Кіріспе

Камбоджа армиясы (1979–1990)
Теңіз күштері
Әскери-әуе күштері
| штаб-квартирасы = Пномпень
| ұшу сағаттары =
| веб-сайт =

| бас қолбасшы = Хун Сен
| бас қолбасшы атағы =
| премьер-министр =
| премьер-министр атағы =
| министр = Tea Banh
| министр атағы =
| қолбасшы = Neth Savoeun
| қолбасшы атағы = Бас штаб бастығы

| жасы = 18 – 35 жыл
| әскерге шақыру мерзімі = 5 жыл
| әскери қызметке жарамды адамдар туралы деректер =
| әскери қызметке жарамды адамдардың жасы =
| барлығы =
| барлығы (әйелдер) =
| жарамды =
| жарамды (әйелдер) =
| жетілуі =
| жетілуі (әйелдер) =
| әрекетте = 270,000
| рейтингі =
| резервте = 90,000
| орналастырылған =

| саны = белгіленбеген | ЖІӨ-нің пайыздық үлесі = белгіленбеген | жергілікті жеткізушілер =
| шетелдік жеткізушілер =

1989 жылы Камбоджа халықтық қарулы күштері (КХҚК) деп аталып, негізгі құрылымы сақталғанмен, таңбалары мен рәміздері өзгертілді. 1993 жылы КХҚК жаңадан құрылған Камбоджа Корольдік қарулы күштеріне біріктірілді.

Тарихи негіздер

KPRAF бастапқыда жасақтар, бұрынғы Қызыл кхмер мүшелері және мерзімі өткен әскерлерден құрылған. Олардың көпшілігі Вьетнам халық армиясымен даярланып, жарақтандырылды. Бірақ жеткіліксіз жаттығу, қару-жарақ тапшылығы және жаппай дезертирлік салдарынан KPRAF тиімді күш бола алмады. Сондықтан, Демократиялық Кампучияның Коалициялық үкіметінің (КДКҮ) күштеріне, олардың ішінде Қызыл кхмерлер (кейіннен Кампучияның Ұлттық армиясы деп аталды) басты қауіп төндірген, қарсы күрестің көп бөлігі елді басып алған Вьетнам қарулы күштеріне жүктелді. 1989 жылы Вьетнамның шығуы мен Кеңес Одағының ыдырауынан кейін KPRAF CGDK-ға қарсы күш-жігерін жалғастыра алмады, бұл Камбоджа үкіметін келіссөздерге отыруға итермеледі. 1989 жылы 1991 жылғы Париж бейбіт келісімімен аяқталған ауысу басталды. "Кампучия Халық Республикасы" атауы ресми түрде "Камбоджа мемлекеті" (КМ) болып өзгертілгеннен кейін, KPRAF "Камбоджа халықтық қарулы күштері" (ҚХҚК) деп қайта аталды. 1993 жылғы сайлаулардан кейін ҚХҚК роялистік, ұлтшыл және ҚХҚК әскерлерінен құралған жаңа ұлттық армияға біріктірілді. Кампучья халықтық революциялық қарулы күштері (KPRAF) Ханойға жақын Кампучия Халық Республикасының (ҚХР) тұрақты күштерін құрады. Қызыл кхмерлердің құлауынан кейін, 1979 жылдың басында Камбоджаның жаңа үкіметін орнатқанда, ҚХР-дың вьетнамдық кеңесшілеріне мұндай күштердің қажеттілігінің екі себебі анық болды. Біріншіден, Пномпендегі жаңа басшылықтың өзін заңды және тәуелсіз мемлекет ретінде көрсетуі үшін Вьетнам күштерінен бөлек, өз ұлттық армиясы болуы керек еді. Екіншіден, Вьетнам армиясы Камбоджадағы ішкі қауіпсіздік міндетін шексіз атқаруға міндетті болмауы үшін, вьетнамдық әскерлердің орнына кхмерлік әскери күштерді дамыту қажет еді. Мұндай жергілікті күштерді құру сол кезде Ханой үшін үлкен қиындық тудырмады, өйткені бұрыннан бірнеше мысалдар бар еді. Лаоста Вьетнам қарулы күштері Лаос әріптестерімен тығыз оқу және үйлестіру байланысын сақтап келді. Камбоджада Вьетнам 1954 жылдан бері кхмер коммунистік фракцияларының басты қолдаушысы болды. Вьетнам армиясы сонымен қатар 1970 жылы Сианукты құлатудан кейін Пол Поттың ҚХА-сын және оның ізбасары CPNLAF-ты даярлауға көмектесті. Жақында Ханой Камбоджаға басып кірген кезде вьетнамдықтармен бірге соғысқан кхмер әскерлерінің бірнеше полктерін, шамамен батальондық деңгейде, жинап, оқытуға көмектесті. Вьетнамдықтардың одан әрі баптауымен бұл кхмер бөлімшелері ұлттық армияның ядросына айналды. Осындай жағдайлардан бастап KPRAF әскери күш ретінде өсіп, ақырында партия мен мемлекеттің құралы ретінде өз орнын тапты. Алайда, бұл даму сырттан бақылаудан мұқият қорғалды, ал ҚХР қарулы күштері туралы көптеген қорытындылар нақты деректерге емес, талдауларға негізделді.

