Кіріспе
1-7 ғасырлардағы қытай императорларының шенеуніктерге берген наградалары. Тоғыз сыйлық – қытай императорларының шенеуніктерге еңбегі үшін сыйлық ретінде берген наградалары. Бұл сыйлықтардың мәні Жоу әулеті тұсында қалыптасқан болса да, Ван Мангқа дейін ешкімнің оларды алғаны туралы жазба қалмаған. Содан кейін тоғыз сыйлық – императордың билігін толық бақылауда ұстап, таққа таласу ниетін көрсеткен қуатты шенеуніктің белгісіне айналды. Қытай тарихының соңғы кезеңдерінде, таққа таласу көбінесе тоғыз сыйлық берілген соң ғана орын алды. Тоғыз сыйлықты таққа таласпай-ақ беру де сирек болды, бірақ мұндай жағдайлар да болды (мысалы, 221 жылы Сао Пи Сао Вэйге бағынышты болған Сунь Куанға тоғыз сыйлық берген кезде). Керісінше, маңызды үлес қосып, тоғыз сыйлық алуға лайық деп табылған шенеуніктер, таққа таласу ниеті жоқ екенін және адалдығын көрсету үшін олардан бас тартты.
The nine bestowments were awards given by Chinese emperors to officials, ostensibly to reward them for their accomplishments. While the nature of the bestowments was probably established during the Zhou dynasty, there was no record of anyone receiving them until Wang Mang. Thereafter, the nine bestowments became typically a sign of a powerful official showing off his complete control of the emperor and establishing his intent to usurp the throne. For the rest of Chinese history, it became rare for a usurpation to happen without the nine bestowments having been given sometime before. It was almost as rare for the nine bestowments to be given without an usurpation happening, though it did happen (as when Cao Pi gave Sun Quan the nine bestowments in 221 while Sun was briefly Cao Wei's vassal). Conversely, officials who made important contributions and were offered the nine bestowments would decline them to show their loyalty and lack of intention to usurp the throne.
Айтуға
錫 таңбасы (көбінесе қазіргі мандарин тілінде xī деп айтылады және "қалай" мағынасын береді) күтілген 賜 (cì, "сыйлау, беру" мағынасында) емес, себебі 錫 таңбасы "сыйлау" үшін jiajie (假借, 'ребус') таңбасы ретінде қолданылған, және "Классикалық Ырым-Жырымдар" жинағында алғашқы дәуірде 賜 таңбасымен бірдей қолданылған. Сондықтан, семантикалық тұрғыдан дұрыс қазіргі оқылуы jiǔ cì болуы керек, ал емес jiǔ xī.
Тоғыз сыйды алғандардың тізімі
Алушы Жыл Басып алу Құрылтайшы Түсініктемелер Ван Ман 5 Хан әулетінің мұрагер ханзадасы Рузи Ин, Син әулетінің құрылтайшысы және титулды бірінші алған. Хан әулетін басып алып, Син әулетін құрды. Цао Цао 213 Т/А Т/А Оның ұлы Цао Пи Хан императоры Сянды басып алып, Цао Вэйді құрды. Сунь Куан 221 Т/А Шығыс У. Сунь Куан Сао Пидің Сао Вэйдің вассалы болуға ұсыныс жасағаннан кейін Сао Пи берген. Сима И 249/250 Т/А Т/А Цао Шуанды барлық лауазымдарынан айырып, Гаопин қабірлеріндегі оқиғада оны өлтірді, осылайша ол Вэйдегі ең жоғары саяси билікке ие болып, кейіннен оның мұрагерлері Сима Ши (ең үлкен ұлы), Сима Чжао (екінші үлкен ұлы) және Сима Янға (немересі) жол ашты. Бірақ ол тоғыз сыйлықтан бас тартты. Сима Чжао 263 Т/А Т/А 263 жылдан 264 жылға дейін Жиннің герцогы, содан кейін 264 жылдан 265 жылға дейін Жиннің патшасы, Жин әулетінің тұңғыш билеушісі. Оның ұлы Сима Ян 266 жылы Цао Хуанды тақтан бас тартуға мәжбүр етіп, өзін Цзинь әулетінің императоры деп жариялады. Сима Цзюнь 301 Т/А Т/А Джин императоры Хуэйді қалпына