Кіріспе
2022 жылдан бері Швецияның премьер-министрі Ульф Хьялмар Кристерсон (29 желтоқсан 1963 жылы туған) – 2022 жылдан бері Швецияның премьер-министрі қызметін атқарып келе жатқан швед саясаткері. Ол 2017 жылдың қазанынан бастап Модеративтік партияның (М) төрағасы, ал 2014 жылдан бастап Сёдерманланд округінің, 1991 жылдан 2000 жылға дейін Стокгольм округінің Риксдаг депутаты. Бұрын ол 2010-2014 жылдары әлеуметтік қамсыздандыру министрі, ал 1988-1992 жылдары Модеративтік жастар лигасының төрағасы болды. 2014 жылдың 11 желтоқсанында ол Модеративтік партияның қаржы министрі лауазымына кандидат және экономикалық саясат жөніндегі өкіл болып тағайындалды. 2017 жылдың 1 қазанында Анна Кинберг Батраның қызметтен кеткенінен кейін Кристерсон Модеративтік партияның төрағасы болып сайланды. Оның басшылығымен М партиясы Швеция демократтарына (СД) қарай есігін ашты және 2021 жылдың соңына қарай олармен және таратылған Альянстың екі оңшыл-орталық партиясымен бейресми оңшыл альянс құрды. 2022 жылғы Швецияның жалпы сайлауында бұл блок Риксдагта көпшілік дауысқа ие болды, нәтижесінде 17 қазанда Кристерсон премьер-министр болып сайланды.
Ulf Hjalmar Kristersson (born 29 December 1963) is a Swedish politician who has been serving as Prime Minister of Sweden since 2022. He has been the leader of the Moderate Party (M) since October 2017 and a member of the Riksdag (MP) for Södermanland County since 2014 and for Stockholm County from 1991 to 2000. He previously served as Minister for Social Security from 2010 to 2014 and as Chairman of the Moderate Youth League from 1988 to 1992. On 11 December 2014, he was appointed Shadow Finance Minister of the Moderate Party and economic policy spokesperson. On 1 October 2017 Kristersson was elected party leader of the Moderate Party after Anna Kinberg Batra stepped down. Under his leadership, M has opened up to the Sweden Democrats (SD) and, by late 2021, had formed an informal right wing alliance with them and two centre right parties of the dissolved Alliance. In the 2022 Swedish general election, that bloc obtained a majority in the Riksdag, leading to Kristersson's election as prime minister on 17 October.
Ерте өмір
Ульф Кристерсон Лунд қаласында, Сканн округінде, экономист және мұғалім Карин Кристерсон (қызметтік аты – Аксельссон; 1938–2020) пен Ларс Кристерсонның (1938–2015) үш баласының үлкені ретінде дүниеге келді. Бес жыл өткен соң отбасы Эскилстунаның сыртындағы Торшаллаға көшті. Жастық шағында Кристерсон командалық гимнастикамен айналысты. Кристерсон Эскилстунадағы С:т Эскил гимназиясын бітірді. Бітіргеннен кейін Кристерсон 1983-1984 жылдары Уппланд полкінде взвод командирі болып әскери қызметтен өтті және Уппсала университетінде экономика мамандығын бітірді.