Қауіп-қатерлер мен мүмкіндіктер

KPRAF құрылуының басты себебі Пномпендегі үкіметке төнген қауіпсіздік қатері болды. Ішкі жағынан бұл қауіп үш CGDK құрамына жататын қарулы көтерілісшілерден тұратын. Үш күштің жалпы санын дәл анықтау мүмкін емес еді; олардың саны 55 000 мен 75 000 аралығында болуы мүмкін, бірақ бұл көрсеткіштен әлдеқайда аз да болуы ықтимал. Көтерілісші күштер тұрақты шабуылға өтуге және кез келген тактикалық операция үшін топтасуға қабілетсіз болды, себебі олардың өзара бәсекелестіктерін жеңе алмады. Олар Пномпень үкіметін құлатуға мүкіндік таба алмады. Дегенмен, олар Камбоджаны тұрақты қауіпсіздіксіздікке ұрып, Ханойдың елдегі үлкен әскери қатысуының құнын арттырды; және Қытайдың қолдауымен, Ханой басымдығындағы Индокитай федерациясының құрылуына тұрақты кедергі келтірді. Камбоджадағы кхмер көтерілісшілерінен басқа, KPRAF және Пномпень үкіметі сыртқы қауіпке де тап болды, ол – Қытай, АҚШ және Таиландпен жабдықталған, сандық артықшылығы бар Тайланд Корольдік армиясынан тұратын. Бұл армия КПРАF бөлімшелері мен ҚХР активтерін тонау үшін шекарадан өткен кхмер партизандарының легиондарын қабылдады. Бұл түсінік қаншалықты шындыққа жақын екені даулы мәселе болды. Бангкок тайлық босқындар лагерьлерінің Таиланд аумағында болуына келісім берді, оларды көтерілісшілер демалу және қалпына келу үшін пайдаланды. Алайда, Тай армиясы Камбоджа шекарасында айқын қауіпті жағдайға орналаспады; сондай-ақ, тайлардың Вьетнамның Таиландқа гипотетикалық шабуылына қарсы тұру қабілеті заңды болжамдардың тақырыбы болды. Пномпеньдің тайлықтардың соғысқұмарлығы туралы айыптаулары жиі айтылды, сондықтан KPRAF (және PRK) Бангкоктың агрессивті ниеттері туралы өздерінің үгіт-насихатының құрбаны болу қаупі бар еді. Аз болғанымен, нақты қауіп – Камбоджаның заңсыз және қорғалмаған жағалауында рұқсатсыз қону мүмкіндігі болды. Қытай кемелері бұл осалдықты пайдаланып, КПРАF бақылауында емес, оқшауланған шығанақтар мен иендерге кіре алады және онда көтерілісшілерге қару-жарақ пен жабдықтарды түсіре алады. 1987 жылы бұл қауіп шешуші болмады, бірақ Камбоджа шекарасында орналасқан кедергілер мен миналар желісі қытайлық көтерілісшілерге Қытайдан келетін жабдықтауларды тоқтатуда күтпеген тиімді кедергі болса, осындай болуы мүмкін еді. Камбоджаның солтүстік-шығыс және шығыс шекарасында Лаос және Вьетнаммен шектес аймақтарда айқын сыртқы қауіпсіздікке қатер төне қоймады. Вьентьян, Пномпень және Ханойдағы достық коммунистік үкіметтер билікте болғандықтан, олардың ортақ шекараларының бұзылмауындағы мүдделері бірікті. Осыған қарамастан, үш мемлекеттің де биік таулы шекаралық аймақтарындағы үкіметтік бақылау нашар болды, және көтерілісші (немесе қарақшы) топтары, тым үлкен болмаса, кедергісіз өте алатын. Мұндай топтардың қауіпсіздікке төнген қауіптері аз болғанымен, Камбоджа жағдайында оларды провинциялық бөлімшелер КПРАF немесе вьетнамдық негізгі күштерінің араласуын қажет етпей-ақ ұстап тұра алатын. 1987 жылы ҚКҚАҚ-тың өзіне қарсы қойылған нақты немесе болжамды қауіп-қатерге қарсы тұру қабілеті күмән тудырды. Батыс бақылаушылары Пномпень үкіметінің күштерін жалпы тиімсіз деп бағалады, олар кез келген жауынгерлік миссияға шектеулі мүмкіндікке ие болды. Олардың пікірінше, KPRAF күші тым көп және жеткіліксіз қамтамасыз етілген, CGDK көтерілісшілерінің тұрақты партизандық қызметіне төтеп бере алмады, олардың Таиландтан Камбоджаға кіруіне кедергі келтіре алмады және елдің кең жағалауын күздеп ұстай алмады. Осындай шектеулерге қарамастан, KPRAF соғыстан қираған және тоқыраған елде, халқы бұрын қатыгез диктатурамен құрып кеткен елде, түкке тұрғысыз жерден құрылғандығын мойындау қажет. Осындай жағдайда сенімді күштерді бірнеше жыл ішінде құру кез келген үкімет үшін қиын міндет болар еді, әсіресе ресурстар мен басшылықтан айырылған және сыртқы қолдауға тәуелді үкімет үшін. KPRAF туралы ең нақты талдау жасауға болатын нәрсе – Ханой Камбоджаның жергілікті әскери күштерінің негізін қалады және вьетнамдық бөлімшелерді 1990 жылға дейін қайтаруды талап етуімен Пномпеньдегі клиенттеріне тиімді күшті дамытуға белгілі бір шұғыл қадам жасады.

Құқықтық құрылым

ҚКҚАҚ құрылған кезде қарулы күштердің заңдық және бюрократиялық құрылымы да қалыптасты. Заңдық негізі ҚХР Конституциясында болды, ол 1981 жылы Ұлттық Ассамблеяда қабылданғанға дейін бірнеше редакциядан өтті (Конституция, 4-тарауды қараңыз). Конституцияның 9-бабы ҚКҚАҚ-тың бар екенін мойындайды және оның міндеті "отанды және революциялық билікті қорғау, революциялық табыстар мен халықтың бейбіт өмірін сақтау және ұлттық құрылысқа халықпен бірге атсалысу" екенін көрсетеді. Конституция сондай-ақ халыққа өзара міндет жүктейді, "отанды құру және қорғау" олардың "жоғарғы борышы және құрметі" екенін, ал барлық азаматтар, жынысына қарамастан, "заңмен белгіленгендей қарулы күштерде қызмет етуі керек" деп жариялайды. Конституцияның алғашқы нұсқасында Мемлекеттік Кеңес Төрағасының қарулы күштердің Жоғарғы Бас Қолбасшысы және Ұлттық Қорғаныс Кеңесінің Төрағасы екендігі көрсетілген. Алайда, бастапқы нұсқадан өзгешелік ретінде, Конституцияның соңғы нұсқасы осы маңызды тармақты алып тастады. Бұл жойылу ҚКҚАҚ-тың билігінің нақты орны туралы әртүрлі болжамдарға әкеп соқты және бұл өтеудің сол кездегі Төраға және қарулы күштер басшысы Пен Сованның түсініксіз жағдайда қызметтен босатылуымен байланысты болуы мүмкін деген күдіктерді күшейтті. Бірақ 1987 жылы ҚКҚАҚ-тың Жоғарғы Бас Қолбасшылығы қайтадан Мемлекеттік Кеңес Төрағалығына жүктелді. ҚКҚАҚ Мемлекеттік Кеңеске екі ұйымға бағынышты болды: Ұлттық Қорғаныс Министрлігі мен Бас Штаб. 1979 жылы құрылған Ұлттық Қорғаныс Министрі Министрлер Кеңесінің мүшесі болды, бұл атқарушы орган Конституция бойынша "ұлттық қорғаныс күштерін консолидациялау және дамыту; қарулы күштерді жұмылдыруды жүзеге асыру; коменданттық сағатты белгілеу және ұлттық қорғаныс үшін қажетті басқа шараларды қабылдау" өкілеттігіне ие болды. Өз міндеттерін орындау үшін Ұлттық Қорғаныс Министріне төрт орынбасар көмектесті, олар 1987 жылы кем дегенде тоғыз бөлімнің жұмысын қадағалады (14-суретті қараңыз). 1987 жылы қолжетімді толық емес мәліметтерге сәйкес, әдетте кейбір қарулы күштердегі Бас Штаб бөлімдеріне тән әкімшілік, операциялар және логистика сияқты функциялар Ұлттық Қорғаныс Министрлігі деңгейінде жүзеге асырылды.

