Кіріспе

Түбірлі без - бұл сирек кездесетін жағдай, онда он екі елі ішектің екінші бөлігі түбірлі бездің басымен жалғасқан түбірлі без ұлпасының сақинасымен қоршалған. Осы бөлігі он екі елі ішекті тарылтып, тамақ өтуін тоқтатуы немесе қиындатуы мүмкін. Шамамен 12 000 - 15 000 жаңа туған нәрестеден 1-еуінде кездеседі. Бұл жағдайдың түсініксіздігіне себебі, барлық жағдайлар симптомдармен көрінбейді.

Белгілері мен симптомдары

Аномалияның алғашқы белгілеріне полигидрамниоз (амниотикалық сұйықтықтың артық болуы), төмен салмақпен туу және туғаннан кейін дереу тамаққа төзбеушілік, әсіресе өтпен байланысты емес құсумен қатар эпигастральды ісінудің дамуы жатады (бұл бұғалау әдетте Ватер папилласынан жоғары орналасқан, демек өт құбырларымен қосылған жерден жоғары). Сақина тәрізді ұйқыбез зардап шеккен пациенттердің шамамен 33%-ында әртүрлі хромосомалық аурулар (мысалы, 21-трисомия және сирек жағдайларда 18- және 13-трисомия) кездеседі. Ересектерде клиникалық картина көбінесе тамақтанғаннан кейін ісіну сезімімен, эпигастральды аймақтағы ішкі ауырсынумен, жүрек ауруымен және құсумен сипатталады, бұл нақты диагноз қойылғанға дейін ұзақ уақытқа (кейде бірнеше жылға) созылуы мүмкін.

Себептер

Көбінесе бұл қалыптан тыс эмбриологиялық дамумен байланысты, бірақ ересектерде де дами алады. Оның пайда болуына он екі елі ішектің айналасындағы екі бөлікті вентральді панкреатикалық бастаманың өсуі себеп болуы мүмкін, онда екі бөлікті вентральді бастаманың бөліктері арқалық бастамамен бірігіп, панкреатикалық сақинаны құрайды. Вентральді панкреатикалық бастама толық айналмаса, сол жақта қалып қоюы немесе арқалық бастама кері бағытта айналып, он екі елі ішегі панкреатикалық тіндермен қоршалған жағдайда да пайда болуы мүмкін. Панкреатит (ішек қабынуы) сақина тәрізді панкреаста дамыған жағдайда он екі елі ішегі біте қалуы мүмкін.

Диагностика

Туғаннан кейінгі диагностикалық процедураларға іштің рентген және ультрадыбыс тексеруі, компьютерлік томография, жоғарғы асқазан-ішек жолы (ЖЖ) және кіші ішек сериясы жатады. Асқазанның рентгенографиясы "қос көпіршік" классикалық белгісін көрсетеді: асқазан мен он екі елі ішекте ауаның болуы. Өкінішке орай, бұл қос көпіршік белгісі сақина тәрізді бездің патогномоникалық белгісі емес, себебі ол басқа жағдайларда да байқалуы мүмкін, мысалы, он екі елі ішек атрезиясы және ішек мальротациясы сияқты. Жоғарғы ЖЖ сериясы, әсіресе егер ол он екі елі ішектің екінші бөлігінің тарылуын және оның проксималды кеңеюін көрсетсе, сақина тәрізді безді ұсынуы мүмкін. Кейбір жағдайларда сақина тәрізді бездің тарылуына жақын орналасқан он екі елі ішектің кері перистальтикасы және аномалиядан дистальды орналасқан он екі елі ішектің кеңеюі байқалуы мүмкін. Іштің КТ немесе МРТ түсірілімі он екі елі ішектің төменгі бөлігінің тарылуын және он екі елі ішекті қоршап тұрған панкреатикалық тінді көрсетеді: бұл сақина толық болуы мүмкін немесе толық емес сақина тәрізді безі бар пациенттерде он екі елі ішектің екінші бөлігіне қатысты артқы-жақты немесе алдыңғы-жақты бағытта созылуы мүмкін. Секретинмен ERCP немесе MRCP анатомиялық құрылымды нақты анықтауға және әсіресе панкреатикалық өзектерді жақсы көруге, сондай-ақ панкреатикалық секрецияны он екі елі ішектің люменіне мұқият талдауға мүмкіндік береді.

Емдеу

Жаңа туған нәрестелерде, есік бұзылуын жою үшін емдеу көбінесе он екі елі ішектің бұзылған бөлігін егіз ішекке қосып айналып өту арқылы жасалады (дуодено-еюностомия). Ересектерде, он екі елі ішектің қозғалмалылығы шектеулі болғандықтан, лапароскопиялық гастроеюностомия немесе дуодено-еюностомия жасалады.