Фредерик Дугластың «Өзін-өзі жасаған адам» лекциясы

Кіріспе

Фредерик Дугластың 1859 жылғы лекциясы "Өзін-өзі жасаған адамдар" – Фредерик Дуглас алғаш рет 1859 жылы оқыған лекция, онда ол өзін-өзі жасаған адам туралы өз түсінігін береді және осындай адам болу жолдарын түсіндіреді.

Дуглас пен Франклиннің айырмашылығы

"Өзін-өзі жасаған адам" деген ұғым американ арманымен тығыз байланысты. Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушыларының бірі Бенджамин Франклин осы ұғымды қалыптастырғаны айтылады. Ол өзінің өмірбаянында кедей, беймәлім шамшырақшының ұлынан табысты кәсіпкерге және американ қоғамының құрметті мүшесіне айналған жолын сипаттайды. Франклин төмен қабаттан шыққан, барлық қиындықтарға қарамастан, мұрагерлік әлеуметтік жағдайынан арылып, әлеуметтік сатыны көтеріліп, өзіне жаңа тұлға қалыптастырған адамның архетипін жасайды. Осы жетістікке жетудің басты факторлары – қажырлы еңбек пен мықты моральдық құндылықтар. Франклин өзін-өзі жетілдіру үшін білімнің маңыздылығын да атап өтеді. Дуглас пен Франклиннің "өзін-өзі жасаған адам" тұжырымдамаларындағы осы ұқсастықтарға қарамастан, екеуінің басқа адамдармен қарым-қатынасқа қатысты баса назар аударуында айқайшылық бар. Дуглас өзін-өзі жасаған адамның анықтамасын беруден бұрын: "Шындығында айтқанда, әлемде өзін-өзі жасаған адамдар жоқ" деп мәлімдейді (549-бет). Бұл өзіне сенімді жеке тұлға мен мақтанға қарамастан, ешқандай ішкі күш пен шығармашылық адамды толыққанды өзгелерден тәуелсіздікке жеткізе алмайды, ал бір ұрпақ ешқашан алдыңғы ұрпақтан тәуелсіз бола алмайды. (549-бет). Франклин қарым-қатынасқа көп мән бермесе, Дуглас үшін олар ең маңызды мәселе. Дуглас өзін үлкен бірліктің бөлігі деп түсінеді және "адамзаттың бауырластығы мен өзара тәуелділігі" деп аталатын нәрсені ерекше атап көрсетеді (549-бет). Жеке тұлға мен көпшілік арасындағы қарым-қатынасты толқын мен мұхит арасындағы қарым-қатынасқа теңеп, Дуглас түсіндіреді, біз толқындар сияқты ерекше болғанымен, бәріміз бір-бірімізге тәуелдіміз және әр адамның күші мен ұлылығы осы өзара тәуелділіктен туындайды. Адамдар бір-бірінің қабілеттері мен күштерімен толықтырғандықтан, Дуглас "қуат теңгерімі салыстырмалы түрде сақталады және өздігінен әрекет ететін бауырластық пен өзара тәуелділік сақталады" дейді (549-бет). [Франклин сияқты Дуглас та моральдық принциптерге баса назар аударады. Оның пікірінше, "ар-ұяты, адалдығы және мейірімділігі" (561-бет) – тұрақты жетістікке жетудің қажетті шарты: Барлық адам тәжірибесі қайта-қайта дәлелдейді, жалаңдық, алаяқтық, алдау және арсыздық арқылы келген кез келген жетістік бос және оның иесіне тек азап әкеледі (561-бет).

The concept of the self made man is deeply rooted in the American Dream. Benjamin Franklin, one of the Founding Fathers of the United States, is sometimes said to have created the concept of the self made man. In his Autobiography, he describes his way from a poor, unknown son of a candle maker to a very successful business man and highly acknowledged member of the American society. Franklin creates the archetype of someone coming from low origins, who, against all odds, breaks out of his inherited social position, climbs up the social ladder and creates a new identity for himself. Key factors in this rise from rags to riches are hard work and a solid moral foundation. Franklin also stresses the significance of education for self improvement. Despite all these similarities between Douglass's and Franklin's concept of the self made man, the two men differ in their emphasis on relationships to other men. Before Douglass even gives his definition of the self made man, he remarks, "Properly speaking, there are in the world no such men as self made men." (p549)

It must in truth be said though it may not accord well with self conscious individuality and self conceit, that no possible native force of character, and no depth or wealth of originality, can lift a man into absolute independence of his fellow men, and no generation of men can be independent of the preceding generation. (p549)

Whereas Franklin does not put a strong emphasis on relationships, for Douglass, they are a matter of the utmost importance. Douglass understands himself as part of a larger entity and highlights what he calls the "brotherhood and inter dependence of mankind" (p549). Comparing the relationship between an individual and the masses to that between a wave and the ocean, Douglass explains that, though we differ like the waves, we all depend on each other and the power and greatness of each individual derives exactly from this interdependence. Since all men complement each other in their abilities and strengths, Douglass further argues that "the balance of power is kept comparatively even, and a self acting brotherhood and interdependence is maintained." (p549)

Like [Franklin, Douglass stresses moral principles. According to him, "the principles of honor, integrity and affection" (p561) are the essential prerequisite for enduring success:

All human experience proves over and over again, that any success which comes through meanness, trickery, fraud and dishonour, is but emptiness and will only be a torment to its possessor. (p561)