Бас штаб

Ұлттық қорғаныс министрлігінің төменгі деңгейіндегі Бас штаб, ҚХР-да қорғаныс және қауіпсіздік мәселелерімен айналысқан екінші эшелон болды. Бұл KPRAF-тың ең ерте құрылған органдарының бірі еді және 1979 жылдың ортасына қарай құрылған болатын. 1986 жылы Бас штаб бастығы басқарды, оның хатшылығы және төрт орынбасары болды, олардың міндеттері түсініксіз күйде қалды. Бас штаб KPRAF-тың үш құрамына – құрлық әскеріне (армия), дамып келе жатқан жағалау/өзендік теңіз күштеріне және әуе күштеріне қарамастандық танытты. Ол елдің әскери өңірлерін және Сигналдау және Арнайы операциялар басқармасы сияқты белгілі бір мамандықталған басқармаларды әкімшілік тұрғысынан бақылаған болуы мүмкін. Вьетнамдық күштерден бөлек, дербес жұмыс істейтін, әсіресе KPRAF-тың тактикалық құралымдарының операциялық бақылауын да жүзеге асырған болуы мүмкін. Бас штабының және Ұлттық қорғаныс министрлігінің өкілеттіктерін ажырататын билік жүйесі кейбір заманауи армиялардағыдан нашар анықталған сияқты көрінеді. Дегенмен, әскери басшылықтың жетіспеуіне байланысты, маңызды офицерлер кейде екі органның құрамында да бір уақытта қызмет еткендіктен, бұл өкілеттік дауларына әкелмеген болуы мүмкін.

Партияны бақылау

KPRAF әскери құрылымдарын бақылау және Кампучья (немесе кхмер) Халықтық революциялық партиясының (KPRP) саяси доктринасына адалуын қамтамасыз ету үшін ұлттық қорғаныс құрылымының үстіне орналасқан партиялық желі құрылды, ол барлық деңгейдегі бөлімшелерге дейін төмен қарай таралатын. Қарулы күштерге партиялық бақылауды жүзеге асыру үшін жоғары офицерлерді әскери және партиялық жоғары лауазымдарға тағайындау жүргізілді, мысалы, Ұлттық қорғаныс министрлігінің немесе Бас штабтың жетекші офицерлері сонымен қатар KPRP Орталық Комитетінде де қызмет етті. Ұлттық деңгейде қарулы күштердегі партиялық жұмысты бақылау Ұлттық қорғаныс министрлігінің Бас саяси басқармасына жүктелді. Нақты мәліметтер жеткіліксіз болғандықтан, елдің аймақтық әскери басшылықтарында өздерінің қарауында шағын штабтары немесе комиссиялары бар саяси офицерлердің бар екендігі болжамдалды. Ондай офицерлер өздерінің әскери аймақтарындағы партиялық қызметін KPRAF тактикалық бөлімшелеріндегі және партияның провинциялық комитеттеріндегі әріптестерімен тығыз байланыста ұйымдастырып, үйлестіретін. 1980 жылдары KPRAF-тағы партиялық қызмет Камбоджадағы «социалистік революцияны» қолдауға және барлық әскери бөлімшелерде партия мүшелігін арттыруға бағытталды. 1984 жылдың соңында партия алдындағы мақсат – провинциялық күштердің әр полкінде комитет құру, сондай-ақ әр батальонда және аудандық деңгейдегі әр ротада партиялық ұяшық немесе бөлімше құру еді. Бұл жұмыс 1985 жылдың ортасына қарай белгілі бір табысқа жетті. KPRAF мүшелігін арттыру мақсатында барлық деңгейдегі кадрлар әскери қызметкерлердің ішіндегі қабілетті және перспективалы адамдарды анықтап, оларды партияға тез қабылдауға шақырылды. Мұндай шақырулар KPRAF мүшелері үшін партияға қабылдаудың сынақ мерзімі немесе күту кезеңі алынып тасталғанын, тіпті партияға қосылу актісінің де толыққанды ерікті болмауы мүмкін екенін көрсетеді. KPRP өкілдері сонымен қатар Кампучия Халықтық революциялық жастар одағына (PRYUK – Қосымша B-ге қараңыз) кіші офицерлерді және KPRAF қатардағы әскери қызметкерлерді қабылдауды кеңейтуге тырысты. Барлық жастардың мүше бола алатын партияның жаппай ұйымы ретінде PRYUK барлық үміткерлерді қабылдауға толық мүмкіндіктерге ие болды және элиталық партияға қарағанда KPRAF-қа тереңірек енуге қабілетті еді. 1987 жылдың басында қорғаныс ведомствосының өкілдері PRYUK «құрылымдарының» қарулы күштердің 80 пайызынан астамында бар екенін мақтан тұтып айтты және ұлттық күш-жігердің алдыңғы қатарында тұрғаны үшін бұл жаппай ұйымға алғыс білдірді, осы күш-жігердің мақсаты – кхмер жастарын KPRAF қатарына тарту еді.