Алғашқы саяси мансап
1985 жылы Швециядағы жалпы сайлауға байланысты ол Сормландтағы Модеративті жастар лигасы (MUF) науқамына жұмыс істеді. 1988 жылдың 26 қарашасында ол Беатрис Аскенің орнын басып, MUF-тің жаңа төрағасы болды. 1991 жылы оңшыл Бильдт кабинеті билікті иеленді, ал Кристерсон депутат болды. Ол Әлеуметтік қамсыздандыру комитетінде жұмыс істеді. Көп ұзамай ол үкіметтің социал-демократтармен жасаған дағдарыс келісімін қатаң сынады. Сол кезде Кристерсон бұрынғы партия жетекшісі Гёста Боманмен достық қарым-қатынас орнатты, ол да кейбір жағынан Бильдт кабинетіне қарсы сын-пікірін қолдады. 1992 жылы Фредрик Райнфельдт Кристерсонға MUF төрағалығына үміткер ретінде қарсы шықты. Конгреске дейін либералдық және консервативтік идеологиялық даулар күшті болды. Бәрі Ликселедегі съезде шиеленісті жағдайға жетті, ол Ликселе шайқасы деп аталды. Либералдық балама Кристерсон шамалы айырмамен жеңіліске ұшырады. Оның жеңілісі саяси аренадан кетуіне себеп болды және ол кейіннен Модеративтік партияның «Жоғалған ұрпағы» ретінде танылды. Ол кезде оның тәжірибесіздігі және саяси ойлаудан гөрі коммуникацияға басымдық беруі сынға ілікті. 1995 жылдан 1998 жылға дейін Кристерсон Timbro еркін нарық зерттеу орталығында маркетинг бөлімінің басшысы болды, сонымен қатар парламентте жұмыс істеді. 1994 жылы ол Timbro баспасында «Жұмыс істемейтін ұрпақ» атты кітабын жариялады. Кітапта Кристерсон Швециядағы әлеуметтік институттарға қарсы шығып, оларды апартеидпен салыстырды, себебі ол бұл институттардың адамдарды бейқыздылыққа итермелеп салуы мүмкін деп есептеді.
Саясаттың сыртындағы мансап
2000 жылы сәуірде Кристерсон парламенттік мандатын тастады, себебі жаңа партия басшысы Бо Лундгрен оның қызметін қабылдамайтынын сезінді. Кристерсон екі жыл жеке секторда жұмыс істеді, көбінесе коммуникациялар директоры және Adcore интернет-консалтинг компаниясының вице-президенті қызметтерін атқарды. Бұл компания дотком дағдарысының құрбаны болды. Кристерсон Швеция асырап алу орталығының (Adoptionscenter) төрағасы болды. Оның төрағалық кезінде орталық Қытайдан заңсыз әкелінген балаларды асырап алумен айналысқандығы туралы мәліметтер анықталды.
Муниципальді саясат
2002 жылы ол белсенді саясатқа оралып, Стрэнгнес қаласындағы қаржы жөніндегі комиссар (мэр) болып, 2006 жылға дейін қызмет етті. Осының нәтижесінде Стокгольм қаласы келісім-шарт жасап, Ersta Diakonisällskap ұйымына экономикалық көмек көрсетті, ол әлеуметтік жағдайы нашар адамдарды баспанамен қамтамасыз еткенімен қатар, басқа да қызметтер атқарды. Осы оқиғаға байланысты тергеу басталды және Кристерсон мен ұйым басшылығындағы тағы бір адам пара алу күдігіне ілінді. Ұйымның ішкі регламентіне сәйкес, ғимараттағы пәтерлер ұйымға жаңа жұмысқа орналасқандар мен Мари Цедершиолд жоғары мектебінің студенттері үшін резервтелген. Тергеу Кристерсонның ұйым бере алатын көмекке тікелей қатысы болмағандықтан тоқтатылды. 2014 жылғы Швецияның жалпы сайлауынан кейін Рейнфельдт үкіметі отставкаға кетті, бірақ Кристерсон тағы да депутат болып сайланды, бұл жолы Сёдерманланд округінен. Рейнфельдт партия басшысы лауазымынан кеткеннен кейін Анна Кинберг Батра оны көлеңкелі қаржы министрі етіп тағайындады.
Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар:
Анна Кинберг Батра 2017 жылдың 25 тамызында ішкі сыннан кейін «Модераттар» партиясының төрағасы лауазымынан кетті. Кристерссон 1 қыркүйекте төрағалыққа кандидат болуға шешім қабылдады және 1 қазанда сайланды. Оның алдыңғы төрағасы Батра кезіндегі ең төмен көрсеткішпен салыстырғанда партияның қолдауы күрт өсті. Кристерссон келесі премьер-министр болуға үміттенедінін білдірді. Ол бастапқыда Швецияның Социал-демократиялық партиясының (С) қолдауымен «Альянс» партияларынан (Модераттар партиясы, Орталық партия, Христиан-демократтар және Либералдар) тұратын үкіметтік коалиция құруға тырысты. 9 қазанда ол С-мен келісімдер бойынша келіссөздерді тоқтатқанын және жаңа үкімет құрудың басқа жолдарын іздейтінін мәлімдеді. 14 қазанда ол жаңа үкімет құра алмағанын мәлімдеді. 2018 жылдың 5 қарашасында спикер Норлен барлық басқа үкіметтік келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін Кристерссонды премьер-министрлік лауазымға ұсынды. 2018 жылдың 14 қарашасында Риксдаг 195 дауысқа қарсы 154 дауыспен Кристерссонның премьер-министр болуына келіспеді. Спикер ұсынған премьер-министр кандидатурасының осындай дауыс беруде жеңіліске ұшыраған алғашқы жағдай және 40 жылдан бері оңшыл партиялардың (Орталық партия және Либералдар) оңшыл кандидатты премьер-министрлік лауазымына вето қоюының алғашқы реті болды.
2019 жылдан қазіргі уақытқа дейін
2019 жылдың желтоқсанында Кристерсон Швеция демократтарының төрағасы Джимми Акессонмен кездесіп, олармен парламентте ынтымақтасатынын мәлімдеді. Бұрын иммиграцияға қарсы бұл партияға барлық басқа партиялар да толық оқшау жасаған, тіпті Кристерсонның өзі 2018 жылғы сайлаулардан бұрын олармен диалог құру мүмкін емесін айтқан болатын. Сёдертерн университетінің профессоры Энн Кэтрин Юнгардың сөзіне қарағанда, бұл Швецияны орталық оң және радикалды оң партиялардың ынтымақтастығын көрсететін бірнеше еуропалық елдермен бір қатарға қойды. 2020 жылдың тамызында ол үкіметтің өсіп келе жатқан қылмысқа, оның ішінде қару қолданып жасалған зорлық-зомбылыққа тиімді қарсы шаралар қабылдамағаны үшін сынап, оны "екінші пандемия" деп атады.
2021 жылғы үкіметтік дағдарыс
2021 жылдың 29 маусымында премьер-министр Стефан Лёфвен қызметтен алынғаннан кейін, Риксдаг спикері Андреас Норлен Кристерссонға үкімет құру жөніндегі міндетті ресми түрде тапсырды. Кристерссон өзінің құрамындағы үкімет туралы Норленге 3 шілдеге дейін есеп беруге тиіс болды. Кристерссон өзінің партиясымен, христиан демократтарымен, либералдармен және швед демократтарымен коалиция құруды жоспарлаған. 1 шілдеде Кристерссон спикерге үкімет құру үшін жеткілікті қолдауға ие еместігін хабарлады және өкілетін қайтарды.
2022 жылғы үкімет құру
Кристерссон 2022 жылғы сайлау науқанында Модеративтік партияны (М) басқарды, оның партиясы парламенттік орындардан, сондай-ақ екінші орыннан (1976 жылғы жалпы швед сайлауынан бері бірінші рет) айырылды; бірақ оңшыл блок абсолютті көпшілікке ие болды, нәтижесінде Магдалена Андерссон отставкаға кетті және спикер Андреас Норлен Кристерссонды премьер-министр қызметіне ұсынды. Кристерссон М, Христиан демократтары (КД) және Либералдар (Л) арасындағы коалициялық үкімет құруға, Швеция демократтарының (СД) сыртқы қолдауымен ықыласын білдірді. 14 қазанда Кристерссон М, КД, Л және СД арасындағы толыққанды құжатталған Тидо келісімін (Tidöavtalet) ұсынды. Бұл алғашқы үш партияға Риксдагтың жаңа ұлттық басшылықты таңдауына мандат алуға мүмкіндік берді, ал СД сенім мен қолдау арқылы күшті ықпалға ие болды. СД-ның тікелей үкіметке ықпал етуінің алғашқы жағдайы осы. Еуропалық Одақ заң шығарушылары оң орталық партияны, әсіресе Еуропалық Халық партиясының мүшесі ретінде М-ді, оппозиция жетекшілері сияқты, оңшыл радикалдармен одақтасқандығы үшін сынады. Бірлескен бағдарламада қылмысқа қарсы күрес, иммиграцияны азайту және ядролық энергияны қайта жандандыруға ерекше мән берілген. Жыл сайын қабылданатын босқындардың саны 6400-ден 900-ге дейін күрт қысқартылады. Жаңа билік "жаман мінез-құлық" көрсеткендерді депортациялауды жоспарлап отыр. Қауіпсіздік саясаты тұрғысынан, күдікті әрекеттері жоқ, бірақ сезімтал деп танылған аудандарда іздестірулерге рұқсат беру, жазаларды ауырлату және сотта анонимді куәлік беру мүмкіндігін қарастыру туралы әңгіме жүріп жатыр. Тілшілікке ұлттық тыйым салу жоқтап көріледі. Келісім сондай-ақ Швецияның парниктік газдар шығарындыларын азайтуды, дамуға жәрдемді қысқартуды және ықтимал жекешелендіруді көздейді.
