Әскери араласу халықаралық құқықпен реттеледі. БҰҰ жарғысы күш қолдануға тыйым салады, бірақ қауіпсіздік кеңесінің санкциясымен немесе өзіне-өз қорғаныс үшін рұқсат етіледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әскери интервенция
Military intervention
Мемлекеттердің күш қолдануы халықаралық дәстүрлі құқық және келісім-шарт құқығымен реттеледі. БҰҰ Жарғысының 2 (4) бабында мынадай жазылған:
The use of force by states is controlled by both customary international law and by treaty law. The UN Charter reads in article 2(4):
Барлық мүшелер өздерінің халықаралық қатынастарында кез келген мемлекеттің аумақтық тұтастығына немесе саяси тәуелсіздігіне қарсы күш қолданудан, не күш қолдану қаупінен, не Біріккен Ұлттар Ұйымының мақсаттарына қайшы келетін кез келген басқа да әрекеттен бас тартады. Бұл принцип қазір халықаралық дәстүрлі құқықтың бір бөлігі деп есептеледі және БҰҰ Жарғысында көзделген екі жағдайдан басқа, қарулы күш қолдануға тыйым салады. Біріншіден, Қауіпсіздік Кеңесі, Жарғының 24 және 25-баптарында және VII тарауында берілген өкілеттіктерге сәйкес, халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау немесе қалпына келтіру үшін ұжымдық әрекеттерге рұқсат бере алады. Екіншіден, 51-бапта былай делінген: «Егер Біріккен Ұлттар Ұйымының мүшесіне қарсы қарулы шабуыл жасалса, бұл Жарғы жеке немесе ұжымдық өзін-өзі қорғау құқығына кедергі келтірмейді». Сонымен қатар, кейбір мемлекеттер гуманитарлық араласу, жазалау шаралары және шетелдегі азаматтарды қорғау құқығы туралы даулы мәлімдемелер жасап отырады.
All members shall refrain in their international relations from the threat or use of force against the territorial integrity or political independence of any state, or in any other manner inconsistent with the purposes of the United Nations. This principle is now considered to be a part of customary international law, and has the effect of banning the use of armed force except for two situations authorized by the UN Charter. Firstly, the Security Council, under powers granted in articles 24 and 25, and Chapter VII of the Charter, may authorize collective action to maintain or enforce international peace and security. Secondly, Article 51 also states that: "Nothing in the present Charter shall impair the inherent right of individual or collective self defence if an armed attack occurs against a member of the United Nations." There are also more controversial claims by some states of a right of humanitarian intervention, reprisals and the protection of nationals abroad.
Алдын алу күші
Әдет-ғұрып бойынша алдын ала өзін-өзі қорғау құқығы шектеулі. Бұл құқықтың Ұлттар Ұйымының Хартиясымен сақталуы 51-баптың түсіндірілуіне байланысты. Егер ол тек қарулы шабуыл болған жағдайда ғана өзін-өзі қорғауға рұқсат берсе, онда алдын ала өзін-өзі қорғау құқығы болмайды. Дегенмен, көптеген сарапшылар мемлекеттің қарулы шабуыл басталғанша күтуі керек деп ойламайды. Шабуыл тек мүмкін немесе күтілетін болған кезде жүзеге асырылатын "алдын алу" өзін-өзі қорғау мен, қарулы шабуыл сөзсіз және жақын болғанда қолданылатын рұқсат етілген "араласушылық" немесе "күтуге дайын" өзін-өзі қорғау арасында айырма жасауға болады. Халықаралық сот шабуылға қарсы араласушылық, алдын ала қарулы күш қолдану құқығын жоққа шығармады. Бірақ мемлекеттік тәжірибе және құқықтық пікірлер халықаралық құқықта алдын алу өзін-өзі қорғау құқығы жоқ екенін анық көрсетеді.
There is a limited right of pre emptive self defence under customary law. Its continuing permissibility under the Charter hinges on the interpretation of article 51. If it permits self defence only when an armed attack has occurred, then there can be no right to pre emptive self defence. However, few observers really think that a state must wait for an armed attack to actually begin before taking action. A distinction can be drawn between "preventive" self defence, which takes place when an attack is merely possible or foreseeable, and a permitted "interventionary" or "anticipatory" self defence, which takes place when an armed attack is imminent and inevitable. The right to use interventionary, pre emptive armed force in the face of an imminent attack has not been ruled out by the ICJ. But state practice and opinio juris overwhelmingly suggests that there is no right of preventive self defence under international law.
Ұлттық азаматтарды қорғау
Кейбір мемлекеттер шетелдегі азаматтарын қорғау мақсатымен күш қолдану құқығына қатысты даулы талаптар танытқан. Мысалдарға Ұлыбританияның Суэцке (1956), Израильдің Энтеббеге (1976), АҚШ-тың Доминикан Республикасына (1965), Гренадаға (1983) және Панамаға (1989) жасаған араласуларын жатқызуға болады. Көптеген мемлекеттер мұндай құқықтың болуын күмәнді көреді. Бұл құқық көбінесе күш қолданудың басқа да құқықтары мен себептерімен бірге айтылады. Мысалы, АҚШ-тың Гренадаға жасаған араласуы социалистік үкімет билікке келгеніне жауап ретінде қарастырылды. Бұл АҚШ азаматтарына төнген қауіп күмәнді болды және Бас Ассамблея тарапынан айыптауға әкелді. Жоғарыдағы мысалдардың барлығында (Энтеббе оқиғасынан басқа), азаматтарды қорғау басқа саяси мақсаттарды жамылу үшін жиі қолданылатын сылтау ретінде пайдаланылады.