Партиялық қатынастарды жою

KPRAF динамикасын қарастырғанда фракциялардың болу мүмкіндігін ескеру қажет. Кейбір әскерлерде бұл фракционализм қызмет аралық бәсекелестік, белгілі бір көшбасшылардың айналасында топтасу немесе әскери білім беру, бөлімшелік тиесілік немесе жауынгерлік тәжірибе сияқты ортақ белгілер түрінде көрінуі мүмкін. KPRAF жағдайында мұндай фракциялардың пайда болуы күмән тудырады. Мысалы, KPRAF-тың барлық деңгейінде болған вьетнамдық кеңесшілер мұндай әрекетті ерте анықтап, тиімді кхмерлік әскерін құруға кедергі келтіретін болғандықтан дереу жойған болар еді, ал осы әскерді дамыту Вьетнам армиясының міндеті еді. Сондай-ақ, қызмет аралық бәсекелестікті KPRAF-тағы фракциялардың себебі ретінде уақытша есептен шығаруға болады. Құрлық әскері көлемі мен өлімі бойынша анық басымдыққа ие еді. Жағалау/өзендік теңіз күштері мен әуе күштері жаңадан құрылған, саны өте аз болғандықтан үлкен қызметтің басымдылығына күшпен қарсы тұра алмады, тіпті олардың техникалық бағытынан туындаған элитаризмге қарамастан. KPRAF офицерлік құрамының құрамы да фракциялардың пайда болуына қарсы тұрды. Шағын қарулы күштердің мүшелері ретінде офицерлердің саны салыстырмалы түрде аз болды және олар түрлі міндеттермен танысуға мүмкіндік берген ротациялық тағайындамалар жүйесіне бағынды. Осының салдарынан кадрлардың алмасуы, болжам бойынша, соғыс лордтарының феодалдық иеліктерін құрудың және әскери құрылымда шектен тыс жеке адалдықты дамытудың алдын алды. Басқа шағын, дамылмаған елдердің әскери элитасы сияқты, KPRAF офицерлері бір-бірін жеке таныды және бір-бірінің отбасылық және саяси тарихымен жақсы таныс еді. Азияда әрқашан маңызды болған жеке және отбасылық қарым-қатынастар желісі бәсекелестікке қарағанда ынтымақтастық рухын қалыптастырған болуы мүмкін. Сонымен қатар, вьетнамдық әскери кеңесшілердің кең таралғандығы – тіпті тұншықтыратын сипаттағы болуы – кхмер кадрларының арасындағы кез келген дауларды жоюға жеткілікті ықпал еткен болуы мүмкін. KPRAF ішінде фракциялардың өсуін тежеген соңғы фактор оның наразы офицерлері мен қатардағы әскерлеріне қол жетімді нұсқалардың кең ауқымы болды. Үшінші әлемнің басқа елдерінің қарулы күштерінен айырмашылығы, онда наразы әскери қызметшілердің төңкеріс жасаудан немесе наразылықтарын көтеруден басқа амалы қалмады, KPRAF кадрлары әскери міндеттемелерінен бас тартып, вьетнамға қарсы көтерілісшілерге қосыла алатын еді (көптегендері солай істеді), олар KRAF дезертирлерін қабылдау саясатын ұстанды. Олар бұл мүмкіндікті пайдаланған жағдайда, олардың қосымша таңдауы болды: коммунистік NADK, ұлтшыл KPNLAF немесе роялистік ANS-ке қосылу. Пномпен үкіметінің қарулы күштері үшін бұл нұсқалардың болуы KPRAF-та қалған кадрлар институтқа немесе режимге деген ортақ мақсат пен адалдық үшін ерікті түрде қалғанын білдірді. Бұл динамика қысқа мерзімде KPRAF-ты тазарту әсерін тигізген болуы мүмкін, оның идеологиялық тазалығын қамтамасыз етті, бірақ ол кхмерлердің КХР-ға және оның қарулы күштеріне Вьетнамның үстемдігін жалғастыруға келісуіне негізделген. Бұл үстемдіктің ұзақ мерзімде әскери кадрлар арасындағы кхмер ұлтшылдығына қарсы тұруы күмәнді болып қала береді. Логика KPRAF-та фракциялардың болуына қарсы болғанымен, жағдай толығымен бір жақты емес. 1970 жылдан бері Камбоджадағы апатты оқиғалар кхмер қоғамында терең жіктерді тудырды және бұл әскери күштерде де көрініс тапқан болуы мүмкін екенін атап өткен жөн. KPRAF-та, тіпті көтерілісшілерге қосылмауды таңдаған кадрлардың арасында да, әртүрлі фондарды байқауға болады: бұрынғы қызыл кхмерлер, вьетнамдық қолдаушылар, бұрынғы роялистер және кіші офицерлер мен саяси тарихы жоқ жас адамдар. Сыртқы бақылаушылар дәлелдей алмаса да, KPRAF-тағы фракциялар осындай ортақ бұрынғы саяси адалдықтар, байланыстар немесе фондар бойынша біріккен болуы мүмкін деп болжауға болады. Егер бұл жағдай болса, мұндай бірігу болашақта бірнеше нысанда көрінуі мүмкін: немесе KPRAF институты ретінде нығая түсуімен фракциялық шекаралар қатаңдауы мүмкін, немесе басында айтылғандай, Вьетнам Пномпен үкіметінің қарулы күштеріне кеңесші ретінде KPRAF-ты тығыз бақылап, ішкі фракциялар бойынша поляризацияға күшпен жол бермеуі мүмкін.