Қорғау
2022 жылдың мамыр айынан бастап Швеция НАТО-ға қосылу процесінде болды, бұған Магдалена Андерссонның сол кездегі үкіметінен және премьер-министр ретінде Ульф Кристерссонды қолдайтын төрт оппозициялық партиядан Риксдагта кең қолдау келді. 2023 жылдың 8 наурызында Кристерсон үкіметі Швецияның НАТО-ға мүшелігіне рұқсат беретін заң жобасын Риксдагқа ұсынды, ол 2023 жылдың 22 наурызында заң жобасының жаңартылған нұсқасын мақұлдады. Швеция 2024 жылдың 7 наурызында альянсқа ресми түрде қосылды, Кристерсон АҚШ Мемлекеттік хатшысы Энтони Блинкенге Вашингтонда өткен баспасөз конференциясында қосылу құжатына қол қойып, тапсырды. Сол күні ол 2024 жылғы мемлекеттік хабарламаны тыңдауға шақырылды. Бұл оқиғаны белгілеу үшін ол телеарнада елге үндеу жасады. Үкіметтің алғашқы бюджетінде Қаржы министрі Элизабет Свантессон Швецияның қорғаныс шығындарын 2026 жылға қарай ЖІӨ-нің 2%-ына жеткізуге міндеттенді. Осы міндеттемеге сәйкес үкімет 2023 жылға арналған қорғаныс шығындарын 74,8 миллиард SEK-тан 87,9 миллиард SEK-қа дейін, 13,1 миллиард SEK-қа арттыруды жариялады. Бюджетке 2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап Швецияның қорғаныс талдау агенттігін құру кірді. 2022 жылдың 2 желтоқсанында Бергслаген артиллерия полкі (A9), 2000 жылы жабылғаннан кейін қайта ашылды. 2023 жылдың сәуір және мамыр айларында Швеция Қарулы күштері 34 жыл ішіндегі ең ірі әскери оқу-жаттығуын – «Аврора 23» өткізді. Оқу-жаттығуға барлығы 26 000 адам, 14 елдің өкілдері мен барлық жауынгерлік күштер мен қорғаныс салалары қатысты. Оқу-жаттығу сценарийі бойынша 2023 жылдың 24 сәуірінде шетелдік мемлекет Швецияға шабуыл жасады.