келтіруге және оның регенті болуына атсалысқандығы үшін атақ берілді. Сима Ин 301 Т/А Т/А Джин императоры Хуэйді қалпына келтірудегі рөлі үшін және регент болуы үшін титул берілді (ол сыйлықтан бас тартты). Сима Ён 301 Т/А Т/А Император Хуэйді қалпына келтірудегі рөлі үшін 9 сыйлықтың 3-ін алды. Чжан Мао 323 Т/А Бұрынғы Лян, Хан Жаоға бағынуы үшін тоғыз сыйлық алды. Ши Ху 333 Ши Хунг Т/А Өз туысынан басып алып, Кейінгі Чжаоның императоры болды. Цифу Гангуй 394 Т/А Т/А Бұрынғы Цин императоры Фу Денгтің көмегі мен адалдығын қамтамасыз ету үшін атақ берілді. Хуан Сюань 403 Цзинь императоры Ан Чу мемлекеті Цзинь императоры Анды басып алып, Лю Ю басқарғанға дейін Чу әулетін құруға тырысты. Цзяо Цзонг 409 Т/А Батыс Шу Цзинь әулетіне қарсы көтеріліс ұйымдастырып, Батыс Шу мемлекетін жариялады, содан кейін ол Кейінгі Циннің қуыршақ мемлекеті болды және император Вэньхуан (Кейінгі) Циннің тоғыз сыйлығын алды. Лю Ю 418 Цзинь императоры Гун Лю Сун әулеті Тоғыз сыйлық пен Сун герцогы атағын алғаннан кейін Цзинь императоры Анды оған Сун ханзадасы атағын беруге мәжбүр етті, бірақ ол оны ашық түрде бас тартты. Кейіннен ол Ан императорын тақтан түсіріп, 419 жылы Цзинь императоры Гунды таққа отырғызды, содан кейін 419 жылдың күзінде Сунның ханзадасы атағын қабылдады, ал аз уақыттан кейін Лиу Сун әулетін құрып, оны 420 жылы басып алды. Сяо Даоченг 479 Лю Сун императоры Шунь Оңтүстік Ци 477 жылы жас, бірақ қатыгез император Хуфэйді өлтірді, содан кейін Лю Сун императоры Шуньды таққа отырғызды, одан ол 479 жылы тоғыз сыйлық алды, ал сол жылы оны басып алып, оның әулетін жойды. Сяо Ян 502 Оңтүстік Ци императоры Хэ Лян әулеті Сяо Ян Цзянькангты қоршап тұрған кезде Шяо Баожуанның өз серіктестері оны 501 жылы өлтірді. 502 жылы оған сол жылы басып алған және кейіннен өлтірген Оңтүстік Ци императоры Хэден тоғыз сыйлық берілді. Гао Ян 550 Шығыс Вэй императоры Сяо Цзин Солтүстік Ци Гао Янның әкесі Гао Хуан Солтүстік Вей императоры Сяо Ву билігі кезінде өз билігін нығайта бастады, бұл императордың қашуына, империяны бөлуге және Гао Хуанның жаңа Шығыс Вей мемлекеті императоры Сяо Цзингті өзінің орнын ауыстыруына себеп болды. Алайда, 550 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, тоғыз сыйды алған Гао Ян болды, содан кейін сол жылы император Сяо Цзиньнан тақты тартып алды, оны кейін 552 жылы уладырады. Хоу Цзин 551 Хань Шяо Донг мемлекеті Лианг астанасын басып алды және императорлық күштерге ұрынудан бұрын өзін император деп жариялады. Чэн Басиан 557 Лианг императоры Цзинь Чэнь әулеті Чэн Басиан 555 жылы Лианг императоры Цзиньді Лианг әулетінің келесі билеушісі етіп тағайындады, өйткені ол Лианг императоры Юаньның жалғыз тірі қалған еркек мұрагері болды, бірақ ол оны 557 жылы Чэнь әулетін құру үшін биліктен құлатты, ал 558 жылы өлтірді. Ян Цзянь 581 Солтүстік Чжоу императоры Цзинь Суй әулеті Солтүстік Чжоудың жас императоры Цзиньге регенттік билік жүргізді. Солтүстік Чжоу генералы Ючи Цзюнь Ян Цзяньның ниетіне күдікпен қарағаннан кейін, оған қарсы көтеріліс бастады, бірақ жеңілді, содан кейін Ян Цзянь ақырында Суй императоры Вэнь ретінде таққа отырды, және көп ұзамай император Цзинь және оның бүкіл кланы жойылды. Ван Шичжун 619 Чжэн мемлекетінің Янг Тонг Суйдан Танға өту кезінде Суй әулетінің Янг Тонгын басып алды, Ли Шиминге Хулао шайқасында жеңілгенге дейін жаңа Чжэн әулетін құруға тырысты.