Миссиясы мен ілімі

1980 жылдардың соңында KPRAF бірнеше міндет атқарды. Кейбіреулері Камбоджаның жағдайымен байланысты болды, ал басқалары Конституцияда белгіленген. Ең маңыздысы – елді шетелдік агрессиядан қорғау, Камбоджадағы марксистік революцияның жемістерін сақтау және үкімет пен партияның шешімі бойынша көтерілісшілермен және ішкі жаулармен күресу арқылы ішкі қауіпсіздікті қамтамасыз ету. Ішкі қауіпсіздік міндеттерінің бір бөлігі болған жауынгерлік рөлден басқа, KPRAF үкімет атынан насихат жұмыстарын жүргізді, түрлі қоғамдық жұмыстарды атқарды және экономикалық өндіріске қатысты. Елдің кедейлігі мен қорғаныс бюджетінің KPRAF қажеттіліктерін толық қамтамасыз ете алмауына байланысты, KPRAF өз шығындарын өтеу үшін табыс табуға көмектесуге тиіс болды. 1980 жылдары олардың күш-жігері көкөніс өсірумен және әскери мақсаттағы құс және мал шаруашылығымен шектелді, бірақ болашақта әскери зауыттарда тауар өндіру мен шикізатты өңдеу де мүмкін болатын. Жауынгерлік міндеттерін орындау үшін KPRAF өзінің әскери доктринасын жасады. Батыс сарапшыларына жазбаша түрде қолжетімді болмаса да, бұл доктрина Конституциядан, Камбоджадағы жағдайдан және KPRAF-тың құрылысынан бері ұстаз және үлгі болған Вьетнам әскери мекемелерінің динамикасынан көрінетін еді. KPRAF-та да, Вьетнам армиясында да көптеген Батыс елдеріндегідей азаматтық қоғам мен әскери құрылым арасында доктриналық айырмашылық болған жоқ. Кез келген адам қарулы күштердің мүшесі болуы мүмкін еді; Камбоджада, Вьетнамдағыдай, халықтың толық жұмылдырылуы және үкімет немесе партия қалаған әскери мақсаттарға жету үшін ұлттың жинаған барлық ресурстарын жұмылдыру болды. Камбоджа халқының соғысқа толық қатысуы Конституцияда «халықтың барлығы ұлттық қорғанысқа қатысады» деп бекітілген. Пномпень үкіметінің тұрақты бүлікшілермен күресудегі қауіпсіздік қажеттіліктеріне байланысты, елдің еңбекке жарамды халқының барлығы дерлік түрлі әскери және жартылай әскери ұйымдарға біріктірілді. Бұл доктриналық тұжырымдама, патриотизмді шетелдік басқыншыға немесе нақты немесе қиялданған, бірақ түсінікті сыртқы қауіпке қарсы халықты біріктіруге қолданғанда, қорғаныс тұрғысынан жақсы жұмыс істеді. Бірақ ол шетелдік басқыншыны қолдау үшін жергілікті халықтың қолдауын алу үшін қолданылғанда, Пномпень режимі Вьетнам үшін жасағандай, тиімді болмады. Сондықтан Ханой Пол Пот пен Қызыл кхмерлердің қайта оралу қаупін үнемі еске түсіріп, камбоджалықтарды KPRAF-қа қосылуға және белсенді қатысу арқылы ҚХР-ға адал қолдау көрсетуге итермеледі. KPRAF Вьетнамның әскери мекемелерінен және, соңында, Вьетнамның қарулы күштеріне кеңесшілерді ұстап тұрған және KPRAF-қа кішірек кеңесшілерді жіберген Кеңес Одағынан да доктриналық ықпалға ұшыраған болуы мүмкін. Алайда, КСРО мен Вьетнамның ірі армияларының әскери доктринасының шағын, жеткіліксіз даярланған және жабдықталған KPRAF үшін маңыздылығы, әсіресе Камбоджаның қарсы көтеріліс ортасында, күмәнді болып қалды. Кеңес кеңесшілері тікелей немесе вьетнамдық әріптестері арқылы Ауғанстандағы тәжірибелерін жеткізген болуы мүмкін және олар қытайлық немесе батыс техникасы мен қару-жарағына қарсы шаралар, халықты бақылау немесе ықпал ету әдістері және артиллерия, тікұшақтар және жер миналары сияқты қару-жарақ пен қару жүйелерін қолдану тәсілдері туралы кеңес берген болуы мүмкін. 1984 және 1985 жылдардағы құрғақ маусымдағы шабуыл кезінде Тай шекарасындағы көтерілісшілердің базалық лагерлерін бейтараптандыруға назар аударған Вьетнамдық кеңесшілер, тікелей отпен қолдау көрсетілген кең ауқымды операциялар арқылы, өздерінің камбоджалық шәкірттеріне бұл тактикалық доктринаға деген бейімділікті білдірместен берген болуы мүмкін.

Әскери аймақтар

Камбоджа географиялық тұрғыдан төрт КПРАФ әскери аймағына бөлінді (15-суретті қараңыз). Бұл аймақтарға бастапқыда Вьетнамдықтар нөмірлер тағайындаған, ол Вьетнам Халық армиясы қолданатын жүйеге сәйкес келетін еді (Қосымша B-де PAVN-ді қараңыз). 1980 жылдардың ортасында олар қайта нөмірленді, бұл кем дегенде, вьетнамдық қарулы күштерінен тәуелсіздіктерін көрсету үшін жасалған. Әскери аймақтардың функциялары, әсіресе олардың штабтары КПРАФ тактикалық бөлімшелері мен тапсырмаларын қалай басқаратыны туралы көп мәлімет болған жоқ. Олардың жауапкершілігі әскери қызметке шақыру, оқыту, экономикалық өндіріс және вьетнамдық әскери бөлімдерімен және кеңесшілермен координациялау сияқты әкімшілік міндеттермен шектелген болуы мүмкін. Әскери аймақ штабтарынан төмен деңгейде, КПРАФ үш типті бөлімшеден тұрды: негізгі немесе тұрақты күштер, провинциялық немесе аймақтық күштер және ауылдық милиция немесе жергілікті күштер. 1987 жылы ресми сандар жоқ еді, бірақ негізгі және провинциялық күштердің жалпы саны 40 000-нан асып кеткен болуы мүмкін. КПРАФ-тың вьетнамдық тәлімгерлерінің мақсаты 1990 жылға қарай 30 000 мен 50 000 адамнан тұратын сенімді кхмер күштерін құру еді, сол кезде вьетнамдық бөлімшелер шығарылуы тиіс болған.