Энергия
Билік басындағы алғашқы 100 күн ішінде Кристерсон үкіметі жаңа ядролық реакторларды салуға қойылған тыйымды алып тастады, Швеция радиациялық қауіпсіздік агенттігіне қаржыландыруды арттырды, когенерациялық электр энергиясын өндіруге салынатын салықтарды жойды, муниципалитеттерге жел электр станцияларын кеңейтуге келісім беруге ынталандыруды күшейтті және жеке тұрғын үйлерде энергия тиімділігіне инвестициялар үшін 379 миллион швед ақшасын (SEK) бөлді. Үкімет сондай-ақ Швецияның энергетикалық саясатының мақсаты 100% "жаңаруға жарамды энергиядан" 100% "қазба отынға тәуелсіз энергияға" өзгеруін жариялады. 2022 жылдың желтоқсанында және 2023 жылдың қаңтарының басында мемлекеттік энергетикалық компания Vattenfall және фин мемлекеттік энергетикалық компания Fortum Швецияда жаңа ядролық реакторлар салу жоспарларын жариялады. 2023 жылдың 18 сәуірінде Vattenfall шведтік гидроэнергетикасының соңғы 30 жылдағы ең ірі кеңейтуін жариялады. Жоспарланған кеңейтуден күтілетін өндіріс 720 МВт-қа артады, бұл компанияның қазіргі гидроэнергетикалық өндірісінен 9% көп. 2023 жылдың 27 сәуірінде үкімет Швеция Энергетика агенттігіне энергетика секторындағы стресс-тесттерді жүргізуге қолдау көрсетуді тапсырды. Бұл тапсырманың мақсаты Швецияның энергетика секторының тұрақтылығын арттыру және ол 2022 жылы "Солтүстік ағын" құбырына жасалған саботажға жауап ретінде берілді.
Энергия дағдарысына қарсы шаралар
Әлемдік энергетикалық дағдарысқа жауап ретінде 2022 жылғы 27 қазанда Кристерссон мен Эбба Буш тұрмыстық электр энергиясы үшін төлемдердің күрт өсуіне байланысты 55 миллиард (SEK) көлеміндегі жоғары шығындардан қорғау өтемақысын жариялады. Бұл қорғаудың бірінші бөлігі Швецияның оңтүстік бөлігіндегі энергия бағасының үшінші және төртінші аймақтарында ғана (4 аймақтың 2-сі) төленді. 2023 жылғы 9 қаңтарда үкімет төрт энергия бағасы аймағын қамтитын өтемақы схемасының келесі қадамын жариялады. Энергия бағасының жоғары болуына байланысты банкроттық жағдайында электр энергиясын көп пайдаланатын өндірістің шетелге көшірілу қаупін болдырмау үшін үкімет 2022 жылғы 22 желтоқсанда электр энергиясын көп пайдаланатын компанияларға жоғары шығындардан қорғау өтемақысын енгізу туралы жариялады. Еуропалық комиссия 2023 жылғы 16 ақпанда компанияларға арналған жоғары шығындардан қорғауды мақұлдады.
Көші-қон
Билік басындағы алғашқы 100 күн ішінде Кристерсон үкіметі Швецияның көші-қон саясатындағы жарияланған парадигмалық өзгерісіне сай келетін саясатты қабылдады. Бұл шетелдіктерге қатысты ішкі бақылаудың санын 25%-ға арттыруды, Швецияда тұру талаптарына сай келмейтін адамдарды қайтару жұмысын күшейтуді, сақтау орындарының санын арттыруды, ақпараттық жұмыстар жүргізуді, ерікті қайта оралу мүмкіндіктерін талдауды және квота бойынша қабылданатын босқындар санын жылына 900-ге дейін төмендетуді (жыл сайын 5000-нан азайту) және Швецияның көші-қон агенттігіне осы өзгерістерге дайындық жүргізуді тапсыруды қамтиды. 2023 жылдың 5 сәуірінде үкімет барлық пана іздеушілердің, егер олар жалғыз бала болмаса, мемлекеттік жатақханада тұруға және пана беру процесі кезінде әлеуметтік бейімделуге қатысуға міндетті болуын ұсынды. Сондай-ақ, қандай да бір себеппен жатақханада тұрмайтын адамдар Швецияның көші-қон агенттігіне өздерінің мекенжайын хабарлауға тиіс. Егер пана іздеуші Швецияның көші-қон агенттігіне хабарлама бермесе, оның өтініші кері тартылған деп есептеледі, нәтижесінде пана іздеуші елден кетуге міндетті болады. Ұсынысқа сонымен қатар пана іздеушілер заң бойынша әлеуметтік бейімделуге қатысуға міндетті болуы да кірді. Аталған өзгерістер 2024 жылдың 1 сәуірінен бастап күшіне енуі күтілуде.