The controversial claim to a right to use force in order to protect nationals abroad has been asserted by some States. Examples include intervention by the UK in Suez (1956), Israel in Entebbe (1976) and the USA in the Dominican Republic (1965), Grenada (1983) and Panama (1989). The majority of States are doubtful about the existence of such a right. It is often claimed alongside other rights and reasons for using force. For example, the USA intervention in Grenada was widely considered to be in response to the rise to power of a socialist government. The danger that this posed to US nationals was doubtful and resulted in condemnation by the General Assembly. As with the above examples (except the Entebbe incident), the protection of nationals is often used as an excuse for other political objectives.
Гуманитарлық көмек
Соңғы жылдары бірнеше ел Қауіпсіздік Кеңесінің санкциясынсыз гуманитарлық араласу құқығының болуын қорғауға кірісті. 1999 жылғы Косово дағдарысынан кейін Ұлыбританияның Сыртқы істер министрі: «Халықаралық құқық бойынша, ерекше жағдайларда және гуманитарлық апатты болдырмау үшін әскери шаралар қолданылуы мүмкін, және осы заңдық негізде әскери шаралар қолданылды» деді. Бұл мәлімдемені БҰҰ Хартиясымен келісу өте қиын. НАТО Югославия мемлекетіне қарсы әскери күш қолданғанда, Қауіпсіздік Кеңесінен санкция алмады, бірақ оған айып та тағылмады. Бұл себебі вето құқығына ие елдер даудың екі тарапында да бекем позиция ұстады. Көптеген елдер мұндай санкциясыз гуманитарлық араласуға формальды түрде заңсыздық негізімен, немесе тәжірибелік тұрғыдан мұндай құқық тек күшті мемлекеттердің әлсіз мемлекеттерге қарсы қолданылатындығы себебімен қарсы шығады. Бұл G77 елдерінің Министрлер декларациясында нақты көрсетілді, онда 134 мемлекет мұндай араласуды айыптады. Жақтастары әдетте бұл құқық әдет-ғұрыптық құқықтың жаңа бөлігі ретінде қалыптасқан деген пікірге жүгінеді.
In recent years several countries have begun to argue for the existence of a right of humanitarian intervention without Security Council authorization. In the aftermath of the Kosovo crisis in 1999, the UK Foreign Secretary asserted that, "In international law, in exceptional circumstances and to avoid a humanitarian catastrophe, military action can be taken and it is on that legal basis that military action was taken." It is very difficult to reconcile this statement with the UN Charter. When NATO used military force against the Yugoslav state, it did not have authorization from the Security Council, but it was not condemned either. This is because veto wielding countries held strong positions on both sides of the dispute. Many countries oppose such unauthorized humanitarian interventions on the formal ground that they are simply illegal, or on the practical ground that such a right would only be ever used against weaker states by stronger states. This was specifically shown in the Ministerial Declaration of G 77 countries, in which 134 states condemned such intervention. Proponents have typically resorted to a claim that the right has developed as a new part of customary law.
Әскери емес күш қолдану
2-баптың 4-тармағындағы тіркестің маңызы, әсіресе "күш" деген жалғыз сөздің қолданылуы туралы кең пікірталас болып өтті. Бір топ пікір бойынша, 51-бапта "қарулы шабуыл" деп көрсетілгенімен, 2(4)-тармақтағы "күш" сөзі одан кең мағынаны білдіреді, экономикалық күш немесе басқа да әскери емес мәжбүрлеу тәсілдерін қамтиды. Шмитт талдауы сияқты кейбір жүйелерде кибершабуылдар кейбір жағдайларда күш қолдану ретінде қарастырылуы мүмкін. Мұндай шаралар Хартияның басқа да белгілі бір ережелерімен тыйымдалуы мүмкін, бірақ кейінгі мемлекеттік тәжірибелерді ескере отырып, 2(4)-тармақты осы деңгейде әскери емес тұрғысынан түсіндіруді негіздеу қиын. Бұл бап күш қолдану қаупін қамтиды, ал нақты қарулы күш қолданылмаса, онда мұндай қауіпке жол берілмейді.
There has been widespread debate about the significance of the phrasing of article 2(4), specifically about the use of the solitary word "force." There is a strain of opinion holding that whereas "armed attack" is referred to in article 51, the use of the word "force" in 2(4) holds a wider meaning, encompassing economic force or other methods of non military coercion. Cyber attacks, according to some frameworks such as the Schmitt analysis, could be seen in some cases as being a use of force. Although such measures may be banned by certain other provisions of the Charter, it does not seem possible to justify such a wide non military interpretation of 2(4) in the light of subsequent state practice. This article covers the threat of force, which is not permissible in a situation where the use of actual armed force would not be.