Бірліктер

1980 жылдардың ортасынан соңына дейін KPRAF-тың тұрақты немесе негізгі күштері жеті толық емес жаяу әскер дивизиясынан, бірнеше тәуелсіз жаяу әскер бригадалары мен полктерінен, төртке дейін танк батальонынан және инженерлік батальондар сияқты жауынгерлік қолдау құралымдарынан тұрды. Осы бірліктердің алда тұрғандары 1978 жылы Ханой Камбоджаға басып кіруге дайындалған кезде құрған бірнеше кхмер батальондары болды. Шамамен 1980 жылы батальондар төрт бригадаға қайта ұйымдастырылды, олардың әрқайсысы Баттамбанг, Сием Рип, Одар Меанчи, Кампонг Спеу және Кампонг Чам Камбоджаның төрт провинциясының біріне орналастырылды. Бұл аймақтарда бригадалар стационарлық қорғаныс міндеттерін орындады және кейде вьетнамдық күштермен бірлесіп көтерілісшілерге қарсы операцияларға қатысты. Әскерге шақыру және еріктілердің қатарына қосылу арқасында КПРАФ қатарына көбірек адам келгендіктен, төрт бригада жаяу әскер дивизияларына дейін жетілдірілді және тағы екі дивизия құрылды. Дегенмен, батыстық байқаушылардың пікірінше, күш-қуатты дамытудағы осындай көзге көрінетін прогреске қарамастан, барлық бөлімшелер созылмалы түрде жетіспейтін күйде қалды. 1980 жылдардың ортасынан соңына дейін KPRAF басшылығы өздерінің негізгі күштерінің көп бөлігін Камбоджаның батысында жартылай тұрақты түрде орналастырды, ал дивизия штабтары Батдамбанг қаласында, Тренгте және Батдамбанг провинциясындағы Сисофонда құрылғандығы хабарланды. Байқаушылар арасында бөлімшелердің атаулары немесе Камбоджа ішінде дивизия деңгейінен төменгі негізгі күш бөлімшелерінің қозғалысы, немесе мұндай кхмерлік бөлімшелердің вьетнамдық күштерден тәуелсіз жұмыс істей алуы туралы келісім аз болды. Үкіметтік өкілдікті аудандарға жеткізу үшін кейбір провинциялық бөлімшелер взводтарға немесе топтарға бөлініп, жаңа тағайындалған аудан басшыларымен бірге жіберілді. Осы кезде провинциялық күштер Вьетнамдық оккупациялық күштердің жай ғана қосымша құралы болды; олар жақсы дайындықтан өтпеген, және провинциялық немесе аудандық әкімшіліктеріне қарапайым пассивті қорғаныс ұйымдастырудан басқа көп мүмкіндіктері болмады.

Қатысу

1987 жылы Камбоджа провинциялық күштерінің дислокациясы және жалпы саны туралы сенімді ақпарат аз болды. Егер KPRAF вьетнамдық және лаос әріптестерінің үлгісін қабылдаса, провинциялық бөлімшелерге әскерлер жергілікті тұрғындардың арасынан таңдалып, тек өз провинцияларында ғана орналастырылды. Мұндай тәжірибе осы күштерге жұмылдыру және моральдық жағдайлар бойынша негізгі күштерден артықшылық берген болуы мүмкін, себебі ауыл жастары әскери міндеттемелерін үйлеріне жақын жерде өтеуді қалаған. Камбоджадағы сияқты қарсы көтеріліс жағдайында провинциялық күштердің операция аймағы мен жергілікті жағдайларды, оның ішінде достық және жауынгерлік күштерді жақсы білуіне байланысты артықшылығы болуы мүмкін еді. Пномпень үкіметінің алғашқы мақсаты әр провинция үшін екі батальон провинциялық күшін құру болды. Бірақ елдің кадрлық шектеулерін ескере отырып, бір провинцияға бір батальоннан құру көбірек қол жеткізе алатын мақсат болар еді. 1987 жылы батыстық сарапшылар соңғы мақсатқа қол жеткізілгенін, тіпті тай шекарасындағы кейбір провинцияларда одан да асып түскенін сенді, онда көтерілісшілердің қатері ең жоғары болды. Провинциялық күштердің жалпы санын нақты бағалау мүмкін болмады, бірақ әр провинция үшін 1 батальон, ал шекаралық провинциялар үшін 2-4 батальон есебінен, шамамен 10 000 адамды құрауы мүмкін еді.

Байланыстар

Облыстық күштер мен Ұлттық қорғаныс министрлігі және KPRAF Бас штабы арасындағы байланыстар нақты емес еді. Дегенмен, төменгі буындарда облыстық бөлімшелер жергілікті әскери комитеттің алдында жауапты болды. Бұл комитет төрағадан, әскери командир мен оның орынбасарынан және штаб бастығы басқаратын шағын штаттан тұрды. Әскери комитет КПРП-ның жаппай ұйымы – Кампучья (немесе кхмер) Ұлттық құрылыс және қорғаныс біріккен майданының (KUFNCD – B қосымшаны қараңыз) облыстық комитетіне есеп берді. КУФНКД әскери мәселелерді әр ұйымдық деңгейдегі тиісті партиялық және үкіметтік комитеттермен үйлестірді. Дәлелденбесе де, облыстық күштер аралық комитеттерге қарамастан, KPRAF негізгі күштерінің бөлімшелерімен және штабтарымен, сондай-ақ жақын жердегі вьетнамдық әскери гарнизондарымен тығыз байланыста болды деп есептелді.

Миссиялар

Облыстық күштердің екі міндеті болды: әскери және саяси. Кейбір батыс сарапшылары провинциялық бөлімшелер, ақыры, вьетнамдық әскери кеңесшілеріне тәуелділігін тоқтатып, өздігімен жұмыс істеуге үйренген болуы мүмкін деп болжады. Егер провинциялық күштер тек өздерінің провинцияларында ғана дислокацияланса, болжам бойынша, және егер көтерілісшілер ірі күштерді шоғырландыра алмаса, бұл пікір дұрыс болуы мүмкін. Саяси миссиясын орындау барысында, үкімет провинциялық күштердің маңызды рөл атқаруын күтті, себебі олар тұрақты әскерге қарағанда халыққа жақын болды. Бұл рөлге үгіт жұмысы және психологиялық соғыс кірді. Үгіт жұмысы провинция тұрғындарының үкіметке де, партияға да адалдығын нығайтуды, сондай-ақ Қытай Коммунистік партиясының (ҚКП) догмаларына және марксистік-лениндік идеологияға баулуды қамтыды. Психологиялық соғыс жауға қарсы қолданылатын шараларды қамтиды, мысалы, дезертирлікке шақыру, оларға деген жеккөрушілікті қоздыру және олардың үгіттерінің әсерін жою.

