде немесе басқа жазу жүйесінде айтылуы мен жазылуы өзгермесе де. Латын әліпбиінде жазылмаған есімдердің де әртүрлі еуропа тілдерінде латынға аударылғанда жазылуы әртүрлі болуы мүмкін.

Экзонимдер мен эндонимдер

Бір немесе бірнеше тілде бұрыннан бар атаулары бар географиялық нысандар үшін ағылшын тілінде экзоним немесе эндоним біртіндеп алмастырылуы мүмкін. Көптеген елдер өздерінің ағылшын тіліндегі қалыптасқан атауларын жергілікті атаулармен ауыстырды, мысалы, Кот-д’Ивуар мен Шығыс Тимордың жергілікті тілдерге аудармалары, немесе Персияның өзін Иран деп атауын сұрауы, ал Месопотамия Ирак деп өзгертілді. Қаланың түрлі тілде сөйлейтін елдер арасында ауысуы атауының өзгеруіне әкелуі мүмкін. Өзгерістер Страсбург (Германия) және Страсбург (Франция) сияқты ұсақ болуы мүмкін. Кейбіреулері одан да аз: б.з.д. 4-ші ғасырда ежелгі Македонияда салынған Салоники Осман империясында Селаникке айналды және кейде Салоника деп аталды, қазір Грекиядағы Салоники; Австро-Венгрия империясындағы Пилсен Чехословакиядағы Пльзен болды; Кишинев, қазір Молдованың астанасы, Ресей мен Совет заманында Румынияның бір бөлігі болды және Кишинев деп аталды (соңғы атауы ағылшын тілінде белгілі бір тарихи контексте қолданылады, мысалы Кишинев погромы). Кейбіреулері аудармалар: Карлсбад Карловы Варыға айналды. Бұрынғы неміс қаласы Данциг Польшаның билігіне өткенде, ағылшын тілінде оның полякша атауы Гданьск болып танылды. Бірақ Уинстон Черчилль Темір перде туралы сөйлеген сөзінде Польшадағы бір қала туралы әлі де оның немісше атауымен (Штетин) айтты, қазіргі полякша атауы Щециннің орнына, тіпті Черчилль бұрынғы неміс қаласының Польшаға ауысуын толық қабылдаса да, мүмкін поляк тілі емес, неміс фонетикасы ағылшын тіліне жақын болғандықтан. Бұл үлгі біркелкі емес, уақыт керек. Кеңес Одағы бұрынғы Шығыс Пруссиядағы неміс қалаларының атауларын, сол кездегі Калининград облысына айналған, және Оңтүстік Сахалин аралындағы жапондық жер атауларын ескі неміс және жапондық жер атауларымен байланысы жоқ орысша атаулармен алмастырды. 1988 жылы әскери хунта ресми ағылшынша атауын Мьянма деп өзгертті, бірақ екеуі де бұрыннан бар болатын, бұл атаулар бірдей бір тілден шыққан және контекстке қарай қолданылды (Мьянма атауларына қараңыз). Үндістандағы отарлық тәуелсіздік кезінде қалалардың қалыптасқан ағылшынша атауларын жергілікті тілдердегі атаулармен ауыстыруға бейімділік байқалды. Содан бері өзгерістерге Ченнаи (1996 жылдың тамызында Мадрастан), Калькутта (2001 жылдың қаңтарында Калькуттадан) және Мумбай (1995 жылы Бомбейден) және тағы да көптеген қалалар кірді. Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін және жаңа ұлттар саясатын қабылдағаннан кейін этникалық азшылықтар аймақтарындағы қалалардың атауларын кейде қытай тіліндегі кемсітуші атаулардан ана тіліндегі атауларға ауыстырды. Мысалы, Дихуаны Үрүмқиге, Женсиді Барколға өзгертті. Вьетнам соғысының соңында коммунистік Солтүстік Вьетнамды басып алғаннан кейін Сайгон қаласы Хо Ши Мин қаласы деп аталды (Солтүстік Вьетнамның қайтыс болған басшысы Хо Ши Миннің құрметіне), соғыстағы солтүстіктің жеңісін бейнелеу үшін. Алайда, ресми атау өзгергеніне қарамастан, көптеген ескі американдықтар (әсіресе Вьетнам соғысында соғысқандар) қалаға әлі де Сайгон деп атайды. Тіпті көптеген вьетнамдықтар да қалаға әлі де Сайгон деп атайды. Алайда өзеннің атауы өзгерген жоқ, ол Сайгон өзені.

Елеулі атаулардың өзгеруінің тізімі

Бұл халықаралық тұрғыдан маңызды немесе елеулі атау өзгертулердің тізімі.