Қылмыстың алдын алу
2020 жылдары Швецияда ұйымдасқан қылмыс топтарының зорлық-зомбылығы күшейді, көптеген адамдар оққа ұшты. Ульф Кристерсон 2023 жылдың қыркүйегінде халыққа арнаған сөзінде елдің қарулы күштерін көмекке шақыратынын мәлімдеді. Ол Форсварсмакент пен полиция басшыларымен әскерилердің полиция қызметкерлеріне қылмыстық топтарға қарсы күресте қалай көмектесе алатынын талқылады. Ұлттық қауіпсіздік мәселелері бойынша әртүрлі мемлекеттік органдардың ынтымақтастығын жеңілдету мақсатында Кристерсон кабинеті Ұлттық қауіпсіздік кеңесін құрды. Кристерсон балалық шағынан бергі досы Хенрик Ландерхольмды Швецияның алғашқы Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі етіп тағайындады. 2024 жылдың 25 сәуірінде Кристерсон үкіметі тоқтату және тексеру аймақтарын, яғни Қауіпсіздік аймақтарын енгізді. Бұл уақытша аймақтарда полиция қылмысқа күдік болмаса да, адамдар мен көліктерді, мысалы, қылмыстық топтармен байланысты киім брендтерін кигені үшін немесе бұзық мінез-құлық байқалғаны үшін тексеруге құқылы.
Саяси ұстанымдар мен имидж
2018 жылы "The Local" журналында жарияланған саяси профильде Кристерсон "жақсы жігіт сезімі: ақылды, қарапайым және ұғымды, оңай мінезді және пікір алмасуға дайын" деп сипатталған, сонымен қатар оны қылмыс және иммиграция сияқты мәселелерде алдыңғы басшыларынан оңға қарай позициялаған. Дәл сол профильде ол "Үнемді партияның" неолибералдық қанатының өкілі ретінде де көрсетілген. Кристерсон өзі саясаттағы басты мәселелерінің бірі – әлеуметтік мобильділік екенін айтқан. Алғашқы басшылық сөзінде Кристерсон Швецияның "үміткерлер еліне" айналуы керек екенін, ал "Үнемді партияның" "үміткерлер партиясы" болуы керектігін мәлімдеді. Босқындар мәселесінде Кристерсон босқындардың швед қоғамына интеграциялануын қолдайды, бірақ мәдени ассимиляцияның міндетті болуын, швед тілін үйренуді, босқындардың жұмысқа орналасуын және салық төлеуін жақтады. Партия басшылығына келген кезде Кристерсон бастапқыда Швеция демократтарымен (СД) одақ құруды жоққа шығарды; бірақ 2018 жылғы швед жалпы сайлауынан кейін ынтымақтастықтан бас тарту саясатын тоқтатты және СД басшылығымен ресми келіссөздер жүргізді. 2022 жылғы швед жалпы сайлауы алдында Кристерсон М, Христиан демократтары (КД), Либералдар (Л) және СД-ден тұратын оңшыл блок құруды ұсынды, бірақ оңшыл блок көпшілік дауыс алған жағдайда СД-нің министрлік портфельдерді талап етуіне қатысты күмәнділігін білдірді. Сайлаудан кейін Кристерсон СД қолдауымен жаңа консервативті үкімет құруға ниетті екенін хабарлады. 2023 жылы Швецияда Құранды өртеу сериясі болды, бұл Дания-швед саясаткері Расмус Палудан бастаған және халықаралық назар аударған оқиға. Кристерсон бұл әрекеттерді ауызша айыптады. Алайда ол сөз бостандығына сенетінін, өзінің айыптауына қарамастан, кез келген кітапты, оның ішінде қасиетті кітаптарды өртеудің заңды екенін мойындады.
Жеке өмір
Кристерсон Стрэнгнес қаласында тұрады. 1991 жылдан бері Біргитта Эдқа (ту. 1968) үйленген, ол бұрын қоғамдық қатынастар жөніндегі кеңесші болса, 2023 жылдан бастап Швеция шіркеуінің пасторы болып жұмыс істейді. Олар Қытайдан үш қызды асырап алған. Кристерсон өзін діншіл адам деп санамайды.