Ауылдық әскер

ҚКРАФ-тың үшінші эшелоны ауылдық милициядан, яғни жергілікті күштерден тұрды. Бұл қарулы күш 1979-1980 жылдары партия мен жаңа үкімет берген директивалар бойынша әр ауыл мен кіші ауданда милиция құруды міндеттеген кезде пайда болды. Бұл мақсат Вьетнам әскерилерінің тай-камбоджа шекарасындағы ауылдық қауымдастықтарда шағын жергілікті күштер жасақтарын құру ниетімен сәйкес келді, осылайша бұл шекаралық елді мекендерді көтерілісшілерді тежеуге көмектесетін шайқас ауылдарына айналдыруға мүмкіндік берді. Ауылдық билік органдарына берілген нұсқауларға сәйкес, бұрынғы Демократиялық Кампучия режимінің шенеуніктері мен әскері милиция құрамына алынбауы керек еді, ал бұрынғы Қызыл Кхмерлердің құрбандарына жұмысқа алуда басымдық берілуі керек еді. Бұл жұмысқа алу саясаты бастапқыда табысты болды, себебі бұрынғы режимге наразылығы бар немесе үйлерін және ауылдарын Қызыл Кхмер партизандарының шабуылынан қорғауға ниеттенген камбоджалықтар жетіспеді. Кейбір жерлерде Демократиялық Кампучияның тазалауынан қашқан Кхмер Республикасының бұрынғы әскерлері милицияны басып алуға үлкерді. Ал басқа жерлерде саяси өтілі жоқ жергілікті шаруалар көпшілік құрады. Ауылдар ақырында әрқайсысы оннан жиырмаға дейін адамнан тұратын милиция жасақтарын құра алды, ал кіші аудандар он бестен отызға дейін адамнан құралды. Көбінесе милиция мүшелері нашар даярланған және жабдықталмаған, тек Вьетнамнан келген советтік шағын қарулары немесе Кхмер Республикасына жылдар бұрын берілген америкалық қарулары болды. 1980-жылдардың ортасы мен соңында партия мен әскери билік милицияны консолидациялауға тырысты. Жанама деректерге сүйенсек, камбоджалықтардың жергілікті күштерге қосылуға деген ынтасы онжылдықтың басындағыдай болмады. Дегенмен, елдің барлық аймақтарында, тіпті ауылдарда, жеке зауыттарда және күріш далаларында жұмыс істейтін ынтымақтастық топтарында милиция бөлімшелері құрылды. Кейбір бөлімшелердің міндеті өз аймақтарындағы партизандық топтарды іздеу және жою немесе кемінде олардың қозғалысы туралы жоғары әскери билікке хабарлау болды. Тайланд шекарасында милиция K5 жобасына қатысты және бұл кедергіге қарауыл қою мен оны қорғау міндеті де оларға жүктелді. Алайда, шекарадан алыс аудандарда жергілікті күштер көбінесе қорғанысқа бағытталды және ресми камбоджалық дереккөздерге сәйкес, "өндіріс, байланыс желілері, өндіріс орындары, каучук плантациялары, балық аулау алаптары, орман пайдалану аймақтары және т.б. сақтау міндетіне ие болды". Міндеттерінің барлығында милиция бөлімшелері жергілікті партия және үкімет комитеттеріне есеп берді, олар өз кезегінде милиция мүшелерін жұмысқа алу, идеологиялық тәрбиелеу және оқыту үшін жауапты болды. Бірақ жергілікті билік органдарына өздерінің құзыретінде милиция жасақтарын құру үшін орталық үкіметтен қаржылық көмек түсуі мүмкін еді. Әскери және қауіпсіздік міндеттерінен басқа, милиция мүшелері экономикалық өндіріс қызметіне қатысып, өз бөлімшелерін мүмкіндігінше дербес етуі күтілді.

Әскери-теңіз флоты

KPRAF-тің негізінен құрлық әскерлері болған үш деңгейінен басқа, әскери құрылымға шағын өзен және жағалау флоты кірді. Бұл соңғы күш бір батальоннан тұратын, оның сандық құрамы белгісіз, оның міндеті Тонле Сап (Ұлы көл) және Тонле Саптан бастау алатын Тонле Сап өзенінің Пномпеньге дейінгі бөлігін патрульдеу еді. Өз міндетін орындау үшін өзен флоты кем дегенде үш патрульдік кемемен жабдықталған, олардың әрқайсысы мұнараға орнатылған 75 мм-лік және екі ашық 20 мм-лік зениттік пулеметтерімен қаруланған. Флотта бір уақытта бір взводты тасымалдай алатын кем дегенде бір десанттық кеме болды. Өзен флотының командирі KPRAF Бас штабында бірге қызмет етті, онда ол теңіз күштерінің бас штабының бастығы міндетін атқарған болуы мүмкін.

Әуе күштері

1980-жылдардың ортасы мен соңында Хмер Республикасы кезінде дерлік тоқтатылған әуе қорғанысы корпусы немесе әуе күштері қайта құрылып жатты. Камбоджалық ұшқыштар мен техниктер КСРО-да оқып жатты, ал кейбіреулері елге оралған болатын.

Әскерге шақыру

Кампучия Халық Республикасында әскери қызмет міндетті болды. Камбоджалық 18-35 жастағы еркектер қарулы күштерде бес жыл қызмет етуге міндетті болды. Елдегі кадр тапшылығына байланысты 1985 жылы бұл мерзім үш жылдан бес жылға ұзартылды. Партиялық және үкіметтік лауазымды тұлғалардан құралған шақыру кеңестері барлық әкімшілік деңгейде құрылды; олардың негізгі қызметі – әскери қызметке жарамды жастарды іріктеу болды, бұл АҚШ-тың жергілікті таңдау қызметі кеңестерінің функцияларына ұқсас еді. Бұл кеңестердің құрылуы КПРАФ-тың бұрынғы әскер жинау тәсілдерін ығыстырған болуы мүмкін, себебі босқындардың айтуынша, олар кхмер жастарын күштеп жинап, жаппай қарулы күштерге шақырып отырған. Бұл бюрократиялық жаңалыққа қарамастан, әскерге шақырудан жалтарту кең таралғаны хабарланды, үкімет пен партиялық БАҚ бұл жағдайды әскерге шақыру және қарулы күштерде қызмет етудің патриоттық міндетіне баса назар аудару арқылы жасырын мойындады. Кхмер жастары негізгі, провинциялық немесе жергілікті күштерде қызмет етуді өздері таңдай ала ма, әлде квота жүйесі қолданылды ма, белгісіз қалды. Әйелдер де, ерлер де әскери қызметке жарамды болды. Партиялық басылым 1980 жылдардың басында КПРАФ-тың "кадрлар мен ерлер мен әйелдерден құралған жауынгерлер" және "халықтың ұлдары мен қыздарынан" тұратынын мәлімдеді. Ресми мәліметтерге сәйкес, жергілікті күштерде әйелдердің үлесі жоғары болды, 1987 жылы 28 000-нан астам әйел милиция бөлімшелеріне тіркелді, ал 1200-ден астамы Тайланд-Камбоджа шекарасындағы шекаралық бекіністерді салуға қатысты. Алайда, әйелдердің провинциялық және негізгі күштерде болуы расталмады.

Оқу орындары

КПРАФ өзінің вьетнамдық және кеңестік кеңесшілерінің көмегімен әскери мектептер желісін және өз құрамындағыларды даярлау орталықтарын құруға үлкен күш жұмсады. 1980 жылдардың басында мұндай он үш институт бар екені хабарланды. Пномпендегі ең белгілі мектептердің екеуі – Инженерлік мектеп және Техникалық мектеп. Бұл мектептердің әрқайсысы бір жылдық оқу бағдарламасына шамамен 300 студент қабылдады. Инженерлік мектеп, бұрынғы камбоджалық әскери академияда орналасқан, радиобайланыс, телекоммуникация, топография, карта оқу, механика, азаматтық және әскери инженерлік салалары бойынша курстар ұсынды. Инженерлік мектепті сәтті бітірген түлектер Техникалық мектепке түсуге құқылы болды (оны Кампучия КСРО Достық Техникалық институтымен шатастырмау керек). Техникалық мектепте қару-жарақ пен тактика сияқты инженерлік мектептегі деңгейден жоғары әскери ғылымдар пәндері оқытылды. Екі оқу орнында да вьетнам және орыс тілдері бойынша тілдік сабақтар берілді, сондай-ақ идеологиялық бағыттың үлкен көлемі ұсынылды. Пномпеньде, сонымен қатар, КПРАФ-тың кіші офицерлеріне арналған жаяу әскер мектебі; қарулы күштер үшін партиялық кадрларды даярлауға арналған саяси мектеп; әскери медициналық мектеп; және логистика мектебі болды. КПРАФ мектеп жүйесінің перспективті түлектері әскери білімін жетілдіру үшін шетелге бару мүмкіндігіне ие болды. 1980 жылдардың ортасында шамамен 1000 КПРАФ офицері Вьетнамдағы мектептерге және оқу орталықтарына жіберілді, ал тағы 500 адам Кеңес Одағында оқытылды. Бұл халықаралық әскери білім беру және оқыту бағдарламасы, сондай-ақ барлық әскери мектептер желісі КПРАФ Бас штабының Оқу басқармасымен басқарылған деп есептелді, ол Ұлттық қорғаныс министрлігінің атынан жергілікті күштер деңгейіне дейінгі бағынышты бөлімдерге арналған мамандандырылған оқу директиваларын шығарды. Ұлттық деңгейден төмен, әр КПРАФ әскери аймағының өз оқу мектептері болды, ал қарулы күштерге қосылған камбоджалық жастар алғашқы әскери дайындықты осындай мекемелерде алады деп саналды. Оқу бағдарламаларында саяси, әскери, тактикалық және кәсіби пәндер қарастырылған. 1984 жылы шығарылған оқу директивасына сәйкес, провинциялық және жергілікті күштерге бөлімшелік оқуға баса назар аудару және осы нұсқауларды жауынгерлік патрульдер мен операциялармен алмастыру бұйырылды. Жергілікті командирлерге кадрлар мен жауынгерлер үшін жаттығулар өткізу, оқу алаңдарын және материалдық-техникалық жабдықтауды ұйымдастыру, білікті оқытушыларды таңдау, оқу кестесін жасау және курсқа қатысу үшін персоналды іріктеу тапсырылды.

Квоталар

KPRAF-та жалақы мен жәрдемақылар туралы соңғы деректер жетіспеді. 1980 жылдардың басында қатардағы сарбаздардың әскери жалақысы айына үш-төрт долларға балама риел (риелдің құнына қараңыз) құрады. Бұған қоса, айына 16-22 килограмм күріш рационы берілді, ол бір килограммына бір риел жеңілдікпен ұсынылды. Барлық деңгейдегі жергілікті командирлер өз қарауындағы барлық қызметкерлерге жалақы мен азық-түлікті уақтылы жеткізуді қамтамасыз етуге міндеттелді. Тұрақты гарнизондағы сарбаздар аз жалақыларын жеке немесе бөлімдік бау-бақшалар отырғызу арқылы, сондай-ақ мүмкіндігі болған жағдайда құс немесе мал өсіру арқылы толықтыруға шақырылды. Ішкі майдандағы ардагерлерге және белсенді қызметтегі қамқоршыларынан айырылған әскерилерге көрсетілетін қамқорлық орталықтандырылмады және бірлік топтарына (Кром Самаки) және жергілікті деңгейдегі түрлі партиялық және үкіметтік комитеттерге жүктелді.

Әскери сот

KPRAF-та әскери сот жүйесі болды, бірақ оның қызмет ету ерекшеліктері белгісіз болды. Конституцияда әскери соттар көзделген, ал KPRAF әскери түрмелер желісін сақтап тұрды. Ұлттық деңгейдегі басты әскери түрме – Пномпеньдің Туол Сленг аймағында орналасқан Т-1 түрмесі болды. T-1 түрмесінің басшылары Ұлттық қорғаныс министрлігіне есеп берді. KPRAF-тың төрт әскери аймағында, сондай-ақ, мүмкін, облыстық деңгейде де басқа әскери түрмелер болды. KPRAF әскери полициясы әскери жазалау жүйесінің күзетшілері және басшылары ретінде жұмыс істеді.